અગ્નિપુરાણમ્

જાતીફલં સકર્પૂરં ચન્દનઞ્ચ ત્રિશીતકમ્ । પીતાનિ શુક્લવર્ણાનિ તથા શુક્લાનિ ભાર્ગવ ।। ૨૬૮.

જાયફળ સાથે કેમ્ફર, ચંદન અને ત્રણ પ્રકારની ઠંડી આપતી વસ્તુઓ; પીળી, સફેદ અને શુદ્ધ સફેદ, હે ભાર્ગવ.

કૃષ્ણાનિ ચૈવ રક્તાનિ પઞ્ચવર્ણાનિ નિર્દ્દિશેત્ । ઉત્પલં પદ્મજાતી ચ ત્રિશીતં હરિપૂજને ।। ૨૬૮.

કાળી અને લાલ, પાંચ રંગો નિર્ધારિત છે; કમળ, પદ્મ અને ત્રણ ઠંડી આપતી વસ્તુઓ હરિની પૂજામાં ઉપયોગી છે.

કુઙ્કુમં રક્તપદ્માનિ ત્રિરક્તં રક્તમુત્પલં । ધૂપદીપાદિભિઃ પ્રાર્ચ્ય વિષ્ણું શાન્તિર્ભવેન્નૃણાં ।। ૨૬૮.

કુંકુમ, લાલ કમળ, ત્રણ લાલ રંગ અને લાલ ઉત્પલ; ધૂપ, દીવો વગેરેથી વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી મનુષ્યને શાંતિ મળે છે.

ચતુરસ્રકરે કુણ્ડે બ્રાહ્મણાશ્ચાષ્ટ ષોડસ । લક્ષહોમઙ્કોટિહોમન્તિલાજ્યયવધાન્યકૈઃ ।। ૨૬૮.

ચોરસ હવનકુંડમાં, આઠ કે સોળ બ્રાહ્મણો લાખો-કરોડો તિલ, ઘી, જૌ અને અનાજથી હવન કરે છે.

પુષ્કર ઉવાચ કર્મ્મ સાંવત્સરં રાજ્ઞાં જન્મર્ક્ષે પૂજયેચ્ચ તં । માસિ માસિ ચ સંક્રાન્તૌ સૂર્ય્યસોમાદિદેવતાઃ ।। ૨૬૮.

પુષ્કર બોલ્યા: રાજાએ એ વિધિને દર વર્ષે પોતાના જન્મનક્ષત્રે પૂજવી જોઈએ; દર મહિને સંક્રમણ સમયે, સૂર્ય, ચંદ્ર વગેરે દેવતાઓની પૂજા કરવી.

અગસ્ત્યસ્યોદયેઽગસ્ત્યઞ્ચાતુર્મ્માસ્યં હરિં યજેત્ । શયનોત્થાપને પઞ્ચદિનં કુર્ય્યાત્સમુત્સવમ્ ।। ૨૬૮.

અગસ્ત્યના ઉદય સમયે, અગસ્ત્ય અને હરિની ચાતુર્માસમાં પૂજા કરવી; શયન અને ઉત્થાનના ઉત્સવમાં પાંચ દિવસ ઉજવવું.

પ્રોષ્ઠપાદે સિતે પક્ષે પ્રતિપત્પ્રભૃતિક્રમાત્ । શિબિરાત્ પૂર્વદિગ્ભાગે શક્રાર્થં ભવનઞ્ચરેત્ ।। ૨૬૮.

પ્રોષ્ઠપદના શુક્લપક્ષમાં, પ્રથમ તિથીથી ક્રમશઃ, શિબિરથી પૂર્વ દિશામાં ઇન્દ્ર માટે મકાન બનાવવું.

તત્ર શક્રધ્વજં સ્થાપ્ય શચીં શક્રઞ્ચ પૂજયેત્ । અષ્ટમ્યાં વાદ્યઘોષેણ તાન્તુ યષ્ટિં પ્રવેશયેત્ ।। ૨૬૮.

ત્યાં ઇન્દ્રધ્વજ સ્થાપિત કરી, શચી અને ઇન્દ્રની પૂજા કરવી; અષ્ટમીના દિવસે વાદ્યના ઘોષ સાથે તાંતુની લાકડી લાવવી.

એકાદશ્યાં સોપવાસો દ્વાદશ્યાં કેતુમુત્થિતમ્ । યજેદ્વસ્ત્રાદિસંવીતં ઘટસ્થં સુરપં શચીં ।। ૨૬૮.

એકાદશી પર ઉપવાસ રાખવો, દ્વાદશી પર ધ્વજ ઊંચો કરવો; વસ્ત્ર વગેરેથી શોભિત, ઘડામાં સ્થિત દેવપતિ અને શચીની પૂજા કરવી.

વર્દ્ધસ્વેન્દ્ર જિતામિત્ર વૃત્રહન્ પાકશાસન । દેવ દેવ મહાભાગ ત્વં હિ ભૂમિષ્ઠતાં ગતઃ ।। ૨૬૮.

વધ, હે ઇન્દ્ર, શત્રુઓને જીતનારા, વૃત્રના સંહારક, પાકશાસન; હે મહાન દેવ, તું ધરતી પર આવ્યાં છે.

ત્વં પ્રભુઃ શાશ્વતશ્ચૈવ સર્વ્વભૂતહિતે રતઃ । અનન્તતેજા વૈ રાજો યશોજયવિવર્દ્ધનઃ ।। ૨૬૮.

તમે શાશ્વત પ્રભુ છો, સર્વ જીવના કલ્યાણમાં રત છો; અનંત તેજવાળા રાજા, તમે યશ અને વિજય વધારનાર છો.

તેજસ્તે વર્દ્ધયન્ત્વેતે દેવાઃ શક્રઃ સુવૃષ્ટિકૃત્ । બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાશ્ચ કાર્ત્તિકેયો વિનાયકઃ ।। ૨૬૮.

આ દેવતાઓ તમારું તેજ વધારે છે: ઇન્દ્ર, જે સારા વરસાદ લાવે છે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ, કાર્ત્તિકેય અને વિનાયક.

આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાધ્યાશ્ચ ભૃગવો દિશઃ । મરુદ્ગણા લોકપાલા ગ્રહા યક્ષાદિનિમ્નગાઃ ।। ૨૬૮.

આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, સાધ્ય, ભૃગુ, દિશાઓ, મરુદગણ, લોકપાલ, ગ્રહો, યક્ષ અને નદીઓ.

સમુદ્રા શ્રીર્મહી ગૌરી ચણ્ડિકા ચ સરસ્વતી । પ્રવર્ત્તયન્તુ તે તેજો જય શક્ર શચીપતે ।। ૨૬૮.

સમુદ્રો, શ્રી, ધરતી, ગૌરી, ચંડિકા અને સરસ્વતી તમારું તેજ પ્રગટ કરે; જય હો, ઇન્દ્ર, શચીપતિ.

તવ ચાપિ જયાન્નિત્યં મમ સમ્પદ્યતાં શુભં । પ્રસીદ રાજ્ઞાં વિપ્રાણાં પ્રજાનામપિ સર્વશઃ ।। ૨૬૮.

તમારી જીતથી મને હંમેશા શુભતા મળે; રાજાઓ, બ્રાહ્મણો અને સર્વ પ્રજાઓ પર કૃપા કરો.

ભવત્પ્રસાદાત્ પૃથિવી નિત્યં શસ્યવતી ભવેત્ । શિવં ભવતુ નિર્વ્વિઘ્નં શામ્યન્તામીતયો ભૃશં ।। ૨૬૮.

તમારી કૃપાથી ધરતી હંમેશા પાકથી ભરપૂર રહે; સર્વેને નિર્વિઘ્ન શુભતા મળે અને દુઃખો શમાય.

મન્ત્રેણેન્દ્રં સમભ્યર્ચ્ચ્ય જિતભૂઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ । ભદ્રકાલીં પટે લિખ્ય પૂજયેદાશ્વિને જયે ।। ૨૬૮.

મંત્રથી ઇન્દ્રની પૂજા કરીને જે પૃથ્વી જીતે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે; ભદ્રકાળીનું કપડાં પર ચિત્ર દોરી, આશ્વિની સમયમાં વિજય માટે તેની પૂજા કરવી.

શુક્લપક્ષે તથાષ્ટમ્યામાયુધં કાર્મ્મુકં ધ્વજમ્ । છત્રઞ્ચ રાજલિઙ્ગાનિ શસ્ત્રાદ્યં કુસુમાદિભિઃ ।। ૨૬૮.

શુક્લપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે, શસ્ત્રો, ધનુષ્ય, ધ્વજ, છત્ર અને રાજચિહ્નો તથા અન્ય શસ્ત્રોનું ફૂલો વગેરેથી પૂજન કરવું.

જાગ્રન્નિશિ બલિન્દદ્યાદ્ દ્વિતીયેઽહ્નિ પુનર્યજેત્ । ભદ્રકાલિ મહાકાલિ દુર્ગે દુર્ગાર્ત્તિહારિણિ ।। ૨૬૮.

રાત્રે જાગી બલિ આપવી, બીજે દિવસે ફરી યજ્ઞ કરવો; ભદ્રકાળી, મહાકાળી, દુર્ગા, દુઃખહારી દુર્ગેને સંબોધવું.

ત્રૈલોક્યવિજયે ચણ્ડિ મમ શાન્તૌ જયે ભવ । નીરાજનવિધિં વક્ષ્યે ઐશાન્યામ્મન્દિરં ચરેત્ ।। ૨૬૮.

ત્રણે લોકમાં વિજયી ચંડિ, મને શાંતિ અને વિજય આપો; હવે આરતી વિધિ કહું છું—પૂર્વોત્તર મંદિરે જવું.

તોરણત્રિતયં તત્ર ગૃહે દેવાન્ યજેત્ સદા । ચિત્રાન્ત્યક્ત્વા યદા સ્વાતિં સવિતા પ્રતિપદ્યતે ।। ૨૬૮.

ત્યાં ત્રણ તોરણવાળા ઘરમાં હંમેશા દેવતાઓની પૂજા કરવી; જ્યારે ચિત્રા છોડીને સ્વાતિમાં ચંદ્ર જાય, ત્યારે સૂર્ય મળે છે.

તતઃ પ્રભૃતિ કર્ત્તવ્યં યાવત્ સ્વાતૌ રવિઃ સ્થિતઃ । બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ શમ્ભુશ્ચ શક્રશ્ચૈવાનલાનિલૌ ।। ૨૬૮.

ત્યાંથી, જેટલો સમય સૂર્ય સ્વાતિમાં રહે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શંભુ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને વાયુની પૂજા કરવી.

વિનાયકઃ કુમારશ્ચ વરુણો ધનદો યમઃ । વિશ્વે દેવા વૈશ્રવસો ગજાશ્ચાષ્ટૌ ચ તાન્ યજેત્ ।। ૨૬૮.

વિનાયક, કુમાર, વરુણ, કુબેર, યમ, સર્વ દેવતાઓ, વૈશ્વરવસ અને આઠ ગજોની પૂજા કરવી.

કુમુદૈરાવણૌ પદ્મઃ પુષ્પદન્તશ્ચ વામનઃ । સુપ્રતીકોઽઞ્ચનો નીલઃ પૂજા કાર્ય્યા ગૃહાદિકે ।। ૨૬૮.

કુમુદ, ઐરાવત, પદ્મ, પુષ્પદંત, વામન, સુપ્રતિક, અંજન અને નીલ—આ બધાની ઘરમાં અને અન્યત્ર પૂજા કરવી.

પુરોધા જુહુયાદાજ્યં સમિત્સિદ્ધાર્થકં તિલાઃ । કુમ્બા અષ્ટૌ પૂજિતાશ્ચ તૈઃ સ્નાપ્યાશ્વગજોત્તમાઃ ।। ૨૬૮.

પુરોહિતે ઘીમાં સમિદ્ધ, સિદ્ધ અન્ન અને તિલ આહુતિ આપવી; આઠ કુંભોની પૂજા કરીને, શ્રેષ્ઠ ઘોડા અને હાથીઓને સ્નાન કરાવવું.

અશ્વાઃ સ્નાપ્યા દદેત્ પિણ્ડાન્ તતો હિ પ્રથમં ગજાન્ । નિષ્ક્રામયેત્તોરણૈસ્તુ ગોપુરાદિ ન લઙ્ઘયેત્ ।। ૨૬૮.

ઘોડાઓને સ્નાન કરાવી પિંડ આપવો, પછી પહેલા હાથીઓને; તેઓ તોરણમાંથી બહાર જાય, મુખ્ય દ્વાર કે ગોપુરને ન લાંઘે.

વિક્રમેયુસ્તતઃ સર્વે રાજલિઙ્ગં ગૃહે યજેત્ । વારુણે વરુણં પ્રાર્ચ્ય રાત્રૌ ભૂતબલિં દદેત્ ।। ૨૬૮.

પછી બધા આગળ વધે; ઘરમાં રાજચિહ્નની પૂજા કરવી; વરુણ દિશામાં વરુણની પૂજા અને રાત્રે ભૂતબલિ આપવી.

વિશાખાયાં ગતે સૂર્ય્યે આશ્રમે નિવસેન્નૃપઃ । અલઙ્કુર્ય્યાદ્દિને નસ્મિન્ વાહનન્તુ વિશેષતઃ ।। ૨૬૮.

જ્યારે સૂર્ય વિશાખામાં જાય, રાજા આશ્રમમાં રહે; આ દિવસે ખાસ કરીને વાહનોને શોભાવવું.

પૂજિતા રાજલિઙ્ગાશ્ચ કર્ત્તવ્યા નરહસ્તગાઃ । હસ્તિનન્તુરગં છત્રં ખડ્ગં ચાપઞ્ચ દુન્દુભિમ્ ।। ૨૬૮.

પૂજિત રાજચિહ્નો મનુષ્ય હાથે લઈ જવા, જેમ કે હાથી, ઘોડો, છત્ર, ખડગ, ધનુષ્ય અને પાંચ ડુંડાળ.