અગ્નિપુરાણમ્

ઇન્દ્રોઽભિષિક્તો ગુરુણા પુરા દૈત્યાન્ જઘાન્ હ । લિક્પાલસ્નાનઙ્કથિતં સંગ્રામાદૌ જયાદિકં ।। ૨૬૫.

પહેલાં ગુરુએ ઇન્દ્રને અભિષેક કર્યો હતો અને ત્યારબાદ ઇન્દ્રે દૈત્યોને મારો હતો; લોકપાલોના સ્નાનનું વર્ણન છે, જે યુદ્ધના આરંભે વિજય આપે છે.

પુષ્કર ઉવાચ વિનાયકોપસૃષ્ટાનાં સ્નાનં સર્વકરં વદે । વિનાયકઃ કર્મ્મવિઘ્નસિદ્ધ્યર્થં વિનિયોજિતઃ ।। ૨૬૬.

પુષ્કર બોલ્યા: વિનાયકથી પીડિત લોકોને સર્વકારક સ્નાન કહું છું; વિનાયક કર્મમાં વિઘ્ન દૂર કરવા અને સિદ્ધિ માટે નિમિત્ત છે.

ગણાનામાધિપત્યે ચ કેશવેશપિતામહૈઃ । સ્વપ્નેવગાહતેઽત્યર્થં જલં મુણ્ડાંશ્ચ પશ્યતિ ।। ૨૬૬.

ગણોના સ્વામી તરીકે, કેશવ અને પિતામહે વિનાયકને સ્વપ્નમાં દેખાડે છે, જેમાં વધારે પાણી અને મુંડાયેલા માથાં દેખાય છે.

વિનાયકોપસૃષ્ટસ્તુ ક્રવ્યાદાનધિરોહતિ । વ્રજમાનસ્તથાત્માનં મન્યતેઽનુગતમ્પરૈઃ ।। ૨૬૬.

વિનાયકથી પીડિત વ્યક્તિ પર માંસખોર ભૂતોનો પ્રભાવ થાય છે; એ જાય ત્યારે લાગે છે કે બીજાઓ પીછો કરે છે.

વિમના વિફલારમ્ભઃ સંસીદત્યનિમિત્તતઃ । કન્યા વરં ન ચાપ્નોતિ ચ ચાપત્યં વરાઙ્ગના ।। ૨૬૬.

મન દુઃખી થાય છે, કામો નિષ્ફળ જાય છે, કારણ વિના નિરાશા આવે છે; કન્યાને પતિ મળતો નથી અને સુંદર સ્ત્રીને સંતાન થતું નથી.

આચાર્ય્યત્વં શ્રોત્રિયશ્ચ ન શિષ્યોઽધ્યયનં લબેત્ । ધની ન લાભમાપ્નોતિ ન કૃષિઞ્ચ કૃષીબલઃ ।। ૨૬૬.

કોઈને આચાર્યપદ કે શાસ્ત્રજ્ઞાન મળતું નથી, શિષ્યને પણ અભ્યાસમાં સફળતા મળતી નથી; ધનવાનને લાભ નથી મળતો અને ખેડૂતને ખેતીમાં સફળતા મળતી નથી.

રાજા રાજ્યં ન ચાપ્નોતિ સ્નપનનતસ્ય કારયેત્ । હસ્તપુષ્યાશ્વયુક્સૌમ્યે વૈષ્ણવે ભદ્રપીઠકે ।। ૨૬૬.

રાજાને રાજ્ય મળતું નથી; એવા માટે શુભ આસન પર, હસ્ત, પુષ્ય, અશ્વયુક અને સોમ્ય સંયોગમાં, વૈષ્ણવ માસે સ્નાન કરાવવું જોઈએ.

ગૌરસર્ષપકલ્કેન સાજ્યેનોત્સાદિતસ્ય ચ । સર્વૌષધૈઃ સર્વગન્ધૈઃ પ્રલિપ્તશિરસસ્તથા ।। ૨૬૬.

ગાયનું ઘી અને રાયડાની પેસ્ટથી, અને સર્વ ઔષધિ તથા સુગંધોથી માથું પણ ચોપડવું.

ચતુર્ભિઃ કલસૈઃ સ્નાનન્તેષુ સર્વૌષધીઃ ક્ષિપેત્ । અશ્વસ્થાનાદ્‌ગજસ્થાનાદ્વલ્મીકાત્ સઙ્ગમાદ્‌ધ્રદાત્ ।। ૨૬૬.

સ્નાન પછી ચાર કલશમાં સર્વ ઔષધિઓ મૂકવી; ઘોડા, હાથી, વામણ, સંગમ અને તળાવમાંથી લાવેલી.

મૃત્તિકાં રોજનાઙ્ગન્ધઙ્ગુગ્ગુલુન્તેષુ નિક્ષિપેત્ । સહસ્રાક્ષં શતધારમૃષિભિઃ પાવનં કૃતમ્ ।। ૨૬૬.

માટી, રોજના, સુગંધિત વસ્તુઓ અને ગુગ્ગળ તેમાં નાખવી; સહસ્રધારા, શતધારા, ઋષિઓએ પવિત્ર કરેલું પાણી.

તેન ત્વામભિષિઞ્ચામિ પાવમાન્યઃ પુનન્તુ તે । ભગન્તે વરુણો રાજા ભગં સૂર્ય્યો બૃહસ્પતિઃ ।। ૨૬૬.

એ જળથી તને અભિષેક કરું છું; પવિત્ર જળ તને શુદ્ધ કરે. ભગવાન વરુણ, સૂર્ય અને બૃહસ્પતિ તને ભાગ્ય આપે.

ભગમિન્દ્રશ્ચ વાયુશ્ચ ભગં સપ્તર્ષયો દદુઃ । યક્તે કેશેષુ દૌર્ભાગ્યં સીમન્તે યચ્ચ મૂર્દ્ધનિ ।। ૨૬૬.

ઇન્દ્ર, વાયુ અને સપ્ત ઋષિઓ તને ભાગ્ય આપે; વાળમાં, સીમંતમાં અને માથા પરનું દુર્ભાગ્ય—

લલાટે કર્ણયોરક્ષ્ણોરાપસ્તદ્‌ઘ્નન્તુ સર્વદા । દર્ભપિઞ્જલિમાદાય વામહસ્તે તતો ગુરુઃ ।। ૨૬૬.

લલાટ, કાન અને આંખોમાં—એ બધું જળ હંમેશા દૂર કરે. ગુરુએ ડાબા હાથમાં દર્ભ લઈ—

સ્નાતસ્ય સાર્ષપન્તૈલં શ્રુવેણૌડુમ્બરેણ ચ । જુહુયાન્મૂર્દ્ધનિ કુશાન્ સવ્યેન પરિગૃહાય ચ ।। ૨૬૬.

સ્નાન કરેલા માટે, ઉડુંબરની ચમચીથી રાયડાનું તેલ અર્પણ કરવું; કુશ ડાબા હાથમાં પકડી માથા પર તેલ ચડાવવું.

મિતશ્ચ સમ્મિતશ્ચૈવ તથા શાલકકણ્ટકૌ । કુષ્માણ્ડો રાજપુત્રશ્ચ એતૈઃ સ્વાહાસમન્વિતૈઃ ।। ૨૬૬.

મિત, સમિત, શાલક, કાંટક, કુસ્માંડો અને રાજપુત્ર—આ બધાની સ્વાહા સાથે.

નામભિર્બલિમન્ત્રૈશ્ચ નમસ્કારસમન્વિતૈઃ । દદ્યાચ્ચતુષ્પથે શૂર્પે કુશાનાસ્તીર્ય્ય સર્વ્વતઃ ।। ૨૬૬.

નામો, બલિ અને મંત્રો સાથે, વિનમ્રતાપૂર્વક નમન કરીને, ચૌરાસ્તા પર સર્વત્ર કુશ ઘાસ પાથરીને, શૂર્પામાં અર્પણ કરવું જોઈએ.

કૃતાકૃતાંસ્તણ્ડુલાંશ્ચ પલલૌદનમેવ ચ । મત્સ્યાન્પઙ્કાંસ્તથૈવામાન્ પુષ્પં ચિત્રં સુરાં ત્રિધા ।। ૨૬૬.

પાકેલા અને કાચા તાંદળ, પયસ, માછલી, કાદવ, વિવિધ ફૂલો અને ત્રણ પ્રકારની મદિરા પણ અર્પણ કરવી.

મુલકં પૂરિકાં પૂપાંસ્તથૈવૈણ્ડવિકાસ્રજઃ । દધ્યન્નં પાયસં પિષ્ટં મોદકં ગુડ઼મર્પયેત્ ।। ૨૬૬.

મૂળા, પૂરી, પાપડી, ઈંડવિકાંડી, દહીંભાત, ખીર, લોટની વાનગીઓ, લાડુ અને ગોળ પણ અર્પણ કરવું જોઈએ.

વિનાયકસ્ય જનનીમુપતિષ્ઠેત્તતોઽમ્બિકાં । દૂર્વ્વાસર્ષપપુષ્પાણાં દત્ત્વાર્ઘ્યં પૂર્ણમઞ્જલિં ।। ૨૬૬.

પછી, વિનાયકની માતાનું પૂજન કરવું અને ત્યારબાદ અંબિકાનું પણ, દૂર્વા, રાઈના ફૂલો અને પૂર્ણ અંજલિ અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને.

રૂપં દેહિ યશો દેહિ સૌભાગ્યં સુભગે મમ । પુત્રં દેહિ ધનં દેહિ સર્વ્વાન્ કામાંશ્ચ દેહિ મે ।। ૨૬૬.

હે શુભે! મને રૂપ આપો, યશ આપો, સદભાગ્ય આપો, પુત્ર આપો, ધન આપો અને મારા બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરો.

ભોજયેદ્‌બ્રાહ્મણાન્દદ્યાદ્વસ્ત્રયુગ્મં ગુરોરપિ । વિનાયકં ગ્રહાન્પ્રાર્ચ્ય શ્રિયં કર્મ્મફલં લભેત્ ।। ૨૬૬.

બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને ગુરુને પણ કપડાંનું જોડી આપવું. વિનાયક અને ગ્રહોની પૂજા કર્યા પછી, સંપત્તિ અને કર્મફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

પુષ્કર ઉવાચ સ્નાનં માહેશ્રં વક્ષ્યે રાજાદેર્જયવર્દ્ધનમ્ । દાનવેન્દ્રાય બલયે યજ્જગાદોશનાઃ પુરા ।। ૨૬૭.

પુષ્કર કહે છે: હવે હું મહાદેવનું સ્નાન કહું છું, જે રાજાઓના વિજયમાં વૃદ્ધિ કરે છે અને જે ઉશનાએ દાનવરાજ બલિને શીખવ્યું હતું.

પઞ્ચામૃતૈસ્તુ સંસ્નાપ્ય પૂજયેચ્છૂલપાણિનં । સ્નાનાન્યન્યાનિ વક્ષ્યામિ સર્વદા વિજયાય તે ।। ૨૬૭.

પાંચ અમૃતોથી સ્નાન કરીને, ત્રિશૂળધારી ભગવાનનું પૂજન કરવું. હવે હું બીજા સ્નાનના પ્રકારો કહું છું, જે હંમેશા વિજય આપે છે.

સ્નાનં ઘૃતેન કથિતમાયુષ્યવર્દ્ધનં પરમ્ । ગોમયેન ચ લક્ષ્મીઃ સ્યાદ્ ગોમૂત્રેણાઘમર્દ્દનમ્ ।। ૨૬૭.

ઘીથી સ્નાન કરવાથી આયુષ્યમાં ખૂબ વૃદ્ધિ થાય છે; ગાયના છાણથી લક્ષ્મી મળે છે; ગૌમૂત્રથી પાપનો નાશ થાય છે.

ક્ષીરેણ બલબુદ્ધિઃ સ્યાદ્દધ્ના લક્ષઅમીવિવર્દ્ધનં । કુશોદકેન પાપાન્તઃ વઞ્ચગવ્યેન સર્વભાક્ ।। ૨૬૭.

દૂધથી બળ અને બુદ્ધિ મળે છે; દહીંથી લક્ષ્મી વધે છે; કુશના પાણીથી પાપ નાશ પામે છે; પંચગવ્યથી સર્વ લાભ મળે છે.

શતમૂલેન સર્વાપ્તિર્ગોશ્રૃઙ્ગોદકતોઽર્ઘજિત્ । પલાશવિલ્વકમલકુશસ્નાનન્તુ સર્વ્વદં ।। ૨૬૭.

શતમૂળના પાણીથી સર્વ લાભ મળે છે; ગાયના શિંગના પાણીથી શત્રુઓ પર વિજય મળે છે; પલાશ, બિલ્વ, કમળ અને કુશથી સ્નાન કરવાથી સર્વ લાભ થાય છે.

વચા હરિદ્રે દ્વે મુસ્તં સ્નાનં રક્ષોહણં પરં । આયુષ્યઞ્ચ યશસ્યઞ્ચ ધર્મ્મમેધાવિવર્દ્ધનમ્ ।। ૨૬૮.

વચ, બે પ્રકારની હળદર અને મુસ્તાથી સ્નાન કરવું એ સર્વ શ્રેષ્ઠ રક્ષાકારક છે અને આયુષ્ય, યશ, ધર્મ અને બુદ્ધિમાં વૃદ્ધિ કરે છે.

હૈમાદ્ભિશ્ચૈવ માઙ્ગલ્યં રૂપ્યતામ્રોદકૈસ્તથા । રત્નોદકૈસ્તુ વિજ્યઃ સૌભાગ્યઞ્ચ પ્રિયઙ્ગુણા ।। ૨૬૮.

સોનાના પાણીથી સ્નાન કરવાથી શુભતા મળે છે; ચાંદી અને તાંબાના પાણીથી પણ; રત્નોના પાણીથી વિજય મળે છે અને પ્રિયંગુના દાણાથી સદભાગ્ય મળે છે.