અગ્નિપુરાણમ્

અમ્બરીઞ્ચૈવ મઞ્જિષ્ઠાં માંસીયાસકમર્દનૈઃ । પ્રિયઙ્ગુસર્ષપં કુષ્ઠમ્બલામ્બ્રાહ્મીઞ્ચ કુઙ્કુમં ।। ૨૬૫.

એમ્બરી, મંજિષ્ઠા, માંસી, યાસક, પ્રિયંગુ, સરસવ, કુષ્ઠ, અંબલા, બ્રાહ્મી અને કુંકુમ પણ લેવાં.

પઞ્ચગવ્યં શક્તુમિશ્રં ઉદ્વર્ત્ત્ય સ્નાનમાચરેત્ । મણ્ડલે કર્ણિકાયાઞ્ચ વિષ્ણું બ્રાહ્મણમર્ચ્ચયેત્ ।। ૨૬૫.

પાંચ ગૌઉત્પન્ન અને લોટ મિક્સ કરી શરીરે લગાવી સ્નાન કરવું; સ્નાનસ્થળના મધ્યમાં વિષ્ણુ અને બ્રાહ્મણની પૂજા કરવી.

સ્નાનમણ્ડલકાન્ દિક્ષુ કુર્ય્યાચ્ચૈવ વાદિક્ષુ ચ । વિષ્ણુબ્રહ્મેશશક્રાદીંસ્તદસ્ત્રાણ્યર્ઘ્ય હોમયેત્ ।। ૨૬૫.

સ્નાન માટે દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાં મંડળ બનાવવું, અને વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, મહાદેવ, ઇન્દ્ર વગેરેને અર્ઘ્ય અને હોળી અર્પણ કરવી.

એકૈકસ્ય ત્વષ્ટશતં સમિધસ્તુ તિલાન્ ઘૃતં । ભદ્રઃ સુભદ્રઃ સિદ્ધાર્થઃ કલસાઃ પુષ્ટિવર્દ્ધનાઃ ।। ૨૬૫.

દરેક માટે એકસો આઠ સમિધ, તલ અને ઘી લેવાં; ભદ્ર, સુભદ્ર, સિદ્ધાર્થ, કલશ અને પુષ્ટિ વધારનારા—all ઉપયોગ કરવાં.

અમોઘશ્ચિત્રબાનુશ્ચ પર્જ્જન્યોઽથ સુદર્શનઃ । સ્થાપયેત્તુ ઘટાનેતાન્ સાશ્વિરુદ્રમરુદ્‌ગણાન્ ।। ૨૬૫.

અમોઘ, ચિત્રબાનુ, પર્જન્ય અને સુદર્શન—આ બધા ઘડા સ્થાપવા, અને સાથે અશ્વિનીકુમાર, રુદ્ર અને મરુતોને પણ સ્થાન આપવું.

વિશ્વે દેવાસ્તથા દૈત્યા વસવો મુનયસ્તથા । આવેશયન્તુ સુપ્રીતાસ્તથાન્યા અપિ દેવતાઃ ।। ૨૬૫.

બધા દેવતાઓ, દૈત્ય, વસુ અને ઋષિઓ આનંદથી અહીં પ્રવેશ કરે, અને અન્ય દેવતાઓ પણ આવકાર્ય છે.

ઓષધીર્ન્નિક્ષિપેત્ કુમ્ભે જયન્તીં વિજયાં જયાં । શતાવરીં શતપુષ્પાં વિષ્ણુક્રાન્તાપરાજિતામ્ ।। ૨૬૫.

ઘડામાં જયંતી, વિજય, જય, શતાવરી, શતપુષ્પા, વિષ્ણુક્રાંતા અને અપરાજિતા જેવી ઔષધિઓ મૂકવી.

ઉયોતિષ્મતીમતિબલાઞ્ચન્દનોશીરકેશરં । કસ્તૂરિકાઞ્ચ કર્પૂરં બાલકં પત્રકં ત્વચં ।। ૨૬૫.

પ્રભાવશાળી ચંદન, ઉશીર, કેશર, કસ્તૂરી, કપૂર, બાલક, પાન અને છાલ સાથે.

જાતીફલં લવઙ્ગઞ્ચ મૃત્તિકાં પઞઅચગવ્યકં । ભદ્રપીઠે સ્થિતં સાધ્યં સ્નાપયેયુર્દ્વિજા બલાત્ ।। ૨૬૫.

જાતીનું ફળ, લવિંગ, માટી અને ગાયના પાંચ પ્રકારના ઉત્પાદનો, શુભ આસન પર રાખીને, બ્રાહ્મણોએ જોરથી સ્નાન કરાવવું જોઈએ.

રાજાભિષેકમન્ત્રોક્તદેવાનાં હોમકાઃ પૃથક્ । પૂર્ણાહુતિન્તતો દત્વા ગુરવે દક્ષિણાં દદેત્ ।। ૨૬૫.

રાજાભિષેકના મંત્રોમાં જે દેવતાઓનું નામ લેવાયું છે, તેમના માટે અલગથી હવન કરવો; પૂર્ણ આહુતિ આપ્યા પછી ગુરુને દક્ષિણાં આપવી.

ઇન્દ્રોઽભિષિક્તો ગુરુણા પુરા દૈત્યાન્ જઘાન્ હ । લિક્પાલસ્નાનઙ્કથિતં સંગ્રામાદૌ જયાદિકં ।। ૨૬૫.

પહેલાં ગુરુએ ઇન્દ્રને અભિષેક કર્યો હતો અને ત્યારબાદ ઇન્દ્રે દૈત્યોને મારો હતો; લોકપાલોના સ્નાનનું વર્ણન છે, જે યુદ્ધના આરંભે વિજય આપે છે.

પુષ્કર ઉવાચ વિનાયકોપસૃષ્ટાનાં સ્નાનં સર્વકરં વદે । વિનાયકઃ કર્મ્મવિઘ્નસિદ્ધ્યર્થં વિનિયોજિતઃ ।। ૨૬૬.

પુષ્કર બોલ્યા: વિનાયકથી પીડિત લોકોને સર્વકારક સ્નાન કહું છું; વિનાયક કર્મમાં વિઘ્ન દૂર કરવા અને સિદ્ધિ માટે નિમિત્ત છે.

ગણાનામાધિપત્યે ચ કેશવેશપિતામહૈઃ । સ્વપ્નેવગાહતેઽત્યર્થં જલં મુણ્ડાંશ્ચ પશ્યતિ ।। ૨૬૬.

ગણોના સ્વામી તરીકે, કેશવ અને પિતામહે વિનાયકને સ્વપ્નમાં દેખાડે છે, જેમાં વધારે પાણી અને મુંડાયેલા માથાં દેખાય છે.

વિનાયકોપસૃષ્ટસ્તુ ક્રવ્યાદાનધિરોહતિ । વ્રજમાનસ્તથાત્માનં મન્યતેઽનુગતમ્પરૈઃ ।। ૨૬૬.

વિનાયકથી પીડિત વ્યક્તિ પર માંસખોર ભૂતોનો પ્રભાવ થાય છે; એ જાય ત્યારે લાગે છે કે બીજાઓ પીછો કરે છે.

વિમના વિફલારમ્ભઃ સંસીદત્યનિમિત્તતઃ । કન્યા વરં ન ચાપ્નોતિ ચ ચાપત્યં વરાઙ્ગના ।। ૨૬૬.

મન દુઃખી થાય છે, કામો નિષ્ફળ જાય છે, કારણ વિના નિરાશા આવે છે; કન્યાને પતિ મળતો નથી અને સુંદર સ્ત્રીને સંતાન થતું નથી.

આચાર્ય્યત્વં શ્રોત્રિયશ્ચ ન શિષ્યોઽધ્યયનં લબેત્ । ધની ન લાભમાપ્નોતિ ન કૃષિઞ્ચ કૃષીબલઃ ।। ૨૬૬.

કોઈને આચાર્યપદ કે શાસ્ત્રજ્ઞાન મળતું નથી, શિષ્યને પણ અભ્યાસમાં સફળતા મળતી નથી; ધનવાનને લાભ નથી મળતો અને ખેડૂતને ખેતીમાં સફળતા મળતી નથી.

રાજા રાજ્યં ન ચાપ્નોતિ સ્નપનનતસ્ય કારયેત્ । હસ્તપુષ્યાશ્વયુક્સૌમ્યે વૈષ્ણવે ભદ્રપીઠકે ।। ૨૬૬.

રાજાને રાજ્ય મળતું નથી; એવા માટે શુભ આસન પર, હસ્ત, પુષ્ય, અશ્વયુક અને સોમ્ય સંયોગમાં, વૈષ્ણવ માસે સ્નાન કરાવવું જોઈએ.

ગૌરસર્ષપકલ્કેન સાજ્યેનોત્સાદિતસ્ય ચ । સર્વૌષધૈઃ સર્વગન્ધૈઃ પ્રલિપ્તશિરસસ્તથા ।। ૨૬૬.

ગાયનું ઘી અને રાયડાની પેસ્ટથી, અને સર્વ ઔષધિ તથા સુગંધોથી માથું પણ ચોપડવું.

ચતુર્ભિઃ કલસૈઃ સ્નાનન્તેષુ સર્વૌષધીઃ ક્ષિપેત્ । અશ્વસ્થાનાદ્‌ગજસ્થાનાદ્વલ્મીકાત્ સઙ્ગમાદ્‌ધ્રદાત્ ।। ૨૬૬.

સ્નાન પછી ચાર કલશમાં સર્વ ઔષધિઓ મૂકવી; ઘોડા, હાથી, વામણ, સંગમ અને તળાવમાંથી લાવેલી.

મૃત્તિકાં રોજનાઙ્ગન્ધઙ્ગુગ્ગુલુન્તેષુ નિક્ષિપેત્ । સહસ્રાક્ષં શતધારમૃષિભિઃ પાવનં કૃતમ્ ।। ૨૬૬.

માટી, રોજના, સુગંધિત વસ્તુઓ અને ગુગ્ગળ તેમાં નાખવી; સહસ્રધારા, શતધારા, ઋષિઓએ પવિત્ર કરેલું પાણી.

તેન ત્વામભિષિઞ્ચામિ પાવમાન્યઃ પુનન્તુ તે । ભગન્તે વરુણો રાજા ભગં સૂર્ય્યો બૃહસ્પતિઃ ।। ૨૬૬.

એ જળથી તને અભિષેક કરું છું; પવિત્ર જળ તને શુદ્ધ કરે. ભગવાન વરુણ, સૂર્ય અને બૃહસ્પતિ તને ભાગ્ય આપે.

ભગમિન્દ્રશ્ચ વાયુશ્ચ ભગં સપ્તર્ષયો દદુઃ । યક્તે કેશેષુ દૌર્ભાગ્યં સીમન્તે યચ્ચ મૂર્દ્ધનિ ।। ૨૬૬.

ઇન્દ્ર, વાયુ અને સપ્ત ઋષિઓ તને ભાગ્ય આપે; વાળમાં, સીમંતમાં અને માથા પરનું દુર્ભાગ્ય—

લલાટે કર્ણયોરક્ષ્ણોરાપસ્તદ્‌ઘ્નન્તુ સર્વદા । દર્ભપિઞ્જલિમાદાય વામહસ્તે તતો ગુરુઃ ।। ૨૬૬.

લલાટ, કાન અને આંખોમાં—એ બધું જળ હંમેશા દૂર કરે. ગુરુએ ડાબા હાથમાં દર્ભ લઈ—

સ્નાતસ્ય સાર્ષપન્તૈલં શ્રુવેણૌડુમ્બરેણ ચ । જુહુયાન્મૂર્દ્ધનિ કુશાન્ સવ્યેન પરિગૃહાય ચ ।। ૨૬૬.

સ્નાન કરેલા માટે, ઉડુંબરની ચમચીથી રાયડાનું તેલ અર્પણ કરવું; કુશ ડાબા હાથમાં પકડી માથા પર તેલ ચડાવવું.

મિતશ્ચ સમ્મિતશ્ચૈવ તથા શાલકકણ્ટકૌ । કુષ્માણ્ડો રાજપુત્રશ્ચ એતૈઃ સ્વાહાસમન્વિતૈઃ ।। ૨૬૬.

મિત, સમિત, શાલક, કાંટક, કુસ્માંડો અને રાજપુત્ર—આ બધાની સ્વાહા સાથે.

નામભિર્બલિમન્ત્રૈશ્ચ નમસ્કારસમન્વિતૈઃ । દદ્યાચ્ચતુષ્પથે શૂર્પે કુશાનાસ્તીર્ય્ય સર્વ્વતઃ ।। ૨૬૬.

નામો, બલિ અને મંત્રો સાથે, વિનમ્રતાપૂર્વક નમન કરીને, ચૌરાસ્તા પર સર્વત્ર કુશ ઘાસ પાથરીને, શૂર્પામાં અર્પણ કરવું જોઈએ.

કૃતાકૃતાંસ્તણ્ડુલાંશ્ચ પલલૌદનમેવ ચ । મત્સ્યાન્પઙ્કાંસ્તથૈવામાન્ પુષ્પં ચિત્રં સુરાં ત્રિધા ।। ૨૬૬.

પાકેલા અને કાચા તાંદળ, પયસ, માછલી, કાદવ, વિવિધ ફૂલો અને ત્રણ પ્રકારની મદિરા પણ અર્પણ કરવી.

મુલકં પૂરિકાં પૂપાંસ્તથૈવૈણ્ડવિકાસ્રજઃ । દધ્યન્નં પાયસં પિષ્ટં મોદકં ગુડ઼મર્પયેત્ ।। ૨૬૬.

મૂળા, પૂરી, પાપડી, ઈંડવિકાંડી, દહીંભાત, ખીર, લોટની વાનગીઓ, લાડુ અને ગોળ પણ અર્પણ કરવું જોઈએ.

વિનાયકસ્ય જનનીમુપતિષ્ઠેત્તતોઽમ્બિકાં । દૂર્વ્વાસર્ષપપુષ્પાણાં દત્ત્વાર્ઘ્યં પૂર્ણમઞ્જલિં ।। ૨૬૬.

પછી, વિનાયકની માતાનું પૂજન કરવું અને ત્યારબાદ અંબિકાનું પણ, દૂર્વા, રાઈના ફૂલો અને પૂર્ણ અંજલિ અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને.