અગ્નિપુરાણમ્

તોરણત્રિતયં તત્ર ગૃહે દેવાન્ યજેત્ સદા । ચિત્રાન્ત્યક્ત્વા યદા સ્વાતિં સવિતા પ્રતિપદ્યતે ।। ૨૬૮.

ત્યાં ત્રણ તોરણવાળા ઘરમાં હંમેશા દેવતાઓની પૂજા કરવી; જ્યારે ચિત્રા છોડીને સ્વાતિમાં ચંદ્ર જાય, ત્યારે સૂર્ય મળે છે.

તતઃ પ્રભૃતિ કર્ત્તવ્યં યાવત્ સ્વાતૌ રવિઃ સ્થિતઃ । બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ શમ્ભુશ્ચ શક્રશ્ચૈવાનલાનિલૌ ।। ૨૬૮.

ત્યાંથી, જેટલો સમય સૂર્ય સ્વાતિમાં રહે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શંભુ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને વાયુની પૂજા કરવી.

વિનાયકઃ કુમારશ્ચ વરુણો ધનદો યમઃ । વિશ્વે દેવા વૈશ્રવસો ગજાશ્ચાષ્ટૌ ચ તાન્ યજેત્ ।। ૨૬૮.

વિનાયક, કુમાર, વરુણ, કુબેર, યમ, સર્વ દેવતાઓ, વૈશ્વરવસ અને આઠ ગજોની પૂજા કરવી.

કુમુદૈરાવણૌ પદ્મઃ પુષ્પદન્તશ્ચ વામનઃ । સુપ્રતીકોઽઞ્ચનો નીલઃ પૂજા કાર્ય્યા ગૃહાદિકે ।। ૨૬૮.

કુમુદ, ઐરાવત, પદ્મ, પુષ્પદંત, વામન, સુપ્રતિક, અંજન અને નીલ—આ બધાની ઘરમાં અને અન્યત્ર પૂજા કરવી.

પુરોધા જુહુયાદાજ્યં સમિત્સિદ્ધાર્થકં તિલાઃ । કુમ્બા અષ્ટૌ પૂજિતાશ્ચ તૈઃ સ્નાપ્યાશ્વગજોત્તમાઃ ।। ૨૬૮.

પુરોહિતે ઘીમાં સમિદ્ધ, સિદ્ધ અન્ન અને તિલ આહુતિ આપવી; આઠ કુંભોની પૂજા કરીને, શ્રેષ્ઠ ઘોડા અને હાથીઓને સ્નાન કરાવવું.

અશ્વાઃ સ્નાપ્યા દદેત્ પિણ્ડાન્ તતો હિ પ્રથમં ગજાન્ । નિષ્ક્રામયેત્તોરણૈસ્તુ ગોપુરાદિ ન લઙ્ઘયેત્ ।। ૨૬૮.

ઘોડાઓને સ્નાન કરાવી પિંડ આપવો, પછી પહેલા હાથીઓને; તેઓ તોરણમાંથી બહાર જાય, મુખ્ય દ્વાર કે ગોપુરને ન લાંઘે.

વિક્રમેયુસ્તતઃ સર્વે રાજલિઙ્ગં ગૃહે યજેત્ । વારુણે વરુણં પ્રાર્ચ્ય રાત્રૌ ભૂતબલિં દદેત્ ।। ૨૬૮.

પછી બધા આગળ વધે; ઘરમાં રાજચિહ્નની પૂજા કરવી; વરુણ દિશામાં વરુણની પૂજા અને રાત્રે ભૂતબલિ આપવી.

વિશાખાયાં ગતે સૂર્ય્યે આશ્રમે નિવસેન્નૃપઃ । અલઙ્કુર્ય્યાદ્દિને નસ્મિન્ વાહનન્તુ વિશેષતઃ ।। ૨૬૮.

જ્યારે સૂર્ય વિશાખામાં જાય, રાજા આશ્રમમાં રહે; આ દિવસે ખાસ કરીને વાહનોને શોભાવવું.

પૂજિતા રાજલિઙ્ગાશ્ચ કર્ત્તવ્યા નરહસ્તગાઃ । હસ્તિનન્તુરગં છત્રં ખડ્ગં ચાપઞ્ચ દુન્દુભિમ્ ।। ૨૬૮.

પૂજિત રાજચિહ્નો મનુષ્ય હાથે લઈ જવા, જેમ કે હાથી, ઘોડો, છત્ર, ખડગ, ધનુષ્ય અને પાંચ ડુંડાળ.

ધ્વજં પતાકાં ધર્મ્મજ્ઞ કાલજ્ઞસ્ત્વભિભન્ત્રયેત્ । અમિમન્ત્રય તતઃ સર્વ્વન્ કુર્ય્યાત્ કુઞ્જરઘૂર્ગતાન્ ।। ૨૬૮.

ધર્મને જાણનારો અને યોગ્ય સમય સમજનારો ધ્વજ અને ધજા ઊંચી કરે, પછી બધાને બોલાવી, હાથી અને રથ પર બેઠેલા લોકોને યોગ્ય રીતે ગોઠવે.

કુઞ્જરોપરિગૌ સ્યાતાં સાંવત્સરપુરોહિતૌ । મન્ત્રિતાંશ્ચ સમારુહ્ય તોરણેન વિનિર્ગમેત્ ।। ૨૬૮.

વર્ષના મુખ્ય પુરોહિતોને હાથી પર બેસાડે અને યજ્ઞમાં દિક્ષિત થયેલાઓને પણ ચઢાડી, દરવાજા દ્વારા બહાર નીકળી જાય.

નિષ્ક્રમ્ય નાગમારુહ્ય તોરણેનાથ નિર્ગમેત્ । બલિં વિભજ્ય વિધિવદ્રાજા કુઞ્જરધૂર્ગતઃ ।। ૨૬૮.

બહાર જઈને, હાથી પર ચઢે અને પછી દરવાજા દ્વારા બહાર જાય; રાજા હાથી પર બેઠો હોય ત્યારે વિધિ પ્રમાણે બલિ વહેંચે.

ઉન્મૂકાનાન્તુ નિચયમાદીપિતદિગન્તરં । રાજા પ્રદક્ષઇણં કુય્યાત્ત્રીન્ વારાન્ સુસમાહિતઃ ।। ૨૬૮.

રાજા એકાગ્ર ચિત્તે, મૌન રહેલા, સભા અને નિર્ધારિત દિશાઓની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણ કરે.

ચતુરઙ્ગબલોપેતઃ સર્વસૈન્યેન નાદયન્ । એવં કૃત્વા ગૃહં ગચ્છેદ્વિસર્જિતજલાઞ્જલિઃ ।। ૨૬૮.

ચારે પ્રકારની સેના સાથે અને આખા લશ્કરનો ઘોંઘાટ કરતાં, આ વિધિ પૂર્ણ કરી, રાજા વિદાય આપીને પાણી અર્પણ કરી ઘરે પાછો ફરે.

પુષ્કર ઉવાચ છત્રાદિમન્ત્રાન્ વક્ષ્યામિ યૈસ્તત્ પૂજ્ય જયાદિકમ્ । બ્રહ્મણઃ સત્યવાક્યેન સોમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।। ૨૬૯.

પુષ્કરએ કહ્યું: હવે હું છત્રી વગેરેના મંત્રો કહું છું, જેના દ્વારા વિજય અને અન્ય શુભ ફળોની પૂજા થાય છે, બ્રહ્મા, સોમ અને વરુણના સત્યવચનથી.

સૂર્ય્યસ્ય ચ પ્રભાવેન વર્દ્ધસ્વ ત્વં મહામતે । પાણ્ડરાભપ્રતીકાશ હિમકુન્દેન્દુસુપ્રભ ।। ૨૬૯.

સૂર્યની તેજથી, હે વિદ્વાન, તું વધે; તારો રંગ હિમ, કુન્દ અને પૂર્ણચંદ્ર જેવો શ્વેત અને તેજસ્વી રહે.

યથામ્બુદશ્છાદયતે શિવાયૈનાં વસુન્ધરાં । તથાચ્છાદય રાજાનં વિજયારોગ્યવૃદ્ધયે ।। ૨૬૯.

જેમ વાદળ પૃથ્વીને કલ્યાણ માટે ઢાંકે છે, તેમ તું પણ રાજાને વિજય, આરોગ્ય અને વૃદ્ધિ માટે ઢાંકી રાખ.

ગન્ધર્વકુલજાતસ્ત્વં માભૂયાઃ કુલદૂષકઃ । બ્રહ્મણઃ સત્યવાક્યેન સોમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।। ૨૬૯.

તું ગંધર્વકુળમાં જન્મેલો છે, કદી કુળનું અપમાન ન થાય; બ્રહ્મા, સોમ અને વરુણના સત્યવચનથી.

પ્રભાવાચ્ચ હુતાશસ્ય વર્દ્ધસ્વ ત્વં તુરઙ્ગમ । તેજસા ચૈવ સૂર્ય્યસ્ય મુનીનાં તપસા તથા ।। ૨૬૯.

અગ્નિની શક્તિથી, હે ઘોડા, તું વધે; સૂર્યના તેજથી અને મુનિઓના તપથી પણ.

રુદ્રસ્ય બ્રહ્મચર્ય્યેણ પવનસ્ય બલેન ચ । સ્મર ત્વં રાજપુત્રોઽસિ કૌસ્તુભન્તુ મણિં સ્મર ।। ૨૬૯.

રુદ્રના બ્રહ્મચર્ય અને પવનની શક્તિથી, તું રાજપુત્ર છે એ યાદ રાખ; કૌસ્તુભ મણિનું પણ સ્મરણ કર.

યાં ગતિં બ્રહાહા ગચ્છેત્ પિતૃહા માતૃહા માતૃહા તથા । ભૂમ્યર્થેઽનૃતવાદી ચ ક્ષત્રિયશ્ચ પરાઙ્મુખઃ ।। ૨૬૯.

જે માર્ગે બ્રાહ્મણહંત, પિતૃહંત, માતૃહંત, જમીન માટે અસત્ય બોલનાર અને યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવનારો ક્ષત્રિય જાય છે—

બ્રજેસ્ત્વન્તાં ગતિં ક્ષિપ્રં મા તત્ પાપં ભવેત્તવ । વિકૃતિં માપગચ્છેસ્ત્વં યુદ્ધેઽધ્વનિ તુરઙ્ગમ ।। ૨૬૯.

તું એ દુષ્કર્મના માર્ગે જલ્દી ન જઇશ; એ પાપ તારા ભાગ્યે ન આવે; યુદ્ધ કે માર્ગમાં તને કોઈ દુઃખ કે વિકૃતિ ન થાય, હે ઘોડા.

રિપૂન્ વિનિઘ્નન્ સમરે સહ ભર્ત્રા સુખી ભવ । શક્રકેતો મહાવીર્ય્યઃ સુવર્ણસ્ત્વામુપાશ્રિતઃ ।। ૨૬૯.

શત્રુઓને યુદ્ધમાં હરાવી, તું તારા માલિક સાથે સુખી રહે; શક્રનું વિજયધ્વજ, મહાવીર્ય અને સુવર્ણમય, તારો આશ્રય લે છે.

પતત્રિરાડ્વૈનતેયસ્તથા નારાયણધ્વજઃ । કાશ્યપેયોઽમૃતાહર્ત્તા નાગાદિર્વિષ્ણુવાહનઃ ।। ૨૬૯.

પંખીઓના રાજા ગરુડ, નારાયણનો ધ્વજ, કશ્યપના વંશજ, અમૃત લાવનાર, નાગોના સ્વામી અને વિષ્ણુનું વાહન—

અપ્રમેયો દુરાધર્ષો રણે દેવારિસૂદનઃ । મહાબલો મહાવેગે મહાકાયોઽમૃતાશનઃ ।। ૨૬૯.

જે અપરિમિત, અજય, યુદ્ધમાં દેવશત્રુઓનો વિનાશક, મહાશક્તિશાળી, મહાવેગી, વિશાળકાય અને અમૃતપાન કરનાર છે—

ગરુત્મામ્મારુતગતિસ્ત્વયિ સન્નિહિતઃ સ્થિતઃ । વિષ્ણુના દેવદેવેન શક્રાર્થં સ્થાપિતો હ્યસિ ।। ૨૬૯.

મારુત જેવી ગતિ ધરાવતો ગરુડ તારી અંદર સ્થિત છે; દેવોના દેવ વિષ્ણુએ તને શક્રના હિત માટે સ્થાપ્યો છે.

જયાય ભવ મે નિત્યં વૃદ્ધયેઽથ બલસ્ય ચ । સાશ્વવર્માયુધાન્યોધાન્ રક્ષાસ્માકં રિપૂન્ દહ ।। ૨૬૯.

તું હંમેશા મારા વિજય અને બળની વૃદ્ધિ માટે રહેજે; ઘોડા, કવચ, શસ્ત્ર અને યુદ્ધવીરો સાથે અમારો રક્ષણ કર અને શત્રુઓને ભસ્મ કરી નાખ.

કુમુદૈરાવણૌ પદ્મઃ પુષ્પદન્તોઽથ વામનઃ ૨૬૯.

કુમુદ, ઐરાવત, પદ્મ, પુષ્પદંત અને વામન.

તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ બલાન્યષ્ટૌ સમાશ્રિતાઃ । ભદ્રો મન્દો મૃગશ્ચૈવ ગજઃ સંકીર્ણ એવ ચ ।। ૨૬૯.

આ બધા ના પુત્રો અને પૌત્રો, આઠે બળવાન છે: ભદ્ર, મંદ, મૃગ, ગજ અને સંકીર્ણ પણ.