અગ્નિપુરાણમ્

પદ્મોત્પલકદમ્બૈશ્ચ શ્રીર્બલં બલાદ્રુમોદકૈઃ । વિષ્ણુપાદોદકસ્નાનં સર્વસ્નાનેભ્ય ઉત્તમમ્ ।। ૨૬૮.

કમળ, ઉત્પલ અને કદંબના ફૂલોના પાણીથી લક્ષ્મી મળે છે; બલાના વૃક્ષના પાણીથી બળ મળે છે; અને વિષ્ણુના પાદપાણીથી સ્નાન કરવું સર્વ સ્નાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

એકાકી એકકામાયેત્યેકોર્કં૧ વિધિવચ્ચરેત્ । અક્રન્દયતિ સૂક્તેન પ્રબધ્નીયાન્મણિં કરે ।। ૨૬૮.

જે એકલો હોય અને એકાંત ઈચ્છે, તેને વિધિપૂર્વક સૂર્યોદયે આ વિધિ કરવી, અને 'અક્રંદયતિ' સૂક્તથી હાથમાં મણિ બાંધવી.

કુષ્ઠપાઠા વચા શુણ્ઠી શઙ્ખલોહાદિકો મણિઃ । સર્વ્વેષામેવ કામાનામીશ્વરો ભગવાન્ હરિઃ ।। ૨૬૮.

કુષ્ટ, પાઠા, વચ, સુંઠ અને શંખલોહથી બનેલી મણિ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; અને ભગવાન હરિ સર્વના ઈશ્વર છે.

તસ્ય સંપૂજનાદેવ સર્વ્વાન્કામાન્સમશ્નુતે । સ્નાપયિત્વા ઘૃતક્ષીરૈઃ પૂજયિત્વા ચ પિત્તહા ।। ૨૬૮.

માત્ર તેની પૂજા કરવાથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે; ઘી અને દૂધથી સ્નાન કરાવી અને માન આપવાથી પિત્તના રોગ દૂર થાય છે.

પઞ્ચમુદ્‌ગબલિન્દત્વા અતિસારાત્ પ્રમુચ્યતે । પઞ્ચગવ્યેન સંસ્નાપ્ય વાતવ્યાધિં વિનાશયેત્ ।। ૨૬૮.

પાંચ પ્રકારની મુગફળી અર્પણ કરવાથી અતિસારમાંથી મુક્તિ મળે છે; ગાયના પાંચ વસ્તુઓથી સ્નાન કરાવવાથી વાયુના રોગો દૂર થાય છે.

દ્વિસ્રેહસ્નપનાત્ શ્લેષ્મરોગહા ચાતિપૂજયા । ઘૃતં તૈલં તથા ક્ષૌદ્રં સ્નાનન્તુ ત્રિરસં પરં ।। ૨૬૮.

બે વખત તેલથી સ્નાન કરવાથી કફના રોગો દૂર થાય છે અને વિશેષ પૂજાથી; ઘી, તેલ અને મધથી સ્નાન કરવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં ત્રણ સ્વાદ હોય છે.

સ્નાનં ઘૃતામ્બુ દ્વિસ્નેહં સમલં ઘૃતતૈલકમ્ । ક્ષૌદ્રમિક્ષુરસં ક્ષીરં સ્નાનં ત્રિમધુરં સ્મૃતમ્ ।। ૨૬૮.

ઘી પાણીથી અને બે વખત તેલથી, સાથે ઘી, તેલ, મધ, ઉખાણાનો રસ અને દૂધથી સ્નાન કરવું, તેને ત્રણ મીઠાશનું સ્નાન કહેવાય છે.

ઘૃતમિક્ષુરસં તૈલં ક્ષૌદ્રઞ્ચ ત્રિરસં શ્રિયે । અનુલેપસ્ત્રિશુક્લસ્તુ કર્પૂરોશીરચન્દનૈઃ ।। ૨૬૮.

ઘી, ઉખાણાનો રસ, તેલ અને મધ—આ ત્રણ સ્વાદ સમૃદ્ધિ માટે છે; ત્રણ સફેદ લપસવું કેમ્ફર, ઉશીર અને ચંદનથી બને છે.

ચન્દનાગુરુકર્પૂરમૃગદર્પૈઃ સકુઙ્કુમૈઃ । પઞ્ચાનુલેપનં વિષ્ણોઃ સર્વકામફલપ્રદં ।। ૨૬૮.

ચંદન, અગરૂ, કેમ્ફર, કસ્તૂરી અને કુંકુમ—આ પાંચ લપસવા વિષ્ણુને અર્પણ કરવાથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

ત્રિસુગન્ધઞઅચ કર્પૂરં તથા ચન્દનકુઙ્કુમૈઃ । મૃગદર્પં સકર્પૂરં મલયં સર્વ્વકામદમ્ ।। ૨૬૮.

ત્રણ સુગંધિત વસ્તુઓ—કેમ્ફર, ચંદન અને કુંકુમ; કસ્તૂરી સાથે કેમ્ફર અને મલયાચંદન સર્વ ઇચ્છાઓ આપે છે.

જાતીફલં સકર્પૂરં ચન્દનઞ્ચ ત્રિશીતકમ્ । પીતાનિ શુક્લવર્ણાનિ તથા શુક્લાનિ ભાર્ગવ ।। ૨૬૮.

જાયફળ સાથે કેમ્ફર, ચંદન અને ત્રણ પ્રકારની ઠંડી આપતી વસ્તુઓ; પીળી, સફેદ અને શુદ્ધ સફેદ, હે ભાર્ગવ.

કૃષ્ણાનિ ચૈવ રક્તાનિ પઞ્ચવર્ણાનિ નિર્દ્દિશેત્ । ઉત્પલં પદ્મજાતી ચ ત્રિશીતં હરિપૂજને ।। ૨૬૮.

કાળી અને લાલ, પાંચ રંગો નિર્ધારિત છે; કમળ, પદ્મ અને ત્રણ ઠંડી આપતી વસ્તુઓ હરિની પૂજામાં ઉપયોગી છે.

કુઙ્કુમં રક્તપદ્માનિ ત્રિરક્તં રક્તમુત્પલં । ધૂપદીપાદિભિઃ પ્રાર્ચ્ય વિષ્ણું શાન્તિર્ભવેન્નૃણાં ।। ૨૬૮.

કુંકુમ, લાલ કમળ, ત્રણ લાલ રંગ અને લાલ ઉત્પલ; ધૂપ, દીવો વગેરેથી વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી મનુષ્યને શાંતિ મળે છે.

ચતુરસ્રકરે કુણ્ડે બ્રાહ્મણાશ્ચાષ્ટ ષોડસ । લક્ષહોમઙ્કોટિહોમન્તિલાજ્યયવધાન્યકૈઃ ।। ૨૬૮.

ચોરસ હવનકુંડમાં, આઠ કે સોળ બ્રાહ્મણો લાખો-કરોડો તિલ, ઘી, જૌ અને અનાજથી હવન કરે છે.

પુષ્કર ઉવાચ કર્મ્મ સાંવત્સરં રાજ્ઞાં જન્મર્ક્ષે પૂજયેચ્ચ તં । માસિ માસિ ચ સંક્રાન્તૌ સૂર્ય્યસોમાદિદેવતાઃ ।। ૨૬૮.

પુષ્કર બોલ્યા: રાજાએ એ વિધિને દર વર્ષે પોતાના જન્મનક્ષત્રે પૂજવી જોઈએ; દર મહિને સંક્રમણ સમયે, સૂર્ય, ચંદ્ર વગેરે દેવતાઓની પૂજા કરવી.

અગસ્ત્યસ્યોદયેઽગસ્ત્યઞ્ચાતુર્મ્માસ્યં હરિં યજેત્ । શયનોત્થાપને પઞ્ચદિનં કુર્ય્યાત્સમુત્સવમ્ ।। ૨૬૮.

અગસ્ત્યના ઉદય સમયે, અગસ્ત્ય અને હરિની ચાતુર્માસમાં પૂજા કરવી; શયન અને ઉત્થાનના ઉત્સવમાં પાંચ દિવસ ઉજવવું.

પ્રોષ્ઠપાદે સિતે પક્ષે પ્રતિપત્પ્રભૃતિક્રમાત્ । શિબિરાત્ પૂર્વદિગ્ભાગે શક્રાર્થં ભવનઞ્ચરેત્ ।। ૨૬૮.

પ્રોષ્ઠપદના શુક્લપક્ષમાં, પ્રથમ તિથીથી ક્રમશઃ, શિબિરથી પૂર્વ દિશામાં ઇન્દ્ર માટે મકાન બનાવવું.

તત્ર શક્રધ્વજં સ્થાપ્ય શચીં શક્રઞ્ચ પૂજયેત્ । અષ્ટમ્યાં વાદ્યઘોષેણ તાન્તુ યષ્ટિં પ્રવેશયેત્ ।। ૨૬૮.

ત્યાં ઇન્દ્રધ્વજ સ્થાપિત કરી, શચી અને ઇન્દ્રની પૂજા કરવી; અષ્ટમીના દિવસે વાદ્યના ઘોષ સાથે તાંતુની લાકડી લાવવી.

એકાદશ્યાં સોપવાસો દ્વાદશ્યાં કેતુમુત્થિતમ્ । યજેદ્વસ્ત્રાદિસંવીતં ઘટસ્થં સુરપં શચીં ।। ૨૬૮.

એકાદશી પર ઉપવાસ રાખવો, દ્વાદશી પર ધ્વજ ઊંચો કરવો; વસ્ત્ર વગેરેથી શોભિત, ઘડામાં સ્થિત દેવપતિ અને શચીની પૂજા કરવી.

વર્દ્ધસ્વેન્દ્ર જિતામિત્ર વૃત્રહન્ પાકશાસન । દેવ દેવ મહાભાગ ત્વં હિ ભૂમિષ્ઠતાં ગતઃ ।। ૨૬૮.

વધ, હે ઇન્દ્ર, શત્રુઓને જીતનારા, વૃત્રના સંહારક, પાકશાસન; હે મહાન દેવ, તું ધરતી પર આવ્યાં છે.

ત્વં પ્રભુઃ શાશ્વતશ્ચૈવ સર્વ્વભૂતહિતે રતઃ । અનન્તતેજા વૈ રાજો યશોજયવિવર્દ્ધનઃ ।। ૨૬૮.

તમે શાશ્વત પ્રભુ છો, સર્વ જીવના કલ્યાણમાં રત છો; અનંત તેજવાળા રાજા, તમે યશ અને વિજય વધારનાર છો.

તેજસ્તે વર્દ્ધયન્ત્વેતે દેવાઃ શક્રઃ સુવૃષ્ટિકૃત્ । બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાશ્ચ કાર્ત્તિકેયો વિનાયકઃ ।। ૨૬૮.

આ દેવતાઓ તમારું તેજ વધારે છે: ઇન્દ્ર, જે સારા વરસાદ લાવે છે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ, કાર્ત્તિકેય અને વિનાયક.

આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાધ્યાશ્ચ ભૃગવો દિશઃ । મરુદ્ગણા લોકપાલા ગ્રહા યક્ષાદિનિમ્નગાઃ ।। ૨૬૮.

આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, સાધ્ય, ભૃગુ, દિશાઓ, મરુદગણ, લોકપાલ, ગ્રહો, યક્ષ અને નદીઓ.

સમુદ્રા શ્રીર્મહી ગૌરી ચણ્ડિકા ચ સરસ્વતી । પ્રવર્ત્તયન્તુ તે તેજો જય શક્ર શચીપતે ।। ૨૬૮.

સમુદ્રો, શ્રી, ધરતી, ગૌરી, ચંડિકા અને સરસ્વતી તમારું તેજ પ્રગટ કરે; જય હો, ઇન્દ્ર, શચીપતિ.

તવ ચાપિ જયાન્નિત્યં મમ સમ્પદ્યતાં શુભં । પ્રસીદ રાજ્ઞાં વિપ્રાણાં પ્રજાનામપિ સર્વશઃ ।। ૨૬૮.

તમારી જીતથી મને હંમેશા શુભતા મળે; રાજાઓ, બ્રાહ્મણો અને સર્વ પ્રજાઓ પર કૃપા કરો.

ભવત્પ્રસાદાત્ પૃથિવી નિત્યં શસ્યવતી ભવેત્ । શિવં ભવતુ નિર્વ્વિઘ્નં શામ્યન્તામીતયો ભૃશં ।। ૨૬૮.

તમારી કૃપાથી ધરતી હંમેશા પાકથી ભરપૂર રહે; સર્વેને નિર્વિઘ્ન શુભતા મળે અને દુઃખો શમાય.

મન્ત્રેણેન્દ્રં સમભ્યર્ચ્ચ્ય જિતભૂઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ । ભદ્રકાલીં પટે લિખ્ય પૂજયેદાશ્વિને જયે ।। ૨૬૮.

મંત્રથી ઇન્દ્રની પૂજા કરીને જે પૃથ્વી જીતે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે; ભદ્રકાળીનું કપડાં પર ચિત્ર દોરી, આશ્વિની સમયમાં વિજય માટે તેની પૂજા કરવી.

શુક્લપક્ષે તથાષ્ટમ્યામાયુધં કાર્મ્મુકં ધ્વજમ્ । છત્રઞ્ચ રાજલિઙ્ગાનિ શસ્ત્રાદ્યં કુસુમાદિભિઃ ।। ૨૬૮.

શુક્લપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે, શસ્ત્રો, ધનુષ્ય, ધ્વજ, છત્ર અને રાજચિહ્નો તથા અન્ય શસ્ત્રોનું ફૂલો વગેરેથી પૂજન કરવું.

જાગ્રન્નિશિ બલિન્દદ્યાદ્ દ્વિતીયેઽહ્નિ પુનર્યજેત્ । ભદ્રકાલિ મહાકાલિ દુર્ગે દુર્ગાર્ત્તિહારિણિ ।। ૨૬૮.

રાત્રે જાગી બલિ આપવી, બીજે દિવસે ફરી યજ્ઞ કરવો; ભદ્રકાળી, મહાકાળી, દુર્ગા, દુઃખહારી દુર્ગેને સંબોધવું.