અગ્નિપુરાણમ્

તે કાકાઃ પ્રતિગૃહ્ણન્તુ ઇમં પિણ્ડં મયોદ્ધૃતમ્ । કાકપિણ્ડન્તુ મન્ત્રેણ શુનઃ પિણ્ડં પ્રદાપયેત્ ।। ૨૬૪.

કાગડાઓ મારા દ્વારા અર્પણ કરેલો આ પિંડ સ્વીકારે, અને કાગડાના પિંડ માટેના મંત્રથી, કૂતરાં માટે પણ પિંડ અર્પણ કરવો.

વિવસ્વતઃ કુલે જાતૌ દ્વૌ શ્યાવશબલૌ શુનૌ । તેષાં પિણ્ડં પ્રદાસ્યામિ પથિ રક્ષન્તુ મે સદા ।। ૨૬૪.

વિવસ્વતના કુટુંબમાં બે કૂતરાં જન્મે છે, એક કાળું અને એક ચિતરું; હું એમને પિંડ અર્પણ કરું છું—એમણે હંમેશાં માર્ગમાં મારી રક્ષા કરવી.

પ્રતિગૃહ્લન્તુ મે ગ્રાસં ગાવસ્ત્રૈલોક્યમાતરઃ ।। ૨૬૪.

ત્રણે લોકની માતા ગાયો મારા દ્વારા આપેલું આ અન્ન સ્વીકારે.

ગોગ્રાસઞ્ચ સ્વસ્ત્યયનં કૃત્વા બિક્ષાં પ્રદાપયેત્ । અતિથીન્દીનાન્ પૂજયિત્વા ગૃહી ભુઞ્જીત ચ સ્વયં ।। ૨૬૪.

ગાયોને શુભ માટે અન્ન આપ્યા પછી ભિક્ષા આપવી, અને મહેમાનો તથા ગરીબોની સેવા કર્યા પછી ગૃહસ્થ પોતે ભોજન કરવો.

અગ્નિરુવાચ સર્વાર્થસાધનં સ્નાનં વક્ષ્યે શાન્તિકરં શ્રૃણુ । સ્નાપયેચ્ય સરિત્તીરે ગ્રહાન્ વિષ્ણુ વિચક્ષણઃ ।। ૨૬૫.

અગ્નિ કહે છે: હું સર્વ લાભ આપતું અને શાંતિ લાવતું સ્નાન સમજાવું છું—સાંભળો. વિદ્વાન વ્યક્તિએ નદીના કિનારે ગ્રહો અને વિષ્ણુનું સ્નાન કરાવવું.

દેવાલયે જ્વરાર્ત્ત્યાદૌ વિનાયકગ્રહાર્દ્દિતે । વિદ્યાર્થિનો હ્રદે ગેહે જયકામસ્ય તીર્થકે ।। ૨૬૫.

મંદિરમાં, તાવ કે બીમારીમાં, વિનાયક કે ગ્રહોના દુઃખમાં; વિદ્યાર્થીએ ઘરના તળાવમાં, અને વિજય ઇચ્છનારએ તીર્થસ્થાને સ્નાન કરવું.

પદ્મિન્યાં સ્નાપયેન્નારીં ગર્ભો યસ્યાઃ સ્નવેત્તથા । અશોકસન્નિધૌ સ્નાયાજ્જાતો યસ્યા વિનશ્યતિ ।। ૨૬૫.

જે સ્ત્રીનું ગર્ભ શુદ્ધ કરવું હોય, તેને કમળની તળાવમાં સ્નાન કરાવવું; અને જેના સંતાનનું અવસાન થયું હોય, તેને અશોક વૃક્ષ પાસે સ્નાન કરવું.

પુષ્પાર્થિનાઞ્ચ પુષ્પાઢ્યે પુત્રાર્થિનાઞ્ચ સાગરે । ગૃહસૌભાગ્યકામાનાં સર્વેષાં વિષ્ણુસન્નિધૌ ।। ૨૬૫.

ફૂલની ઈચ્છા હોય તે ફૂલોથી ભરેલા સ્થળે સ્નાન કરે, પુત્રની ઈચ્છા હોય તે સમુદ્રમાં, અને ઘરનું સૌભાગ્ય ઈચ્છે તે બધા વિષ્ણુની હાજરીમાં સ્નાન કરે.

વૈષ્ણવે રેવતીપુષ્યે સર્વેષાં સ્નાનમુત્તમં । સ્નાનકામસ્ય સપ્તાહમ્પૂર્વમુત્સાદનં સ્મૃતં ।। ૨૬૫.

વૈશાખ મહિનામાં રેવતી કે પુષ્ય નક્ષત્રે સૌ માટે શ્રેષ્ઠ સ્નાન છે; અને સ્નાન ઈચ્છનારએ સાત દિવસ પૂર્વે શુદ્ધિ કરવી જોઈએ.

પુનર્ન્નવાં રોચનાઞ્ચ શતાઙ્ગં ગુરુણી ત્વચં । મધૂકં રજની દ્વે ચ તગરન્નાગકેશરમ્ ।। ૨૬૫.

પુનર્નવા, રોચન, શતાંગ, ગુરુની છાલ, મધુક, બે જાતની હળદર, તગર અને નાગકેશર—આ બધું ઉપયોગ કરવું.

અમ્બરીઞ્ચૈવ મઞ્જિષ્ઠાં માંસીયાસકમર્દનૈઃ । પ્રિયઙ્ગુસર્ષપં કુષ્ઠમ્બલામ્બ્રાહ્મીઞ્ચ કુઙ્કુમં ।। ૨૬૫.

એમ્બરી, મંજિષ્ઠા, માંસી, યાસક, પ્રિયંગુ, સરસવ, કુષ્ઠ, અંબલા, બ્રાહ્મી અને કુંકુમ પણ લેવાં.

પઞ્ચગવ્યં શક્તુમિશ્રં ઉદ્વર્ત્ત્ય સ્નાનમાચરેત્ । મણ્ડલે કર્ણિકાયાઞ્ચ વિષ્ણું બ્રાહ્મણમર્ચ્ચયેત્ ।। ૨૬૫.

પાંચ ગૌઉત્પન્ન અને લોટ મિક્સ કરી શરીરે લગાવી સ્નાન કરવું; સ્નાનસ્થળના મધ્યમાં વિષ્ણુ અને બ્રાહ્મણની પૂજા કરવી.

સ્નાનમણ્ડલકાન્ દિક્ષુ કુર્ય્યાચ્ચૈવ વાદિક્ષુ ચ । વિષ્ણુબ્રહ્મેશશક્રાદીંસ્તદસ્ત્રાણ્યર્ઘ્ય હોમયેત્ ।। ૨૬૫.

સ્નાન માટે દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાં મંડળ બનાવવું, અને વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, મહાદેવ, ઇન્દ્ર વગેરેને અર્ઘ્ય અને હોળી અર્પણ કરવી.

એકૈકસ્ય ત્વષ્ટશતં સમિધસ્તુ તિલાન્ ઘૃતં । ભદ્રઃ સુભદ્રઃ સિદ્ધાર્થઃ કલસાઃ પુષ્ટિવર્દ્ધનાઃ ।। ૨૬૫.

દરેક માટે એકસો આઠ સમિધ, તલ અને ઘી લેવાં; ભદ્ર, સુભદ્ર, સિદ્ધાર્થ, કલશ અને પુષ્ટિ વધારનારા—all ઉપયોગ કરવાં.

અમોઘશ્ચિત્રબાનુશ્ચ પર્જ્જન્યોઽથ સુદર્શનઃ । સ્થાપયેત્તુ ઘટાનેતાન્ સાશ્વિરુદ્રમરુદ્‌ગણાન્ ।। ૨૬૫.

અમોઘ, ચિત્રબાનુ, પર્જન્ય અને સુદર્શન—આ બધા ઘડા સ્થાપવા, અને સાથે અશ્વિનીકુમાર, રુદ્ર અને મરુતોને પણ સ્થાન આપવું.

વિશ્વે દેવાસ્તથા દૈત્યા વસવો મુનયસ્તથા । આવેશયન્તુ સુપ્રીતાસ્તથાન્યા અપિ દેવતાઃ ।। ૨૬૫.

બધા દેવતાઓ, દૈત્ય, વસુ અને ઋષિઓ આનંદથી અહીં પ્રવેશ કરે, અને અન્ય દેવતાઓ પણ આવકાર્ય છે.

ઓષધીર્ન્નિક્ષિપેત્ કુમ્ભે જયન્તીં વિજયાં જયાં । શતાવરીં શતપુષ્પાં વિષ્ણુક્રાન્તાપરાજિતામ્ ।। ૨૬૫.

ઘડામાં જયંતી, વિજય, જય, શતાવરી, શતપુષ્પા, વિષ્ણુક્રાંતા અને અપરાજિતા જેવી ઔષધિઓ મૂકવી.

ઉયોતિષ્મતીમતિબલાઞ્ચન્દનોશીરકેશરં । કસ્તૂરિકાઞ્ચ કર્પૂરં બાલકં પત્રકં ત્વચં ।। ૨૬૫.

પ્રભાવશાળી ચંદન, ઉશીર, કેશર, કસ્તૂરી, કપૂર, બાલક, પાન અને છાલ સાથે.

જાતીફલં લવઙ્ગઞ્ચ મૃત્તિકાં પઞઅચગવ્યકં । ભદ્રપીઠે સ્થિતં સાધ્યં સ્નાપયેયુર્દ્વિજા બલાત્ ।। ૨૬૫.

જાતીનું ફળ, લવિંગ, માટી અને ગાયના પાંચ પ્રકારના ઉત્પાદનો, શુભ આસન પર રાખીને, બ્રાહ્મણોએ જોરથી સ્નાન કરાવવું જોઈએ.

રાજાભિષેકમન્ત્રોક્તદેવાનાં હોમકાઃ પૃથક્ । પૂર્ણાહુતિન્તતો દત્વા ગુરવે દક્ષિણાં દદેત્ ।। ૨૬૫.

રાજાભિષેકના મંત્રોમાં જે દેવતાઓનું નામ લેવાયું છે, તેમના માટે અલગથી હવન કરવો; પૂર્ણ આહુતિ આપ્યા પછી ગુરુને દક્ષિણાં આપવી.

ઇન્દ્રોઽભિષિક્તો ગુરુણા પુરા દૈત્યાન્ જઘાન્ હ । લિક્પાલસ્નાનઙ્કથિતં સંગ્રામાદૌ જયાદિકં ।। ૨૬૫.

પહેલાં ગુરુએ ઇન્દ્રને અભિષેક કર્યો હતો અને ત્યારબાદ ઇન્દ્રે દૈત્યોને મારો હતો; લોકપાલોના સ્નાનનું વર્ણન છે, જે યુદ્ધના આરંભે વિજય આપે છે.

પુષ્કર ઉવાચ વિનાયકોપસૃષ્ટાનાં સ્નાનં સર્વકરં વદે । વિનાયકઃ કર્મ્મવિઘ્નસિદ્ધ્યર્થં વિનિયોજિતઃ ।। ૨૬૬.

પુષ્કર બોલ્યા: વિનાયકથી પીડિત લોકોને સર્વકારક સ્નાન કહું છું; વિનાયક કર્મમાં વિઘ્ન દૂર કરવા અને સિદ્ધિ માટે નિમિત્ત છે.

ગણાનામાધિપત્યે ચ કેશવેશપિતામહૈઃ । સ્વપ્નેવગાહતેઽત્યર્થં જલં મુણ્ડાંશ્ચ પશ્યતિ ।। ૨૬૬.

ગણોના સ્વામી તરીકે, કેશવ અને પિતામહે વિનાયકને સ્વપ્નમાં દેખાડે છે, જેમાં વધારે પાણી અને મુંડાયેલા માથાં દેખાય છે.

વિનાયકોપસૃષ્ટસ્તુ ક્રવ્યાદાનધિરોહતિ । વ્રજમાનસ્તથાત્માનં મન્યતેઽનુગતમ્પરૈઃ ।। ૨૬૬.

વિનાયકથી પીડિત વ્યક્તિ પર માંસખોર ભૂતોનો પ્રભાવ થાય છે; એ જાય ત્યારે લાગે છે કે બીજાઓ પીછો કરે છે.

વિમના વિફલારમ્ભઃ સંસીદત્યનિમિત્તતઃ । કન્યા વરં ન ચાપ્નોતિ ચ ચાપત્યં વરાઙ્ગના ।। ૨૬૬.

મન દુઃખી થાય છે, કામો નિષ્ફળ જાય છે, કારણ વિના નિરાશા આવે છે; કન્યાને પતિ મળતો નથી અને સુંદર સ્ત્રીને સંતાન થતું નથી.

આચાર્ય્યત્વં શ્રોત્રિયશ્ચ ન શિષ્યોઽધ્યયનં લબેત્ । ધની ન લાભમાપ્નોતિ ન કૃષિઞ્ચ કૃષીબલઃ ।। ૨૬૬.

કોઈને આચાર્યપદ કે શાસ્ત્રજ્ઞાન મળતું નથી, શિષ્યને પણ અભ્યાસમાં સફળતા મળતી નથી; ધનવાનને લાભ નથી મળતો અને ખેડૂતને ખેતીમાં સફળતા મળતી નથી.

રાજા રાજ્યં ન ચાપ્નોતિ સ્નપનનતસ્ય કારયેત્ । હસ્તપુષ્યાશ્વયુક્સૌમ્યે વૈષ્ણવે ભદ્રપીઠકે ।। ૨૬૬.

રાજાને રાજ્ય મળતું નથી; એવા માટે શુભ આસન પર, હસ્ત, પુષ્ય, અશ્વયુક અને સોમ્ય સંયોગમાં, વૈષ્ણવ માસે સ્નાન કરાવવું જોઈએ.

ગૌરસર્ષપકલ્કેન સાજ્યેનોત્સાદિતસ્ય ચ । સર્વૌષધૈઃ સર્વગન્ધૈઃ પ્રલિપ્તશિરસસ્તથા ।। ૨૬૬.

ગાયનું ઘી અને રાયડાની પેસ્ટથી, અને સર્વ ઔષધિ તથા સુગંધોથી માથું પણ ચોપડવું.

ચતુર્ભિઃ કલસૈઃ સ્નાનન્તેષુ સર્વૌષધીઃ ક્ષિપેત્ । અશ્વસ્થાનાદ્‌ગજસ્થાનાદ્વલ્મીકાત્ સઙ્ગમાદ્‌ધ્રદાત્ ।। ૨૬૬.

સ્નાન પછી ચાર કલશમાં સર્વ ઔષધિઓ મૂકવી; ઘોડા, હાથી, વામણ, સંગમ અને તળાવમાંથી લાવેલી.