અગ્નિપુરાણમ્

કૃચ્છ્રૈર્વિશુદ્ધો જપ્ત્વા ચ હુત્વા સ્નાત્વાઽથ સર્વભાક્ । અષ્ટાદશભ્યઃ સાન્તિભ્યસ્તિસ્રોઽન્યાઃ શાન્તયો વરાઃ ।। ૨૬૩.

કઠિન ઉપવાસથી શુદ્ધ થઈ, પાઠ, હવન અને સ્નાન કરીને સર્વે કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાય છે; અઢાર શાંતિમાંથી ત્રણ વિશેષ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

અમૃતા ચાભ્યા સૌમ્યા સર્વ્વોત્પાતવિમર્દ્દનાઃ । અમૃતા સર્વદૈવત્યા અભ્યા બ્રહ્મદૈવતા ।। ૨૬૩.

અમૃતાં અને અભ્યા શાંતિઓ શાંત સ્વભાવની છે અને સર્વે વિપત્તિઓ દૂર કરે છે; અમૃતાં સર્વે દેવતાઓ માટે છે અને અભ્યા બ્રહ્મા માટે છે.

સૌમ્યા ચ સર્વદૈવત્યા એકા સ્યાત્સર્વ્વકામદા । અભયાયામણિઃ કાર્ય્યો વરુણસ્ય ભૃગૂત્તમ ।। ૨૬૩.

સૌમ્યા શાંતિ સર્વે દેવતાઓ માટે છે અને સર્વે ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; અભયા મણિ વરુણ માટે ઉપયોગી છે, હે શ્રેષ્ઠ ભૃગુ.

શતકાણ્ડોઽમૃતાયાશ્ચ સૌમ્યાયાઃ શઙ્ખજો મણિઃ । તદ્દૈવત્યાસ્તથા મન્ત્રાઃ સિદ્ધૌ સ્યાન્મણિબન્ધનં ।। ૨૬૩.

શતકાંડ મણિ અમૃતાં માટે અને શંખમાંથી ઉત્પન્ન મણિ સૌમ્યા માટે છે; તેમના સંબંધિત મંત્રો તેમના દેવતાઓ માટે છે અને મણિ ધારણ કરવાથી સિદ્ધિ મળે છે.

દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમાદિસમુત્પાતાર્દનાઇમાઃ । દ્વિવ્યાન્તરીક્ષભૌમન્તુ અદ્ભુતં ત્રિવિધં શ્રૃણુ ।। ૨૬૩.

આ ઉપાય સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વીમાંથી ઉત્પન્ન થતી વિપત્તિઓ દૂર કરવા માટે છે; સ્વર્ગીય, આકાશીય અને પૃથ્વીજ એવા ત્રણ પ્રકારના અદ્ભુત પ્રસંગો સાંભળો.

ગ્રહર્ક્ષવૈકૃતં દિવ્યમાન્તરીક્ષન્નિબોધ મે । ઉલ્કાપાતશ્ચ દિગ્દાહઃ પરિવેશસ્તથૈવ ચ ।। ૨૬૩.

ગ્રહો અને તારાઓથી થતી સ્વર્ગીય વિઘ્નો અને આકાશમાં ઉલ્કાપાત, દિશાઓનું દહન અને પરિહારો વગેરે વિષે મારી પાસેથી સાંભળો.

ગન્ધર્વનગરઞ્ચૈવ વૃષ્ટિશ્ચ વિકૃતા ચ યા । ચરસ્થિરભવં ભૂમૌ ભૂકમ્પમપિ ભૂમિજં ।। ૨૬૩.

ગંધર્વનગરી દેખાવા, વિક્રમિત વરસાદ અને અન્ય અપ્રાકૃતિક ઘટનાઓ, પૃથ્વી પર ચાલતી કે સ્થિર ઘટનાઓ અને ભૂકંપ વગેરે પણ છે.

સપ્તાહાભ્યન્તરે વષ્ટાવદ્ભુતં નિષ્ફલં ભવેત્ । શાન્તિં વિના ત્રિભિર્વર્ષૈરદ્ભુતં ભયકૃદ્ભવેત્ ।। ૨૬૩.

સપ્તાહની અંદર અદ્ભુત ઘટના થાય તો તે નિષ્ફળ રહે છે; અને શાંતિ વિના ત્રણ વર્ષ પછી અદ્ભુત ઘટના ભયજનક બને છે.

દેવતાર્ચ્ચાઃ પ્રનૃત્યન્તિ વેપન્તે પ્રજ્વલન્તિ ચ । આરઠન્તિ ચ રોદન્તિ પ્રસ્વિદ્યન્તેહસન્તિ ચ ।। ૨૬૩.

દેવમૂર્તિઓ નાચે છે, કંપે છે, તેજસ્વી બને છે, બૂમ પાડે છે, રડે છે, પરસેવે છે અને હસે છે.

અર્ચ્ચાવિકારોપશમોઽભ્યર્ચ્ય હુત્વા પ્રજાપતેઃ । અનગ્નિર્દીપ્યતે યત્ર રાષ્ટ્રે ચ ભૃશનિસ્વનં ।। ૨૬૩.

આવી મૂર્તિમાં થતી વિઘ્નોની શાંતિ માટે પ્રજાપતિની પૂજા અને હવન કરવો જોઈએ; જ્યાં અગ્નિ બળતો નથી અને રાજ્યમાં ભારે વીજળી પડે છે.

ન દીપ્યતે ચેન્ધનવાંસ્તદ્રાષ્ટ્રં પીડ્યતે નૃપૈઃ । અગ્નિવૈકૃત્યશમનમગ્નિમન્ત્રૈશ્ચ ભાર્ગવ ।। ૨૬૩.

જ્યાં લાકડું સળગતું નથી, એ રાજ્યમાં રાજાઓ દ્વારા પીડા થાય છે; હે ભાર્ગવ, અગ્નિમાં થતી વિઘ્નોની શાંતિ માટે અગ્નિ મંત્રોનો ઉપાય કરવો જોઈએ.

અકાલે ફલિતા વૃક્ષાઃ ક્ષીરં રક્તં સ્રવન્તિ ચ । વૃક્ષોત્પાતપ્રશમનં શિવં પૂજ્ય ચ કારયેત્ ।। ૨૬૩.

જ્યારે વૃક્ષો અસમયે ફળ આપે છે અને દૂધ લોહી બની વહે છે, ત્યારે આવી વૃક્ષોની વિપત્તિ દૂર કરવા માટે શિવની શુભ પૂજા કરાવવી જોઈએ.

અતિવૃષ્ટિરનાવૃષ્ટિર્દુર્ભિક્ષાયોભયં મતં । અનૃતૌ ત્રિદિનારબ્ઘવૃષ્ટિર્જ્ઞેયા ભયાય હિ ।। ૨૬૩.

અતિવૃષ્ટિ, અનાવૃષ્ટિ અને દુર્ભિક્ષ બંને વિપત્તિરૂપ છે; અને અસમયે ત્રણ દિવસ વરસાદ થાય તો તે ભયનું કારણ છે.

વૃષ્ટિવૈકૃત્યનાશઃ સ્યાત્પર્જન્યેન્દ્વર્કપૂજનાત્ । નગરાદપસર્પન્તે સમીપમુપયાન્તિ ચ ।। ૨૬૩.

પર્જન્ય, ઇન્દ્ર અને સૂર્યની પૂજા કરવાથી વરસાદમાં ખોટ દૂર થાય છે; શહેર છોડીને ગયેલા લોકો પાછા આવે છે અને નજીકના લોકો પણ નજીક આવે છે.

નદ્યો હ્રદપ્રશ્રવણા વિરસાશ્ચ ભવન્તિ ચ । સલિલાશયવૈકૃત્યે જપ્તવ્યો વારુણો મનુઃ ।। ૨૬૩.

નદીઓ, તળાવો અને ઝરણાંનો પાણી સ્વાદહીન થઈ જાય છે; પાણીના સ્ત્રોતોમાં ખોટ આવે ત્યારે વારુણ મંત્ર જપવો જોઈએ.

અકાલપ્રસવા નાર્ય્યઃ કાલતો વાપ્રજાસ્તથા । વિકૃતપ્રસવાશ્ચૈવ યુગ્મપ્રસવનાદિકં ।। ૨૬૩.

સ્ત્રીઓ અસમયે પ્રસૂતિ કરે છે, અથવા યોગ્ય સમયે પણ સંતાન વિકૃત જન્મે છે; ક્યારેક જોડી બાળકો કે અન્ય પ્રકારની અસામાન્ય પ્રસૂતિ થાય છે.

સ્ત્રીણાં પ્રસવવૈકૃત્યે સ્ત્રીવિપ્રાદિ પ્રપૂજયેત્ । વડ઼વા હસ્તિની ગૌર્વા યદિ યુગ્મં પ્રસૂયતે ।। ૨૬૩.

સ્ત્રીઓમાં પ્રસૂતિમાં ખોટ આવે ત્યારે સ્ત્રીઓ, બ્રાહ્મણો અને અન્ય લોકોની પૂજા કરવી જોઈએ; જો ઘોડણી, હાથીણ કે ગાયે જોડી સંતાન આપે.

વિજાત્યં વિકૃતં વાપિ ષડ્‌ભિર્માસૈર્મ્રિયેત્ વૈ । વિકૃતં વા પ્રસૂયન્તે પરચક્રભયં ભવેત્ ।। ૨૬૩.

જો સંતાન જુદી જાતનું કે વિકૃત હોય તો તે છ માસમાં મરી જાય છે; વિકૃત સંતાન જન્મે ત્યારે વિદેશી સૈન્યનો ભય રહે છે.

હોમઃ પ્રસૂતિવૈકૃત્યે જપો વિપ્રાદિપૂજનં । યાનિ યાનાન્યયુક્તાનિ યુક્તાનિ ન વહન્તિ ચ ।। ૨૬૩.

પ્રસૂતિમાં ખોટ આવે ત્યારે હોમ, મંત્રજપ અને બ્રાહ્મણાદિની પૂજા કરવી જોઈએ; જે યોગ્ય નથી, તેઓ યોગ્ય સંતાન આપતા નથી.

આકાશે તૂર્યનાદાશ્ચ મહદ્ભયમુપસ્થિતં । પ્રવિશન્તિ યદા ગ્રામમારણ્યા મૃગપક્ષિણઃ ।। ૨૬૩.

આકાશમાં વાદ્યના અવાજ સંભળાય ત્યારે મોટું સંકટ નજીક આવે છે; જંગલના પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ ગામમાં પ્રવેશ કરે ત્યારે પણ.

અરણ્યં યાન્તિ વા ગ્રામ્યાઃ જલં યાન્તિ સ્થલોદ્ભવાઃ । સ્થલં વા જલજા યાન્તિ રાજાદ્વારાદિકે શિવાઃ ।। ૨૬૩.

ગૃહપાલિત પ્રાણીઓ જંગલમાં જાય, જળચર જમીન પર જાય; અથવા જમીનના પ્રાણી પાણીમાં જાય, અને શુભ પ્રાણી રાજમાર્ગ કે દ્વાર પાસે આવે.

પ્રદોષે કુક્કુટો વાસે શિવા ચાર્કોદયે ભવેત્ । ગૃહઙ્કપોતઃ પ્રવિશેત્ ક્રવ્યાદ્વા મૂર્દિધ્ન લીયતે ।। ૨૬૩.

સાંજના સમયે મરઘો ઘરમાં રહે, કે સૂર્યોદયે શુભ પક્ષી દેખાય; ઘરમાં કબૂતર પ્રવેશે કે માંસાહારી પ્રાણી છત પર સૂઈ રહે.

મધુરાં મક્ષિકાં કુર્ય્યાંત્ કાકો મૈથુનગો દૃશિ । પ્રાસાદતોરણોદ્યાનદ્વારપ્રાકારવેશ્મનાં ।। ૨૬૩.

મધમાખીઓ મધ બનાવે, કે કાગડો મિલન કરે તે દેખાય; મહેલ, દ્વાર, બગીચા, દીવાલ કે ઘરમાં આવું બને.

અનિમિત્તન્તુ પતનં દૃઢ઼ાનાં રાજમૃત્યવે । રજસા વાથ કધૂમેન દિશો યત્ર સમાકુલાઃ ।। ૨૬૩.

મજબૂત ઈમારતો અચાનક તૂટી પડે તો રાજાનો મૃત્યુ સંકેત છે; અથવા ધૂળ કે ધૂમાડાથી દિશાઓ ગૂંચવાય ત્યારે પણ.

કેતૂદયોપરાગૌ ચ છિદ્રતા શશિસૂર્યયોઃ । ગ્રહર્ક્ષવિકૃતિર્યત્ર તત્રાપિ ભયમાદિશેત્ ।। ૨૬૩.

કેટુનો ઉદય કે અસ્ત, ચંદ્ર અને સૂર્યમાં દોષ, ગ્રહો અને તારાઓમાં ખોટ આવે ત્યાં પણ ભયનું સૂચન થાય છે.

અગ્નિર્યત્ર ન દીપ્યેત સ્ત્રવન્તે ચોદકુમ્ભકાઃ । મૃતિર્ભયં શૂન્ય્તાદિરુત્પાતાનાં ફલમ્ભવેત્ ।। ૨૬૩.

જે સ્થળે અગ્નિ બળે નહીં, કે પાણીના ઘડા ટપકે; ત્યાં મૃત્યુ, ભય, સુનપ, અને અન્ય ઉપદ્રવ થાય છે.

પુષ્કર ઉવાચ દેવપૂજાદિકં કર્મ વક્ષ્યે ચોત્પાતમર્દનમ્ । આપોહિષ્ઠેતિ તિસૃભિઃ સ્નાતોઽર્ઘ્યં વિષ્ણવેર્પયેત્ ।। ૨૬૪.

પુષ્કર બોલ્યા: હવે હું દેવપૂજા અને ઉપદ્રવ દૂર કરવાના કર્મો સમજાવીશ; ત્રણ 'આપોહિત' મંત્રથી સ્નાન કરીને વિષ્ણુને અર્ઘ્ય આપવું.

હિરણ્યવર્ણા ઇતિ ચ પાદ્યઞ્ચ તિસૃભિર્દ્વિજ । શન્ન આપો હ્યાચમનમિદમાપોઽભિષેચનં ।। ૨૬૪.

'હિરણ્યવર્ણા' મંત્ર બોલીને ત્રણ મંત્રથી પાદ્ય આપવું, દ્વિજ; 'શન્ન આપો' આચમન માટે છે અને આ પાણી અભિષેક માટે છે.

રથે અક્ષે ચ તિસૃભિર્ગન્ધં યુવેતિ વસ્ત્રકં । પુષ્પં પુષ્પવતીત્યેવં ધૂપં ધૂપોસિ ચાપ્યથ ।। ૨૬૪.

રથ અને તેની ધરી પર ત્રણ મંત્ર બોલીને સુગંધ ચડાવવી; 'યુવે' મંત્રથી વસ્ત્ર, 'પુષ્પં પુષ્પવતી'થી ફૂલ, અને 'ધૂપં ધૂપોસી'થી ધૂપ અર્પણ કરવું.