અગ્નિપુરાણમ્

આગ્નેયાદ્યાઃ ક્રમેણાથ તતઃ શક્તિષુ નિક્ષિપેત્ । નન્દિન્યૈ ચ સુભાગ્યૈ ચ સુમઙ્ગલ્યૈ ચ ભાર્ગવ ।। ૨૬૪.

પછી ક્રમશઃ આગ્નેયીથી શરૂ કરીને દેવતાઓને શસ્ત્રો પર અર્પણ કરવું; અને નંદિની, સુભાગ્ય અને સુમંગલ્યાને પણ, ભર્ગવ.

ભદ્રકાલ્યૈ તતો દત્વા સ્થૂણાયાઞ્ચ તથા શ્રિયે । હિરણઅયકેશ્યૈ ચ તથા વનસ્પતય એવ ચ ।। ૨૬૪.

પછી ભદ્રકાળી, થાંભલા, શ્રી, હિરણ્યકેશી અને વનસ્પતિઓને પણ અર્પણ કરવું.

ધર્મ્માધર્મમયૌ દ્વારે ગૃહમધ્યે ધ્રુવાય ચ । મૃત્યવે ચ બહિર્દદ્યાદ્વરુણાયોદકાશયે ।। ૨૬૪.

બન્ને દ્વાર પર ધર્મ અને અધર્મને, ઘરના મધ્યમાં ધ્રુવને, બહાર મૃત્યુને અને પાણીની જગ્યાએ વરુણને અર્પણ કરવું.

ભૂતોભ્યશ્ચ બહિર્દ્દદ્યાચ્છરણે ધનદાય ચ । ઇન્દ્રાયેન્દ્રપુરુષેભ્યો દદ્યાત્ પૂર્વેણ માનવઃ ।। ૨૬૪.

બહાર ભૂતોને, આશ્રયસ્થાને ધનદાને, અને પૂર્વ દિશામાં ઇન્દ્ર અને ઇન્દ્રપુરુષોને અર્પણ કરવું.

યમાય તત્ પુરુષેભ્યો દદ્યાદ્દક્ષિણતસ્તથા । વરુણાય તત્પુરુષેભ્યો દદ્યાત્પશ્ચિમતસ્તથા ।। ૨૬૪.

દક્ષિણ તરફ યમ અને યમપુરુષોને, પશ્ચિમ તરફ વરુણ અને વરુણપુરુષોને અર્પણ કરવું.

સોમાય સોમપુરુષેભ્ય ઉદગ્દદ્યાદનન્તરં । બ્રહ્મણે બ્રહ્મપુરુષેભ્યો મધ્યે દદ્યાત્તથૈવ ચ ।। ૨૬૪.

ઉત્તર તરફ સોમ અને સોમપુરુષોને, અને મધ્યમાં બ્રહ્મા અને બ્રહ્માપુરુષોને પણ અર્પણ કરવું.

આકાશે ચ તથા ચોદ્‌ર્ધ્વે સ્થણ્ડિલાય ક્ષિતૌ તથા । દિવા દિવાચરેભ્યશ્ચ રાત્રૌ રાત્રિચરેષુ ચ ।। ૨૬૪.

આકાશ અને ઉપર, તથા પૃથ્વી પર સ્થંડિલાને; દિવસે દિવસમાં ફરતા જીવોને, રાત્રે રાત્રે ફરતા જીવોને અર્પણ કરવું.

બલિં બહિસ્તથા દદ્યાત્સાયં પ્રાતસ્તુ પ્રત્યહં । પિણ્ડનિર્વપણં કુર્ય્યાત્ પ્રાતઃ સાયં ન કારયેત્ ।। ૨૬૪.

દરરોજ સાંજે અને સવારે બહાર બલિ અર્પણ કરવો; પિંડનું નિર્વાપણ માત્ર સવારે કરવું, સાંજે નહીં.

પિત્રે તુ પ્રથમં દદ્યાત્તત્પિત્રે તદનન્તરમ્ । પ્રતિપામહાય તન્માત્રે પિતૃમાત્રે તતોઽર્પયેત્ ।। ૨૬૪.

પ્રથમ પિતાને, પછી પિતામહને, પછી પ્રપિતામહને, પછી માતામહને અને પછી પિતૃમાતાને પિંડ અર્પણ કરવો.

તન્માત્રે દક્ષિણાગ્રેષુ કુશેષ્વેવં યજ્તે પિતૃન્ । ઇન્દ્રવારુણવાયવ્યા યામ્યા વા નૈર્ઋતાશ્ચ યે ।। ૨૬૪.

આ રીતે દક્ષિણ બાજુમાં કુશના પાંદડાં પર પિતૃઓને અર્પણ કરવું, જેમના ઈન્દ્ર, વરુણ, વાયુ, યમ કે નૈઋતિ જેવા દેવતાઓ સાથે સંબંધ છે.

તે કાકાઃ પ્રતિગૃહ્ણન્તુ ઇમં પિણ્ડં મયોદ્ધૃતમ્ । કાકપિણ્ડન્તુ મન્ત્રેણ શુનઃ પિણ્ડં પ્રદાપયેત્ ।। ૨૬૪.

કાગડાઓ મારા દ્વારા અર્પણ કરેલો આ પિંડ સ્વીકારે, અને કાગડાના પિંડ માટેના મંત્રથી, કૂતરાં માટે પણ પિંડ અર્પણ કરવો.

વિવસ્વતઃ કુલે જાતૌ દ્વૌ શ્યાવશબલૌ શુનૌ । તેષાં પિણ્ડં પ્રદાસ્યામિ પથિ રક્ષન્તુ મે સદા ।। ૨૬૪.

વિવસ્વતના કુટુંબમાં બે કૂતરાં જન્મે છે, એક કાળું અને એક ચિતરું; હું એમને પિંડ અર્પણ કરું છું—એમણે હંમેશાં માર્ગમાં મારી રક્ષા કરવી.

પ્રતિગૃહ્લન્તુ મે ગ્રાસં ગાવસ્ત્રૈલોક્યમાતરઃ ।। ૨૬૪.

ત્રણે લોકની માતા ગાયો મારા દ્વારા આપેલું આ અન્ન સ્વીકારે.

ગોગ્રાસઞ્ચ સ્વસ્ત્યયનં કૃત્વા બિક્ષાં પ્રદાપયેત્ । અતિથીન્દીનાન્ પૂજયિત્વા ગૃહી ભુઞ્જીત ચ સ્વયં ।। ૨૬૪.

ગાયોને શુભ માટે અન્ન આપ્યા પછી ભિક્ષા આપવી, અને મહેમાનો તથા ગરીબોની સેવા કર્યા પછી ગૃહસ્થ પોતે ભોજન કરવો.

અગ્નિરુવાચ સર્વાર્થસાધનં સ્નાનં વક્ષ્યે શાન્તિકરં શ્રૃણુ । સ્નાપયેચ્ય સરિત્તીરે ગ્રહાન્ વિષ્ણુ વિચક્ષણઃ ।। ૨૬૫.

અગ્નિ કહે છે: હું સર્વ લાભ આપતું અને શાંતિ લાવતું સ્નાન સમજાવું છું—સાંભળો. વિદ્વાન વ્યક્તિએ નદીના કિનારે ગ્રહો અને વિષ્ણુનું સ્નાન કરાવવું.

દેવાલયે જ્વરાર્ત્ત્યાદૌ વિનાયકગ્રહાર્દ્દિતે । વિદ્યાર્થિનો હ્રદે ગેહે જયકામસ્ય તીર્થકે ।। ૨૬૫.

મંદિરમાં, તાવ કે બીમારીમાં, વિનાયક કે ગ્રહોના દુઃખમાં; વિદ્યાર્થીએ ઘરના તળાવમાં, અને વિજય ઇચ્છનારએ તીર્થસ્થાને સ્નાન કરવું.

પદ્મિન્યાં સ્નાપયેન્નારીં ગર્ભો યસ્યાઃ સ્નવેત્તથા । અશોકસન્નિધૌ સ્નાયાજ્જાતો યસ્યા વિનશ્યતિ ।। ૨૬૫.

જે સ્ત્રીનું ગર્ભ શુદ્ધ કરવું હોય, તેને કમળની તળાવમાં સ્નાન કરાવવું; અને જેના સંતાનનું અવસાન થયું હોય, તેને અશોક વૃક્ષ પાસે સ્નાન કરવું.

પુષ્પાર્થિનાઞ્ચ પુષ્પાઢ્યે પુત્રાર્થિનાઞ્ચ સાગરે । ગૃહસૌભાગ્યકામાનાં સર્વેષાં વિષ્ણુસન્નિધૌ ।। ૨૬૫.

ફૂલની ઈચ્છા હોય તે ફૂલોથી ભરેલા સ્થળે સ્નાન કરે, પુત્રની ઈચ્છા હોય તે સમુદ્રમાં, અને ઘરનું સૌભાગ્ય ઈચ્છે તે બધા વિષ્ણુની હાજરીમાં સ્નાન કરે.

વૈષ્ણવે રેવતીપુષ્યે સર્વેષાં સ્નાનમુત્તમં । સ્નાનકામસ્ય સપ્તાહમ્પૂર્વમુત્સાદનં સ્મૃતં ।। ૨૬૫.

વૈશાખ મહિનામાં રેવતી કે પુષ્ય નક્ષત્રે સૌ માટે શ્રેષ્ઠ સ્નાન છે; અને સ્નાન ઈચ્છનારએ સાત દિવસ પૂર્વે શુદ્ધિ કરવી જોઈએ.

પુનર્ન્નવાં રોચનાઞ્ચ શતાઙ્ગં ગુરુણી ત્વચં । મધૂકં રજની દ્વે ચ તગરન્નાગકેશરમ્ ।। ૨૬૫.

પુનર્નવા, રોચન, શતાંગ, ગુરુની છાલ, મધુક, બે જાતની હળદર, તગર અને નાગકેશર—આ બધું ઉપયોગ કરવું.

અમ્બરીઞ્ચૈવ મઞ્જિષ્ઠાં માંસીયાસકમર્દનૈઃ । પ્રિયઙ્ગુસર્ષપં કુષ્ઠમ્બલામ્બ્રાહ્મીઞ્ચ કુઙ્કુમં ।। ૨૬૫.

એમ્બરી, મંજિષ્ઠા, માંસી, યાસક, પ્રિયંગુ, સરસવ, કુષ્ઠ, અંબલા, બ્રાહ્મી અને કુંકુમ પણ લેવાં.

પઞ્ચગવ્યં શક્તુમિશ્રં ઉદ્વર્ત્ત્ય સ્નાનમાચરેત્ । મણ્ડલે કર્ણિકાયાઞ્ચ વિષ્ણું બ્રાહ્મણમર્ચ્ચયેત્ ।। ૨૬૫.

પાંચ ગૌઉત્પન્ન અને લોટ મિક્સ કરી શરીરે લગાવી સ્નાન કરવું; સ્નાનસ્થળના મધ્યમાં વિષ્ણુ અને બ્રાહ્મણની પૂજા કરવી.

સ્નાનમણ્ડલકાન્ દિક્ષુ કુર્ય્યાચ્ચૈવ વાદિક્ષુ ચ । વિષ્ણુબ્રહ્મેશશક્રાદીંસ્તદસ્ત્રાણ્યર્ઘ્ય હોમયેત્ ।। ૨૬૫.

સ્નાન માટે દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાં મંડળ બનાવવું, અને વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, મહાદેવ, ઇન્દ્ર વગેરેને અર્ઘ્ય અને હોળી અર્પણ કરવી.

એકૈકસ્ય ત્વષ્ટશતં સમિધસ્તુ તિલાન્ ઘૃતં । ભદ્રઃ સુભદ્રઃ સિદ્ધાર્થઃ કલસાઃ પુષ્ટિવર્દ્ધનાઃ ।। ૨૬૫.

દરેક માટે એકસો આઠ સમિધ, તલ અને ઘી લેવાં; ભદ્ર, સુભદ્ર, સિદ્ધાર્થ, કલશ અને પુષ્ટિ વધારનારા—all ઉપયોગ કરવાં.

અમોઘશ્ચિત્રબાનુશ્ચ પર્જ્જન્યોઽથ સુદર્શનઃ । સ્થાપયેત્તુ ઘટાનેતાન્ સાશ્વિરુદ્રમરુદ્‌ગણાન્ ।। ૨૬૫.

અમોઘ, ચિત્રબાનુ, પર્જન્ય અને સુદર્શન—આ બધા ઘડા સ્થાપવા, અને સાથે અશ્વિનીકુમાર, રુદ્ર અને મરુતોને પણ સ્થાન આપવું.

વિશ્વે દેવાસ્તથા દૈત્યા વસવો મુનયસ્તથા । આવેશયન્તુ સુપ્રીતાસ્તથાન્યા અપિ દેવતાઃ ।। ૨૬૫.

બધા દેવતાઓ, દૈત્ય, વસુ અને ઋષિઓ આનંદથી અહીં પ્રવેશ કરે, અને અન્ય દેવતાઓ પણ આવકાર્ય છે.

ઓષધીર્ન્નિક્ષિપેત્ કુમ્ભે જયન્તીં વિજયાં જયાં । શતાવરીં શતપુષ્પાં વિષ્ણુક્રાન્તાપરાજિતામ્ ।। ૨૬૫.

ઘડામાં જયંતી, વિજય, જય, શતાવરી, શતપુષ્પા, વિષ્ણુક્રાંતા અને અપરાજિતા જેવી ઔષધિઓ મૂકવી.

ઉયોતિષ્મતીમતિબલાઞ્ચન્દનોશીરકેશરં । કસ્તૂરિકાઞ્ચ કર્પૂરં બાલકં પત્રકં ત્વચં ।। ૨૬૫.

પ્રભાવશાળી ચંદન, ઉશીર, કેશર, કસ્તૂરી, કપૂર, બાલક, પાન અને છાલ સાથે.

જાતીફલં લવઙ્ગઞ્ચ મૃત્તિકાં પઞઅચગવ્યકં । ભદ્રપીઠે સ્થિતં સાધ્યં સ્નાપયેયુર્દ્વિજા બલાત્ ।। ૨૬૫.

જાતીનું ફળ, લવિંગ, માટી અને ગાયના પાંચ પ્રકારના ઉત્પાદનો, શુભ આસન પર રાખીને, બ્રાહ્મણોએ જોરથી સ્નાન કરાવવું જોઈએ.