અગ્નિપુરાણમ્

ત્વં પ્રભુઃ શાશ્વતશ્ચૈવ સર્વ્વભૂતહિતે રતઃ । અનન્તતેજા વૈ રાજો યશોજયવિવર્દ્ધનઃ ।। ૨૬૮.

તમે શાશ્વત પ્રભુ છો, સર્વ જીવના કલ્યાણમાં રત છો; અનંત તેજવાળા રાજા, તમે યશ અને વિજય વધારનાર છો.

તેજસ્તે વર્દ્ધયન્ત્વેતે દેવાઃ શક્રઃ સુવૃષ્ટિકૃત્ । બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાશ્ચ કાર્ત્તિકેયો વિનાયકઃ ।। ૨૬૮.

આ દેવતાઓ તમારું તેજ વધારે છે: ઇન્દ્ર, જે સારા વરસાદ લાવે છે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ, કાર્ત્તિકેય અને વિનાયક.

આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાધ્યાશ્ચ ભૃગવો દિશઃ । મરુદ્ગણા લોકપાલા ગ્રહા યક્ષાદિનિમ્નગાઃ ।। ૨૬૮.

આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, સાધ્ય, ભૃગુ, દિશાઓ, મરુદગણ, લોકપાલ, ગ્રહો, યક્ષ અને નદીઓ.

સમુદ્રા શ્રીર્મહી ગૌરી ચણ્ડિકા ચ સરસ્વતી । પ્રવર્ત્તયન્તુ તે તેજો જય શક્ર શચીપતે ।। ૨૬૮.

સમુદ્રો, શ્રી, ધરતી, ગૌરી, ચંડિકા અને સરસ્વતી તમારું તેજ પ્રગટ કરે; જય હો, ઇન્દ્ર, શચીપતિ.

તવ ચાપિ જયાન્નિત્યં મમ સમ્પદ્યતાં શુભં । પ્રસીદ રાજ્ઞાં વિપ્રાણાં પ્રજાનામપિ સર્વશઃ ।। ૨૬૮.

તમારી જીતથી મને હંમેશા શુભતા મળે; રાજાઓ, બ્રાહ્મણો અને સર્વ પ્રજાઓ પર કૃપા કરો.

ભવત્પ્રસાદાત્ પૃથિવી નિત્યં શસ્યવતી ભવેત્ । શિવં ભવતુ નિર્વ્વિઘ્નં શામ્યન્તામીતયો ભૃશં ।। ૨૬૮.

તમારી કૃપાથી ધરતી હંમેશા પાકથી ભરપૂર રહે; સર્વેને નિર્વિઘ્ન શુભતા મળે અને દુઃખો શમાય.

મન્ત્રેણેન્દ્રં સમભ્યર્ચ્ચ્ય જિતભૂઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ । ભદ્રકાલીં પટે લિખ્ય પૂજયેદાશ્વિને જયે ।। ૨૬૮.

મંત્રથી ઇન્દ્રની પૂજા કરીને જે પૃથ્વી જીતે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે; ભદ્રકાળીનું કપડાં પર ચિત્ર દોરી, આશ્વિની સમયમાં વિજય માટે તેની પૂજા કરવી.

શુક્લપક્ષે તથાષ્ટમ્યામાયુધં કાર્મ્મુકં ધ્વજમ્ । છત્રઞ્ચ રાજલિઙ્ગાનિ શસ્ત્રાદ્યં કુસુમાદિભિઃ ।। ૨૬૮.

શુક્લપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે, શસ્ત્રો, ધનુષ્ય, ધ્વજ, છત્ર અને રાજચિહ્નો તથા અન્ય શસ્ત્રોનું ફૂલો વગેરેથી પૂજન કરવું.

જાગ્રન્નિશિ બલિન્દદ્યાદ્ દ્વિતીયેઽહ્નિ પુનર્યજેત્ । ભદ્રકાલિ મહાકાલિ દુર્ગે દુર્ગાર્ત્તિહારિણિ ।। ૨૬૮.

રાત્રે જાગી બલિ આપવી, બીજે દિવસે ફરી યજ્ઞ કરવો; ભદ્રકાળી, મહાકાળી, દુર્ગા, દુઃખહારી દુર્ગેને સંબોધવું.

ત્રૈલોક્યવિજયે ચણ્ડિ મમ શાન્તૌ જયે ભવ । નીરાજનવિધિં વક્ષ્યે ઐશાન્યામ્મન્દિરં ચરેત્ ।। ૨૬૮.

ત્રણે લોકમાં વિજયી ચંડિ, મને શાંતિ અને વિજય આપો; હવે આરતી વિધિ કહું છું—પૂર્વોત્તર મંદિરે જવું.

તોરણત્રિતયં તત્ર ગૃહે દેવાન્ યજેત્ સદા । ચિત્રાન્ત્યક્ત્વા યદા સ્વાતિં સવિતા પ્રતિપદ્યતે ।। ૨૬૮.

ત્યાં ત્રણ તોરણવાળા ઘરમાં હંમેશા દેવતાઓની પૂજા કરવી; જ્યારે ચિત્રા છોડીને સ્વાતિમાં ચંદ્ર જાય, ત્યારે સૂર્ય મળે છે.

તતઃ પ્રભૃતિ કર્ત્તવ્યં યાવત્ સ્વાતૌ રવિઃ સ્થિતઃ । બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ શમ્ભુશ્ચ શક્રશ્ચૈવાનલાનિલૌ ।। ૨૬૮.

ત્યાંથી, જેટલો સમય સૂર્ય સ્વાતિમાં રહે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શંભુ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને વાયુની પૂજા કરવી.

વિનાયકઃ કુમારશ્ચ વરુણો ધનદો યમઃ । વિશ્વે દેવા વૈશ્રવસો ગજાશ્ચાષ્ટૌ ચ તાન્ યજેત્ ।। ૨૬૮.

વિનાયક, કુમાર, વરુણ, કુબેર, યમ, સર્વ દેવતાઓ, વૈશ્વરવસ અને આઠ ગજોની પૂજા કરવી.

કુમુદૈરાવણૌ પદ્મઃ પુષ્પદન્તશ્ચ વામનઃ । સુપ્રતીકોઽઞ્ચનો નીલઃ પૂજા કાર્ય્યા ગૃહાદિકે ।। ૨૬૮.

કુમુદ, ઐરાવત, પદ્મ, પુષ્પદંત, વામન, સુપ્રતિક, અંજન અને નીલ—આ બધાની ઘરમાં અને અન્યત્ર પૂજા કરવી.

પુરોધા જુહુયાદાજ્યં સમિત્સિદ્ધાર્થકં તિલાઃ । કુમ્બા અષ્ટૌ પૂજિતાશ્ચ તૈઃ સ્નાપ્યાશ્વગજોત્તમાઃ ।। ૨૬૮.

પુરોહિતે ઘીમાં સમિદ્ધ, સિદ્ધ અન્ન અને તિલ આહુતિ આપવી; આઠ કુંભોની પૂજા કરીને, શ્રેષ્ઠ ઘોડા અને હાથીઓને સ્નાન કરાવવું.

અશ્વાઃ સ્નાપ્યા દદેત્ પિણ્ડાન્ તતો હિ પ્રથમં ગજાન્ । નિષ્ક્રામયેત્તોરણૈસ્તુ ગોપુરાદિ ન લઙ્ઘયેત્ ।। ૨૬૮.

ઘોડાઓને સ્નાન કરાવી પિંડ આપવો, પછી પહેલા હાથીઓને; તેઓ તોરણમાંથી બહાર જાય, મુખ્ય દ્વાર કે ગોપુરને ન લાંઘે.

વિક્રમેયુસ્તતઃ સર્વે રાજલિઙ્ગં ગૃહે યજેત્ । વારુણે વરુણં પ્રાર્ચ્ય રાત્રૌ ભૂતબલિં દદેત્ ।। ૨૬૮.

પછી બધા આગળ વધે; ઘરમાં રાજચિહ્નની પૂજા કરવી; વરુણ દિશામાં વરુણની પૂજા અને રાત્રે ભૂતબલિ આપવી.

વિશાખાયાં ગતે સૂર્ય્યે આશ્રમે નિવસેન્નૃપઃ । અલઙ્કુર્ય્યાદ્દિને નસ્મિન્ વાહનન્તુ વિશેષતઃ ।। ૨૬૮.

જ્યારે સૂર્ય વિશાખામાં જાય, રાજા આશ્રમમાં રહે; આ દિવસે ખાસ કરીને વાહનોને શોભાવવું.

પૂજિતા રાજલિઙ્ગાશ્ચ કર્ત્તવ્યા નરહસ્તગાઃ । હસ્તિનન્તુરગં છત્રં ખડ્ગં ચાપઞ્ચ દુન્દુભિમ્ ।। ૨૬૮.

પૂજિત રાજચિહ્નો મનુષ્ય હાથે લઈ જવા, જેમ કે હાથી, ઘોડો, છત્ર, ખડગ, ધનુષ્ય અને પાંચ ડુંડાળ.

ધ્વજં પતાકાં ધર્મ્મજ્ઞ કાલજ્ઞસ્ત્વભિભન્ત્રયેત્ । અમિમન્ત્રય તતઃ સર્વ્વન્ કુર્ય્યાત્ કુઞ્જરઘૂર્ગતાન્ ।। ૨૬૮.

ધર્મને જાણનારો અને યોગ્ય સમય સમજનારો ધ્વજ અને ધજા ઊંચી કરે, પછી બધાને બોલાવી, હાથી અને રથ પર બેઠેલા લોકોને યોગ્ય રીતે ગોઠવે.

કુઞ્જરોપરિગૌ સ્યાતાં સાંવત્સરપુરોહિતૌ । મન્ત્રિતાંશ્ચ સમારુહ્ય તોરણેન વિનિર્ગમેત્ ।। ૨૬૮.

વર્ષના મુખ્ય પુરોહિતોને હાથી પર બેસાડે અને યજ્ઞમાં દિક્ષિત થયેલાઓને પણ ચઢાડી, દરવાજા દ્વારા બહાર નીકળી જાય.

નિષ્ક્રમ્ય નાગમારુહ્ય તોરણેનાથ નિર્ગમેત્ । બલિં વિભજ્ય વિધિવદ્રાજા કુઞ્જરધૂર્ગતઃ ।। ૨૬૮.

બહાર જઈને, હાથી પર ચઢે અને પછી દરવાજા દ્વારા બહાર જાય; રાજા હાથી પર બેઠો હોય ત્યારે વિધિ પ્રમાણે બલિ વહેંચે.

ઉન્મૂકાનાન્તુ નિચયમાદીપિતદિગન્તરં । રાજા પ્રદક્ષઇણં કુય્યાત્ત્રીન્ વારાન્ સુસમાહિતઃ ।। ૨૬૮.

રાજા એકાગ્ર ચિત્તે, મૌન રહેલા, સભા અને નિર્ધારિત દિશાઓની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણ કરે.

ચતુરઙ્ગબલોપેતઃ સર્વસૈન્યેન નાદયન્ । એવં કૃત્વા ગૃહં ગચ્છેદ્વિસર્જિતજલાઞ્જલિઃ ।। ૨૬૮.

ચારે પ્રકારની સેના સાથે અને આખા લશ્કરનો ઘોંઘાટ કરતાં, આ વિધિ પૂર્ણ કરી, રાજા વિદાય આપીને પાણી અર્પણ કરી ઘરે પાછો ફરે.

પુષ્કર ઉવાચ છત્રાદિમન્ત્રાન્ વક્ષ્યામિ યૈસ્તત્ પૂજ્ય જયાદિકમ્ । બ્રહ્મણઃ સત્યવાક્યેન સોમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।। ૨૬૯.

પુષ્કરએ કહ્યું: હવે હું છત્રી વગેરેના મંત્રો કહું છું, જેના દ્વારા વિજય અને અન્ય શુભ ફળોની પૂજા થાય છે, બ્રહ્મા, સોમ અને વરુણના સત્યવચનથી.

સૂર્ય્યસ્ય ચ પ્રભાવેન વર્દ્ધસ્વ ત્વં મહામતે । પાણ્ડરાભપ્રતીકાશ હિમકુન્દેન્દુસુપ્રભ ।। ૨૬૯.

સૂર્યની તેજથી, હે વિદ્વાન, તું વધે; તારો રંગ હિમ, કુન્દ અને પૂર્ણચંદ્ર જેવો શ્વેત અને તેજસ્વી રહે.

યથામ્બુદશ્છાદયતે શિવાયૈનાં વસુન્ધરાં । તથાચ્છાદય રાજાનં વિજયારોગ્યવૃદ્ધયે ।। ૨૬૯.

જેમ વાદળ પૃથ્વીને કલ્યાણ માટે ઢાંકે છે, તેમ તું પણ રાજાને વિજય, આરોગ્ય અને વૃદ્ધિ માટે ઢાંકી રાખ.

ગન્ધર્વકુલજાતસ્ત્વં માભૂયાઃ કુલદૂષકઃ । બ્રહ્મણઃ સત્યવાક્યેન સોમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।। ૨૬૯.

તું ગંધર્વકુળમાં જન્મેલો છે, કદી કુળનું અપમાન ન થાય; બ્રહ્મા, સોમ અને વરુણના સત્યવચનથી.

પ્રભાવાચ્ચ હુતાશસ્ય વર્દ્ધસ્વ ત્વં તુરઙ્ગમ । તેજસા ચૈવ સૂર્ય્યસ્ય મુનીનાં તપસા તથા ।। ૨૬૯.

અગ્નિની શક્તિથી, હે ઘોડા, તું વધે; સૂર્યના તેજથી અને મુનિઓના તપથી પણ.