અગ્નિપુરાણમ્

રાજ્યર્થિનાં રાજ્યદઞ્ચ ધર્મ્મદં ધર્મકામિનામ્ ।। ૨૭૨.

રાજ્ય ઇચ્છનારને એ રાજ્ય આપે છે; ધર્મ ઇચ્છનારને એ ધર્મ આપે છે.

સ્વર્ગાર્થિના સ્વર્ગદઞ્ચ પુત્રદં પુત્રકામિનાં । ગવાદિકામિનાઙ્ગોદં ગ્રામદં ગ્રામકામિનાં ।। ૨૭૨.

સ્વર્ગ ઇચ્છનારને એ સ્વર્ગ આપે છે; પુત્ર ઇચ્છનારને પુત્ર આપે છે; ગાય વગેરે ઇચ્છનારને ગાય આપે છે; ગામ ઇચ્છનારને ગામ આપે છે.

કામાર્થિનાં કામદઞ્ચ સર્વસૌભાગ્યસમ્પદમ્ । ગુણકીર્ત્તિપ્રદં નૄણાં જયદઞ્જયકામિનામ્ ।। ૨૭૨.

ભોગ ઇચ્છનારને એ ભોગ અને સર્વ સૌભાગ્ય સંપત્તિ આપે છે; લોકો માટે એ ગુણ અને કીર્તિ આપે છે અને વિજય ઇચ્છનારને વિજય આપે છે.

સર્વેપ્સૂનાં સર્વદન્તુ મુક્તિદં મુક્તિકામિનાં । પાપઘ્નં પાપાકર્તૄણામાગ્નેયં હિ પુરાણકમ્ ।। ૨૭૨.

જેને સર્વ ઇચ્છા હોય તેને સર્વ આપે છે; મુક્તિ ઇચ્છનારને મુક્તિ આપે છે; પાપ કરનારના પાપને અગ્નિ પુરાણ નાશ કરે છે.

પુષ્કર ઉવાચ બ્રહ્મણાભિહિતં પૂર્વ્વં યાવન્માન્નં મરીચયે । લક્ષાર્દ્ધાર્દ્ધન્તુ તદ્‌બ્રાહ્મં લિખિત્વા સમ્પ્રદાપ્યેત્ ।। ૨૭૨.

પુષ્કર બોલ્યા: જે બ્રહ્માએ પહેલા મરીચિને કહ્યું હતું, અનાજના પ્રમાણ સુધી, પચાસ હજારનું અર્ધું, એ બ્રાહ્મ પુરાણ લખી અને આપવું જોઈએ.

વૈશાખ્યામ્પૌર્ણમાસ્યાઞ્ચ સ્વર્ગાર્થી જલધેનુમત્ । પાદ્મં દ્વાદશસાહસ્રં જ્યેષ્ઠે દદ્યાચ્ચ ધેનુમત્ ।। ૨૭૨.

વૈશાખ મહિનાની પૂર્ણિમાએ, સ્વર્ગ ઇચ્છનારએ બાર હજાર શ્લોકનું પાદ્મ પુરાણ અને દૂધાળ ગાય આપવી; જયેષ્ઠમાં પણ ગાય સાથે આપવું.

વરાહકલ્પવૃત્તાન્તમધિકૃત્ય પરાશરઃ । ત્રયોવિંશતિસાહસ્રં વૈષ્ણવં પ્રાહ ચાર્પયેત્ ।। ૨૭૨.

વરાહ કલ્પની વાર્તા વિષે પરાશરે ત્રેવીસ હજાર શ્લોકનું વૈષ્ણવ પુરાણ રચ્યું છે, એ આપવું જોઈએ.

જલધેનુમદાપાઢ્યાં વિષ્ણોઃ પદમવાપ્નુયાત્ । ચતુર્દશસહસ્રાણિ વાયવીયં હરિપ્રિયં ।। ૨૭૨.

એને ધનવાન ગાય સાથે આપવાથી, વિષ્ણુનું સ્થાન મળે છે; વાયવીય, જે હરિને પ્રિય છે, તે ચૌદ હજાર શ્લોકનું છે.

શ્વેતકલ્પપ્રસઙ્ગેન ઘર્મ્માન્ વાયુરિહાબ્રવીત્ । દદ્યાલ્લિખિત્વા તદ્વિપ્રે શ્રાવણ્યાં ગુડ઼ધેનુમત્ ।। ૨૭૨.

શ્વેત કલ્પના પ્રસંગે, વાયુએ ઘરમ નામનું પુરાણ કહ્યું; તેને લખી, શ્રાવણમાં ઉત્તમ ગાય સાથે બ્રાહ્મણને આપવું.

યત્રાધિકૃત્ય ગાયત્રીં કીર્ત્ત્યતે ધર્મ્મવિસ્તરઃ । વૃત્રાસુરબધોપેતં તદ્ભાગવતમુચ્યતે ।। ૨૭૨.

જ્યાં ગાયત્રીને આધાર બનાવી ધર્મની વિશાળતા ગવાય છે અને વૃત્રાસુરના વધની વાત આવે છે, તેને ભાગવત કહે છે.

સારસ્વતસ્ય કલ્પસ્ય પ્રોષ્ઠપદ્યન્તુ તદ્દદેત્ । અષ્ટાદશસહસ્રાણિ હેમસિંહસમન્વિતં ।। ૨૭૨.

સારસ્વત કલ્પના પ્રસંગે, પ્રોષ્ઠપદમાં એ આપવું જોઈએ; તે અઢાર હજાર શ્લોકનું છે અને સુવર્ણ સિંહ સાથે આપવું.

યત્રાહ નારદો ધર્મ્માન્ વૃહત્કલ્પાશ્રિતાનિહ । પઞ્ચવિંશસહસ્રાણિ નારદીયં તદુચ્યતે ।। ૨૭૨.

જે સ્થળે નારદજીએ મહાન કલ્પ આધારિત ધર્મોની વાત કરી છે, તે પાંચવીસ હજાર શ્લોકોનું ગ્રંથ નારદ પુરાણ કહેવાય છે.

સધેનુઞ્ચાશ્વિને દદ્યાત્સિદ્ધિમાત્યન્તિકીં લભેત્ । યત્રાધિકૃત્ય શત્રૂનાન્દર્માધર્મવિચારણા ।। ૨૭૨.

જે વ્યક્તિ ગાય અને અશ્વિની સાથે એ આપે છે, તેને સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ મળે છે; ત્યાં શત્રુઓને ધ્યાનમાં રાખીને ધર્મ અને અધર્મનું વિચાર કરવામાં આવે છે.

કાર્ત્તિક્યાં નવસાહસ્રં માર્કણ્ડેયમથાર્પયેત્ । અગ્નિના યદ્વશિષ્ઠાય પ્રોક્તઞ્ચાગ્નેયમેવ તત્ ।। ૨૭૨.

કાર્તિક મહિનામાં, નવ હજાર શ્લોકોનું માર્કંડેય પુરાણ અર્પણ કરવું જોઈએ; અગ્નિદેવે વશિષ્ઠજીને જે કહ્યું હતું, એ જ અગ્નિ પુરાણ છે.

ચતુર્દશસહસ્રાણિ ભવિષ્યં સૂર્ય્યસમ્ભવં । ભવસ્તુ મનવે પ્રાહ દદ્યાત્ પૌષ્યાં ગુડ઼ાદિમત્ ।। ૨૭૨.

ભવિષ્ય વિશેના ચૌદ હજાર શ્લોક, જે સૂર્યમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા છે, ભવદેવે મનુને કહ્યા હતા; પૌષ મહિનામાં, માન્ય ગુરુ સાથે એ આપવું જોઈએ.

સાવર્ણિના નારદાય બ્રહ્મવૈવર્ત્તમીરિતં । રથાન્તરસ્ય વૃત્તાન્તમષ્ટાદશસહસ્રકં ।। ૨૭૨.

સાવર્ણિએ નારદજીને જે બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ કહેલું, અને રથાંતરનું વર્ણન, એ અઢાર હજાર શ્લોકોનું છે.

માઘ્યાન્દદ્યાદ્વરાહસ્ય ચરિતં બ્રહ્મવૈવર્ત્તમીરિતં । રથાન્તરસ્ય વૃત્તાન્તમષ્ટાદશસહસ્રકં ।। ૨૭૨.

માઘ મહિનામાં, બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં વર્ણવાયેલું વરાહ અવતારનું કથા અને રથાંતરનું અઢાર હજાર શ્લોકોનું વર્ણન આપવું જોઈએ.

આગ્યેયકલ્પે લલ્લિઙ્ગમેકાદશસહસ્રકમ્ । તદ્દત્વા શિવમાપ્નોતિ ફાલ્ગુન્યાં તિલધેનુમત્ ।। ૨૭૨.

અગ્નેય કલ્પમાં, લિંગ પુરાણ અગિયાર હજાર શ્લોકનું છે; એ તિલ અને ગાય સાથે ફાગણમાં આપવાથી ભગવાન શિવની કૃપા મળે છે.

ચતુર્દ્દશશહસ્રાણિ વારાહં વિષ્ણુણેરિતમ્ । ભૂયૌ વરાહચરિતં માનવસ્ય પ્રવૃત્તિતઃ ।। ૨૭૨.

ચૌદ હજાર શ્લોકોનું વરાહ પુરાણ, જે વિષ્ણુદેવે કહેલું છે, અને ફરીથી મનુની પરંપરા પ્રમાણે વરાહ અવતારની કથા છે.

સહેમગરુડ઼ઞ્ચૈત્ર્યાં પદમાપ્નોતિ વૈષ્ણવમ્ । ચતુરશીતિસાહસ્રં સ્કાન્દં સ્કન્દેરિતં મહત્ ।। ૨૭૨.

ચૈત્ર મહિનામાં સોનાની ગરુડ સાથે આપવાથી વૈષ્ણવ લોક મળે છે; સ્કંદદેવે કહેલું મહાન સ્કાંદ પુરાણ ચોર્યાસી હજાર શ્લોકોનું છે.

અધિકૃત્ય સધર્મ્માંશ્ચ કલ્પે તત્પુરુષેઽર્પયેત્। વામનં દશસાહસ્રં ધૌમકલ્પે હરેઃ કથા ।। ૨૭૨.

ધર્મીજનને ધ્યાનમાં રાખીને કલ્પમાં તત્પુરુષ આપવું જોઈએ; વામન પુરાણ દસ હજાર શ્લોકનું છે, અને ધૌમ્ય કલ્પમાં હરિની કથા છે.

દદ્યાત્ શરદિ વિષુવે ધર્માર્થાદિનિવોધનમ્ । કૂર્મઞઅચાષ્ટસહસ્રઞ્ચ કૂર્મોક્તઞ્ચ રસાતલે ।। ૨૭૨.

શરદ ઋતુના વિષ્ણુવે સમયે ધર્મ, અર્થ વગેરેની શિક્ષા આપવી જોઈએ; અને કૂર્મ પુરાણ, આઠ હજાર શ્લોકોનું, જે કૂર્મદેવે પાતાળમાં કહેલું છે.

ઇન્દ્રદ્યુમ્નપ્રસઙ્ગેન દદ્યાત્તદ્ધેમકૂર્મવત્ । ત્રયોદશસહસ્રાણિ માત્સ્યં કલ્પાદિતોઽબ્રવીત્ ।। ૨૭૨.

ઇન્દ્રદ્યુમ્ન પ્રસંગે, સોનાની કૂર્મ સાથે એ આપવું જોઈએ; કલ્પના આરંભે કહેલું માત્સ્ય પુરાણ તે ત્રેણો હજાર શ્લોકોનું છે.

મત્સ્યો હિ મનવે દદ્યાદ્વિષુવે હેમમત્સ્યવત્ । ગારુડ઼ઞ્ચાષ્ટસાહસ્રં વિષ્ણૂક્તન્તાર્ક્ષકલ્પકે ।। ૨૭૨.

માત્સ્ય પુરાણ મનુને વિષ્ણુવે સમયે સોનાની માછલી સાથે આપવું જોઈએ; અને ગરુડ પુરાણ, આઠ હજાર શ્લોકોનું, જે વિષ્ણુએ તાર્ક્ષ્ય કલ્પમાં કહેલું છે.

વિશ્વાણ્ડાદ્‌ગરુડ઼ોત્પત્તિં તદ્દદ્યાદ્ધેમહંસવત્ । બ્રહ્મા બ્રહ્માણ્ડમાહાત્મ્યમધિકૃત્યાબ્રવીત્તુ ।। ૨૭૨.

વિશ્વાંડમાંથી ગરુડની ઉત્પત્તિ વિષે, એ સોનાની હંસ સાથે આપવું જોઈએ; બ્રહ્માજીએ બ્રહ્માંડનું મહાત્મ્ય સમજાવીને કહેલું છે.

વાચકં પૂજયેદાદૌ ભોજયેત્ પાયસૈર્દ્વિજાન્ । ગોભૂગ્રામસુવર્ણાદિ દદ્યાત્પર્વણિ પર્વણિ ।। ૨૭૨.

પ્રથમ વાચકનું પૂજન કરવું, અને દ્વિજોને પાયસથી ભોજન કરાવવું; દરેક પર્વે ગાય, જમીન, ગામ, સોનું વગેરે દાન કરવું.

સમાપ્તે બારતે વિપ્રં સંહિતાપુસ્તકાન્યજેત્ । શુભે દેશે નિવેશ્યાથ ક્ષૌમવસ્ત્રાદિનાવૃતાન્ ।। ૨૭૨.

સમાપ્તિએ, બ્રાહ્મણનું પૂજન કરવું અને સંહિતા પુસ્તકો અર્પણ કરવા, તેને શુભ સ્થળે રાખી, કાપડ વગેરેમાં લપેટી રાખવું.

નરનારાયણઔ પૂજ્યૌ પુસ્તકાઃ કુસુમાદિભિઃ । ગોઽન્નભૂહેમ દત્વાથ ભોજયિત્વા ક્ષમાપયેત્ ।। ૨૭૨.

નર અને નારાયણનું પૂજન કરવું, અને પુસ્તકોને ફૂલ વગેરેથી શોભાવવું; પછી ગાય, અન્ન, જમીન અને સોનું આપી, ભોજન કરાવી, ક્ષમા માંગવી.

મહાદાનાનિ દેયાનિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ । માસકૌ દ્વૌ ત્રયશ્ચૈવ માસે માસે પ્રદાપયેત્ ।। ૨૭૨.

મહાદાન અને વિવિધ રત્નો આપવું જોઈએ; દર મહિને બે કે ત્રણ જોડી દાનમાં આપવી.