અગ્નિપુરાણમ્

ભોજયેદ્‌બ્રાહ્મણાન્દદ્યાદ્વસ્ત્રયુગ્મં ગુરોરપિ । વિનાયકં ગ્રહાન્પ્રાર્ચ્ય શ્રિયં કર્મ્મફલં લભેત્ ।। ૨૬૬.

બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને ગુરુને પણ કપડાંનું જોડી આપવું. વિનાયક અને ગ્રહોની પૂજા કર્યા પછી, સંપત્તિ અને કર્મફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

પુષ્કર ઉવાચ સ્નાનં માહેશ્રં વક્ષ્યે રાજાદેર્જયવર્દ્ધનમ્ । દાનવેન્દ્રાય બલયે યજ્જગાદોશનાઃ પુરા ।। ૨૬૭.

પુષ્કર કહે છે: હવે હું મહાદેવનું સ્નાન કહું છું, જે રાજાઓના વિજયમાં વૃદ્ધિ કરે છે અને જે ઉશનાએ દાનવરાજ બલિને શીખવ્યું હતું.

પઞ્ચામૃતૈસ્તુ સંસ્નાપ્ય પૂજયેચ્છૂલપાણિનં । સ્નાનાન્યન્યાનિ વક્ષ્યામિ સર્વદા વિજયાય તે ।। ૨૬૭.

પાંચ અમૃતોથી સ્નાન કરીને, ત્રિશૂળધારી ભગવાનનું પૂજન કરવું. હવે હું બીજા સ્નાનના પ્રકારો કહું છું, જે હંમેશા વિજય આપે છે.

સ્નાનં ઘૃતેન કથિતમાયુષ્યવર્દ્ધનં પરમ્ । ગોમયેન ચ લક્ષ્મીઃ સ્યાદ્ ગોમૂત્રેણાઘમર્દ્દનમ્ ।। ૨૬૭.

ઘીથી સ્નાન કરવાથી આયુષ્યમાં ખૂબ વૃદ્ધિ થાય છે; ગાયના છાણથી લક્ષ્મી મળે છે; ગૌમૂત્રથી પાપનો નાશ થાય છે.

ક્ષીરેણ બલબુદ્ધિઃ સ્યાદ્દધ્ના લક્ષઅમીવિવર્દ્ધનં । કુશોદકેન પાપાન્તઃ વઞ્ચગવ્યેન સર્વભાક્ ।। ૨૬૭.

દૂધથી બળ અને બુદ્ધિ મળે છે; દહીંથી લક્ષ્મી વધે છે; કુશના પાણીથી પાપ નાશ પામે છે; પંચગવ્યથી સર્વ લાભ મળે છે.

શતમૂલેન સર્વાપ્તિર્ગોશ્રૃઙ્ગોદકતોઽર્ઘજિત્ । પલાશવિલ્વકમલકુશસ્નાનન્તુ સર્વ્વદં ।। ૨૬૭.

શતમૂળના પાણીથી સર્વ લાભ મળે છે; ગાયના શિંગના પાણીથી શત્રુઓ પર વિજય મળે છે; પલાશ, બિલ્વ, કમળ અને કુશથી સ્નાન કરવાથી સર્વ લાભ થાય છે.

વચા હરિદ્રે દ્વે મુસ્તં સ્નાનં રક્ષોહણં પરં । આયુષ્યઞ્ચ યશસ્યઞ્ચ ધર્મ્મમેધાવિવર્દ્ધનમ્ ।। ૨૬૮.

વચ, બે પ્રકારની હળદર અને મુસ્તાથી સ્નાન કરવું એ સર્વ શ્રેષ્ઠ રક્ષાકારક છે અને આયુષ્ય, યશ, ધર્મ અને બુદ્ધિમાં વૃદ્ધિ કરે છે.

હૈમાદ્ભિશ્ચૈવ માઙ્ગલ્યં રૂપ્યતામ્રોદકૈસ્તથા । રત્નોદકૈસ્તુ વિજ્યઃ સૌભાગ્યઞ્ચ પ્રિયઙ્ગુણા ।। ૨૬૮.

સોનાના પાણીથી સ્નાન કરવાથી શુભતા મળે છે; ચાંદી અને તાંબાના પાણીથી પણ; રત્નોના પાણીથી વિજય મળે છે અને પ્રિયંગુના દાણાથી સદભાગ્ય મળે છે.

ફલાદ્બિશ્ચ તથારોગ્યં ધાત્ર્યદ્ભિઃ પરમાં શ્રિયમ્ । તિલસિદ્ધાર્થકૈર્લ્લક્ષ્મીઃ સૌભાગ્યઞ્ચ પ્રિયઙ્ગુણા ।। ૨૬૮.

ફળના પાણીથી આરોગ્ય મળે છે; ધાત્રીના પાણીથી ઉત્તમ લક્ષ્મી મળે છે; તલ અને રાઈથી લક્ષ્મી અને પ્રિયંગુના દાણાથી સદભાગ્ય મળે છે.

પદ્મોત્પલકદમ્બૈશ્ચ શ્રીર્બલં બલાદ્રુમોદકૈઃ । વિષ્ણુપાદોદકસ્નાનં સર્વસ્નાનેભ્ય ઉત્તમમ્ ।। ૨૬૮.

કમળ, ઉત્પલ અને કદંબના ફૂલોના પાણીથી લક્ષ્મી મળે છે; બલાના વૃક્ષના પાણીથી બળ મળે છે; અને વિષ્ણુના પાદપાણીથી સ્નાન કરવું સર્વ સ્નાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

એકાકી એકકામાયેત્યેકોર્કં૧ વિધિવચ્ચરેત્ । અક્રન્દયતિ સૂક્તેન પ્રબધ્નીયાન્મણિં કરે ।। ૨૬૮.

જે એકલો હોય અને એકાંત ઈચ્છે, તેને વિધિપૂર્વક સૂર્યોદયે આ વિધિ કરવી, અને 'અક્રંદયતિ' સૂક્તથી હાથમાં મણિ બાંધવી.

કુષ્ઠપાઠા વચા શુણ્ઠી શઙ્ખલોહાદિકો મણિઃ । સર્વ્વેષામેવ કામાનામીશ્વરો ભગવાન્ હરિઃ ।। ૨૬૮.

કુષ્ટ, પાઠા, વચ, સુંઠ અને શંખલોહથી બનેલી મણિ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; અને ભગવાન હરિ સર્વના ઈશ્વર છે.

તસ્ય સંપૂજનાદેવ સર્વ્વાન્કામાન્સમશ્નુતે । સ્નાપયિત્વા ઘૃતક્ષીરૈઃ પૂજયિત્વા ચ પિત્તહા ।। ૨૬૮.

માત્ર તેની પૂજા કરવાથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે; ઘી અને દૂધથી સ્નાન કરાવી અને માન આપવાથી પિત્તના રોગ દૂર થાય છે.

પઞ્ચમુદ્‌ગબલિન્દત્વા અતિસારાત્ પ્રમુચ્યતે । પઞ્ચગવ્યેન સંસ્નાપ્ય વાતવ્યાધિં વિનાશયેત્ ।। ૨૬૮.

પાંચ પ્રકારની મુગફળી અર્પણ કરવાથી અતિસારમાંથી મુક્તિ મળે છે; ગાયના પાંચ વસ્તુઓથી સ્નાન કરાવવાથી વાયુના રોગો દૂર થાય છે.

દ્વિસ્રેહસ્નપનાત્ શ્લેષ્મરોગહા ચાતિપૂજયા । ઘૃતં તૈલં તથા ક્ષૌદ્રં સ્નાનન્તુ ત્રિરસં પરં ।। ૨૬૮.

બે વખત તેલથી સ્નાન કરવાથી કફના રોગો દૂર થાય છે અને વિશેષ પૂજાથી; ઘી, તેલ અને મધથી સ્નાન કરવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં ત્રણ સ્વાદ હોય છે.

સ્નાનં ઘૃતામ્બુ દ્વિસ્નેહં સમલં ઘૃતતૈલકમ્ । ક્ષૌદ્રમિક્ષુરસં ક્ષીરં સ્નાનં ત્રિમધુરં સ્મૃતમ્ ।। ૨૬૮.

ઘી પાણીથી અને બે વખત તેલથી, સાથે ઘી, તેલ, મધ, ઉખાણાનો રસ અને દૂધથી સ્નાન કરવું, તેને ત્રણ મીઠાશનું સ્નાન કહેવાય છે.

ઘૃતમિક્ષુરસં તૈલં ક્ષૌદ્રઞ્ચ ત્રિરસં શ્રિયે । અનુલેપસ્ત્રિશુક્લસ્તુ કર્પૂરોશીરચન્દનૈઃ ।। ૨૬૮.

ઘી, ઉખાણાનો રસ, તેલ અને મધ—આ ત્રણ સ્વાદ સમૃદ્ધિ માટે છે; ત્રણ સફેદ લપસવું કેમ્ફર, ઉશીર અને ચંદનથી બને છે.

ચન્દનાગુરુકર્પૂરમૃગદર્પૈઃ સકુઙ્કુમૈઃ । પઞ્ચાનુલેપનં વિષ્ણોઃ સર્વકામફલપ્રદં ।। ૨૬૮.

ચંદન, અગરૂ, કેમ્ફર, કસ્તૂરી અને કુંકુમ—આ પાંચ લપસવા વિષ્ણુને અર્પણ કરવાથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

ત્રિસુગન્ધઞઅચ કર્પૂરં તથા ચન્દનકુઙ્કુમૈઃ । મૃગદર્પં સકર્પૂરં મલયં સર્વ્વકામદમ્ ।। ૨૬૮.

ત્રણ સુગંધિત વસ્તુઓ—કેમ્ફર, ચંદન અને કુંકુમ; કસ્તૂરી સાથે કેમ્ફર અને મલયાચંદન સર્વ ઇચ્છાઓ આપે છે.

જાતીફલં સકર્પૂરં ચન્દનઞ્ચ ત્રિશીતકમ્ । પીતાનિ શુક્લવર્ણાનિ તથા શુક્લાનિ ભાર્ગવ ।। ૨૬૮.

જાયફળ સાથે કેમ્ફર, ચંદન અને ત્રણ પ્રકારની ઠંડી આપતી વસ્તુઓ; પીળી, સફેદ અને શુદ્ધ સફેદ, હે ભાર્ગવ.

કૃષ્ણાનિ ચૈવ રક્તાનિ પઞ્ચવર્ણાનિ નિર્દ્દિશેત્ । ઉત્પલં પદ્મજાતી ચ ત્રિશીતં હરિપૂજને ।। ૨૬૮.

કાળી અને લાલ, પાંચ રંગો નિર્ધારિત છે; કમળ, પદ્મ અને ત્રણ ઠંડી આપતી વસ્તુઓ હરિની પૂજામાં ઉપયોગી છે.

કુઙ્કુમં રક્તપદ્માનિ ત્રિરક્તં રક્તમુત્પલં । ધૂપદીપાદિભિઃ પ્રાર્ચ્ય વિષ્ણું શાન્તિર્ભવેન્નૃણાં ।। ૨૬૮.

કુંકુમ, લાલ કમળ, ત્રણ લાલ રંગ અને લાલ ઉત્પલ; ધૂપ, દીવો વગેરેથી વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી મનુષ્યને શાંતિ મળે છે.

ચતુરસ્રકરે કુણ્ડે બ્રાહ્મણાશ્ચાષ્ટ ષોડસ । લક્ષહોમઙ્કોટિહોમન્તિલાજ્યયવધાન્યકૈઃ ।। ૨૬૮.

ચોરસ હવનકુંડમાં, આઠ કે સોળ બ્રાહ્મણો લાખો-કરોડો તિલ, ઘી, જૌ અને અનાજથી હવન કરે છે.

પુષ્કર ઉવાચ કર્મ્મ સાંવત્સરં રાજ્ઞાં જન્મર્ક્ષે પૂજયેચ્ચ તં । માસિ માસિ ચ સંક્રાન્તૌ સૂર્ય્યસોમાદિદેવતાઃ ।। ૨૬૮.

પુષ્કર બોલ્યા: રાજાએ એ વિધિને દર વર્ષે પોતાના જન્મનક્ષત્રે પૂજવી જોઈએ; દર મહિને સંક્રમણ સમયે, સૂર્ય, ચંદ્ર વગેરે દેવતાઓની પૂજા કરવી.

અગસ્ત્યસ્યોદયેઽગસ્ત્યઞ્ચાતુર્મ્માસ્યં હરિં યજેત્ । શયનોત્થાપને પઞ્ચદિનં કુર્ય્યાત્સમુત્સવમ્ ।। ૨૬૮.

અગસ્ત્યના ઉદય સમયે, અગસ્ત્ય અને હરિની ચાતુર્માસમાં પૂજા કરવી; શયન અને ઉત્થાનના ઉત્સવમાં પાંચ દિવસ ઉજવવું.

પ્રોષ્ઠપાદે સિતે પક્ષે પ્રતિપત્પ્રભૃતિક્રમાત્ । શિબિરાત્ પૂર્વદિગ્ભાગે શક્રાર્થં ભવનઞ્ચરેત્ ।। ૨૬૮.

પ્રોષ્ઠપદના શુક્લપક્ષમાં, પ્રથમ તિથીથી ક્રમશઃ, શિબિરથી પૂર્વ દિશામાં ઇન્દ્ર માટે મકાન બનાવવું.

તત્ર શક્રધ્વજં સ્થાપ્ય શચીં શક્રઞ્ચ પૂજયેત્ । અષ્ટમ્યાં વાદ્યઘોષેણ તાન્તુ યષ્ટિં પ્રવેશયેત્ ।। ૨૬૮.

ત્યાં ઇન્દ્રધ્વજ સ્થાપિત કરી, શચી અને ઇન્દ્રની પૂજા કરવી; અષ્ટમીના દિવસે વાદ્યના ઘોષ સાથે તાંતુની લાકડી લાવવી.

એકાદશ્યાં સોપવાસો દ્વાદશ્યાં કેતુમુત્થિતમ્ । યજેદ્વસ્ત્રાદિસંવીતં ઘટસ્થં સુરપં શચીં ।। ૨૬૮.

એકાદશી પર ઉપવાસ રાખવો, દ્વાદશી પર ધ્વજ ઊંચો કરવો; વસ્ત્ર વગેરેથી શોભિત, ઘડામાં સ્થિત દેવપતિ અને શચીની પૂજા કરવી.