અગ્નિપુરાણમ્

પ્રાકૃતો વૈકૃતશ્ચૈવ કૌમારો નવમસ્તથા। બ્રહ્મતો નવ સર્ગાસ્તુ જગતો મૂલહેતવઃ

પ્રાકૃત, વૈકૃત અને કૌમાર નવમ છે; બ્રહ્માથી નવ સર્જન થાય છે, જે જગતના મૂળ કારણ છે.

ખ્યાત્યાદ્યા દક્ષકન્યાસ્તુ ભૃગ્વાદ્યા ઉપયેમિરે। નિત્યો નૈમિત્તિકઃ સર્ગસ્ત્રિધા પ્રકથિતો જનૈઃ

ખ્યાતિ અને અન્ય, દક્ષની દીકરીઓ, ભૃગુ અને અન્ય દ્વારા વિવાહિત થઈ; નિત્ય અને નૈમિત્તિક સર્જન ત્રણ રીતે લોકો દ્વારા વર્ણવાય છે.

પ્રાકૃતા દૈનન્દિની સ્યાદન્તરપ્રલયાદન્। જાયતે યત્રાનુદિનં નિત્યસર્ગો હિ સમ્મતઃ

પ્રાકૃત રોજિંદું છે, મધ્યવર્તી પ્રલય પછી થાય છે; જ્યાં રોજ સર્જન થાય છે, તેને નિત્ય સર્જન માનવામાં આવે છે.

દેવૌ ધાતાવિધાતારૌ ભૃગોઃ ખ્યાતિરસૂયત। શ્રિયઞ્ચ પત્ની વિષ્ણોર્યા સ્તુતા શક્રેણ વૃદ્ધયે

ધાતા અને વિધાતા, બે દેવતા, ભૃગુની પત્ની ખ્યાતિમાંથી જન્મ્યા; અને શ્રી, વિષ્ણુની પત્ની, ઈન્દ્ર દ્વારા સમૃદ્ધિ માટે પ્રશંસિત છે.

ધાતુર્વિધાતુર્દ્વૌ પુત્રૌ ક્રમાત્ પ્રાણો મૃકણ્ડુકઃ। માર્કણ્ડેયો મૃકણ્ડોશ્ચ જજ્ઞે વેદશિરાસ્તતઃ

ધાતા અને વિધાતા, દરેકના બે પુત્ર: પ્રાણ અને મૃકંડુક; મૃકંડુમાંથી માર્કંડેય જન્મ્યો, અને પછી વેદશિરા.

પૌર્ણમાસશ્ચ સમ્ભૂત્યાં મરીચેરભવત્ સુતઃ। સ્મૃત્યામઙ્ગિરસઃ પુત્રાઃ સિનીવાલી કુહૂસ્તથા

પૌર્ણમાસા, મરીચિનો પુત્ર, જન્મ્યો; સ્મૃતિમાંથી અંગિરસના પુત્રો: સિનિવાલી અને કુહૂ.

રાકાશ્ચાનુમતિશ્ચાત્રેરનસૂયાપ્યજીજનત્। સોમં દુર્વાસસં પુત્રં દત્તાત્રેયઞ્ચ યોગિનમ્

રાકા અને અનુમતિ, અત્રિમાંથી જન્મી; અનસૂયાએ સોમ, દુર્વાસ અને દત્તાત્રેય યોગી પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યભાર્યાયાં દત્તોલિસ્તત્સુતોભવત્। ક્ષમાયાં પુલહાજ્જાતાઃ સહિષ્ણુઃ કર્મપાદિકાઃ

પુલસ્ત્યજીની પત્નીથી પ્રેમથી દત્તોલી નામનો પુત્ર જન્મ્યો; પુલહા અને ક્ષમાથી સહિષ્ણુ અને કર્મપાદિકા જન્મ્યા.

સન્નત્યાઞ્ચ ક્રતોરાસન્ બાલિખિલ્યા મહૌજસઃ। અઙ્ગુષ્ઠપર્વમાત્રાસ્તે યે હિ ષષ્ટિસહસ્ત્રિણઃ

સન્નતિ અને ક્રતુથી બાલિખિલ્ય નામના શક્તિશાળી ઋષિઓ જન્મ્યા, જેની સંખ્યા સાઠ હજાર હતી અને દરેક અંગૂઠાની સાંધ જેટલા નાના હતા.

ઉર્જ્જાયાઞ્ચ વશિષ્ઠાશ્ચ રાજા ગાત્રોર્ધ્વબાહુકઃ । સવનશ્ચાલઘુઃ સુક્રઃ સુતપાઃ સપ્ત ચર્ષયઃ

ઉર્જા અને વસિષ્ઠથી રાજા ગાત્રઉર્ધ્વબાહુક, તથા સવના, આલઘુ, સુક્ર, સુતપા અને સાત ચર્ષય જન્મ્યા.

પાવકઃ પવમાનોભૂચ્છુચિઃ સ્વાહાગ્નિજોભવત્। અગ્નિસ્વાત્તા વર્હિષદોઽનગ્નયઃ સાગ્નયો હ્યજાત્

પાવક, પવમાન અને શુચિ જન્મ્યા; સ્વાહાથી અગ્નિજનો જન્મ થયો; અગ્નિસ્વાત્ત, વર્હિષદ, અનગ્નિ અને સાગ્નિ પણ જન્મ્યા.

પિતૃભ્યશ્ચ સ્વધાયાઞ્ચ મેના વૈધારિણી સુતે । હિંસાભાર્યા ત્વધર્મસ્ય તયોર્જજ્ઞે તથાનૃતમ્

પિતૃઓ અને સ્વધાથી, તથા વૈધારિની પુત્રી મેનાથી સંતાન થયા; હિંસાની પત્ની અધર્મથી તથા અને અનૃત નામના સંતાન જન્મ્યા.

કન્યા ચ નિકૃતિસ્તાભ્યાં ભયન્નરકમેવ ચ। માયા ચ વેદના ચૈવ મિથુનન્ત્વિદમેતયોઃ

એ બંનેમાંથી કન્યા નિકૃતિ, તથા ભય અને નરક જન્મ્યા; એમમાંથી માયા અને વેદના પણ એક જોડી તરીકે જન્મ્યા.

તયોર્જજ્ઞેથ વૈ માયાં મૃત્યું ભૂતાપહારિણમ્। વેદના ચ સુતં ચાપિ દુઃ ખં જજ્ઞેથ રૌરવાત્

એમમાંથી માયાએ મૃત્યુ, જે જીવોને લઇ જાય છે, જન્માવ્યો; વેદનાએ રૌરવમાંથી દુઃખ નામનો પુત્ર જન્માવ્યો.

મૃત્યોર્વ્યાધિજરાશોકતૃષ્ણાક્રોધાશ્ચ જજ્ઞિરે। બ્રહ્મણશ્ચ રુદન્ જાતો રોદનાદ્રુદ્રનામકઃ

મૃત્યુમાંથી રોગ, વૃદ્ધાવસ્થા, શોક, તૃષ્ણા અને ક્રોધ જન્મ્યા; બ્રહ્માના રડવાથી રોદનથી રુદ્ર નામે પુત્ર જન્મ્યો.

ભવં શર્વમથેશાનં તથા પશુપતિં દ્વિજ। ભીમમુગ્રં મહાદેવમુવાચ સ પિતામહઃ

ભવ, શર્વ, ઇશાન, પશુપતિ, ભીમ, ઉગ્ર અને મહાદેવ — પિતામહે એ બધા નામ લીધા.

દક્ષકોપાચ્ચ તદ્ભાર્યા દેહન્તત્યાજ સા સતી। હિમવદ્દુહિતા ભૂત્વા પત્ની શમ્ભોરભૂત્ પુનઃ

દક્ષના રોષથી તેની પત્ની સતીએ શરીર ત્યાગ કર્યો; પછી હિમવતની દિકરી બની અને ફરી શંભુની પત્ની બની.

ઋષિભ્યો નારદાદ્યુક્તાઃ પૂજાઃ સ્નાનાદિપૂર્વિકાઃ। સ્વાયમ્ભુવાદ્યાસ્તાઃ કૃત્વા વિષ્ણવાદેર્ભુક્તિમુક્તિદાઃ

નારદ અને અન્ય ઋષિઓમાંથી પૂજા, સ્નાન વગેરે વિધિઓ શરૂ થયા; સ્વાયંભુવ અને અન્ય સમયથી વિષ્ણુ અને અન્ય દેવોના ભક્તિ-મુક્તિ આપતી વિધિઓ કરવામાં આવી.

નારદ ઉવાચ સામાન્યપૂજાં વિષ્ણવાદેર્વક્ષ્યે મન્ત્રાંશ્ચ સર્વદાન્। સમસ્તપરિવારાય અચ્યુતાય નમો યજેત

નારદે કહ્યું: હવે હું વિષ્ણુ અને અન્ય દેવોની સામાન્ય પૂજા અને બધા મંત્રો જણાવું છું; અચ્યૂત અને તેના સમગ્ર પરિવારને 'નમો' કહી પૂજા કરવી.

ધાત્રે વિધાત્રે ગઙ્ગાયૈ યમુનાયૈ નિધી તથા। દ્વારશ્રિયં વાસ્તુનવં શક્તિં કૂર્મ્મનન્તકમ્

ધાતૃ, વિધાતૃ, ગંગા, યમુના અને ખજાનાઓ, તથા દ્વારની દેવી, નવા સ્થાન, શક્તિ, કૂર્મ અને અનંતક — એમની પૂજા કરવી.

પૃથિવીં ધર્મ્મકં જ્ઞાનં વૈરાગ્યૈશ્વર્યમેવ ચ। અધર્માદીન્ કન્દનાલપદ્મકેશરકર્ણિકાઃ

પૃથ્વી, ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્ય, તથા અધર્મ અને અન્ય, કમળનો ડાંઠ, પાંદડા, રેશમ અને મધ્ય ભાગ — એમની પૂજા કરવી.

ઋગ્વેદાદ્યં કૃતાદ્યઞ્ચ સત્ત્વાદ્યર્ક્કાદિમણ્ડલમ્। વિમલોત્કર્ષિણી જ્ઞાના ક્રિયા યોગા ચ તા યજેત્

ઋગ્વેદ અને અન્ય વેદો, કૃતયુગ અને અન્ય યુગો, સત્ત્વ અને સૂર્યમંડળ, વિમલોત્કર્ષિણી, જ્ઞાન, ક્રિયા અને યોગ — એમની પૂજા કરવી.

પ્રહ્વીં સત્યાં તથેશાનાનુગ્રહસનમૂર્ત્તિકામ્ । દુર્ગાં ગિરઙ્ગણં ક્ષેત્રં વાસુદેવાદિકં યજેત્

પ્રહ્વી, સત્ય, ઈશાન, અનુગ્રહ અને સનમૂર્તિ, દુર્ગા, ગિરા, અંગણ, ક્ષેત્ર અને વાસુદેવ અને અન્ય — એમની પૂજા કરવી.

હૃદયઞ્ચ શિરઃ શૂલં વર્મનેત્રમથાસ્ત્રકમ્। શઙ્ખં ચક્રં ગદાં પદ્મં શ્રીવત્સં કૌસ્તુભં યજેત્

હૃદય, માથું, ત્રિશૂલ, કવચ, આંખો અને શસ્ત્રો, શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ, શ્રીવત્સ અને કૌસ્તુભ — એમની પૂજા કરવી.

વનમાલાં શ્રિયં પુષ્ટિં ગરુડં ગુરુમર્ચયેત્। ઇન્દ્રમગ્નિં યમં રક્ષો જલં વાયું ધનેશ્વરમ્

વનમાળા, શ્રી, પુષ્ટિ, ગરુડ અને ગુરુની પૂજા કરવી; ઇન્દ્ર, અગ્નિ, યમ, રાક્ષસ, પાણી, વાયુ અને ધનના દેવ — એમની પણ પૂજા કરવી.

ઈશાનન્તમજં ચાસ્ત્રં વાહનં કુમુદાદિકમ્। વિષ્વકસેનં મણ્ડલાદૌ સિદ્ધિઃ પૂજાદિના ભવેત્

પૂજા અને સંબંધિત વિધિઓ દ્વારા, અનંત ભગવાન, જન્મરહિત, તેમના શસ્ત્રો, વાહન, કમળ વગેરે અને વિશ્વકસેન માટે મંડળમાં સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે.

શિવપૂજાથ સામાન્યા પૂર્વં નન્દિનમર્ચ્ચયેત્। મહાકાલં યજેદ્ગઙ્ગાં યમુનાઞ્ચ ગણાદિકમ્

શિવની સામાન્ય પૂજામાં, પહેલા નંદિનને માન આપવો, પછી મહાકાળ, ગંગા, યમુના અને અન્ય ગણોને પૂજવું જોઈએ.

ગિરં શ્રિયં ગુરું વાસ્તું શક્ત્યાદીન્ ધર્મકાદિકમ્। વામા જ્યેષ્ઠા તથા રૌદ્રી કાલી કલવિકારિણી

વાણી, સંપત્તિ, ગુરુ, ઘર, શક્તિ અને અન્ય, ધર્મ વગેરે; તેમજ વામા, જ્યેષ્ઠા, રૌદ્રી, કાળી અને કલવિકારીણી.

બલવિકરિણી ચાપિ બલપ્રમથિની ક્રમાત્। સર્વભૂતદમની ચ મદનોન્માદિની શિવાસનમ્

બલવિકારીણી, પછી ક્રમ પ્રમાણે બલપ્રમથિની; સર્વભૂતદમનિ, મદનઉન્માદિની અને શિવના આસન.