અગ્નિપુરાણમ્

વૃક્ષાણઆં યજ્ઞિયાનાન્તુ સમિધઃ પ્રથમં હવિઃ । આજ્યઞ્ચ વ્રીહયશ્ચૈવ તથા વૈ ગૌરસર્ષપાઃ ।। ૨૬૧.

યજ્ઞ માટેનાં લાકડાંઓમાં પ્રથમ હવન કરવામાં આવે છે; એ જ રીતે ઘી, ચોખા, ગાયનું દુધ અને રાઈ પણ અર્પણ થાય છે.

અક્ષતાનિ તિલાશ્ચૈવ દધિક્ષીરે ચ ભાર્ગવ । દર્ભાસ્તથૈવ દૂર્વાશ્ચ વિલ્વાનિ કમલાનિ ચ ।। ૨૬૧.

અખૂટ અનાજ, તલ, દહીં અને દુધ, હે ભાર્ગવ, તેમજ દર્ભા ઘાસ, દુર્વા, બિલ્વ અને કમળ પણ અર્પણ થાય છે.

શાન્તિપુષ્ટિકરાણ્યાહુર્દ્રવ્યાણ્યેતાનિ સર્વશઃ । તૈલઙ્કણાનિ ધર્મજ્ઞ રાજિકા રુધિરં વિષં ।। ૨૬૧.

આ બધાં દ્રવ્ય શાંતિ અને પોષણ આપનાર ગણાય છે; તેલના પિંડ, હે ધર્મજ્ઞ, કાળી રાઈ, લોહી અને વિષ પણ છે.

સમિધઃ કણ્ટકોપેતા અભિચારેષુ યોજયેત્ । આર્ષં વૈ દૈવતં છન્દો બિન્યોગજ્ઞ આચરેત્ ।। ૨૬૧.

કાંટાવાળા લાકડાંઓ અભિચારિક ક્રિયાઓમાં વાપરવા જોઈએ; જે કર્મ કરે છે, તેને ઋષિ, દેવતા અને છંદ જાણવું જોઈએ.

પુષ્કર ઉવાચ શ્રીસૂક્તં પ્રતિવેદઞ્ચ ક્ષેયં લક્ષઅમીવિવર્દ્ધનં । હિરણ્યવર્ણા હરિણીમૃચઃ પઞ્ચદશ શ્રિયઃ ।। ૨૬૩.

પુષ્કર કહે છે: દરેક વેદમાં શ્રીસૂક્તનું પઠન કરવું જોઈએ, તે લક્ષ્મી અને સમૃદ્ધિ વધારનાર છે; 'હિરણ્યવર્ણા, હરિણી'થી શરૂ થતા પંદર શ્લોક શ્રીના છે.

રથેષ્વક્ષેષુ વાજેતિ ચતસ્રો યજુષિ શ્રિયઃ । સ્રાવન્તીયં તથા સામ શ્રીસૂક્તં સામવેદકે ।। ૨૬૩.

યજુરવેદમાં રથના ધુરા પાસે શ્રીના ચાર સ્તોત્રો ઉચ્ચારવામાં આવે છે; અને સામવેદમાં શ્રીસૂક્તને શ્રાવંતીય તરીકે ગવાય છે.

શ્રિયં ધાતર્મયિ ધેહિ પ્રોક્તમાથર્વણે તથા । શ્રીસૂક્તં યો જપેદ્‌ભક્ત્યા હત્વા શ્રીસ્તસ્ય વૈ ભવેત્ ।। ૨૬૩.

અથર્વવેદમાં પણ 'હે પોષક, મારા અંદર શ્રીને સ્થાપિત કર' એવી પ્રાર્થના છે. જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક શ્રીસૂક્તનું પાઠ કરે છે, તેને નિશ્ચિતપણે શ્રીની કૃપા મળે છે.

પદ્માનિ ચાથ વિલ્વાનિ હુત્વાજ્યં વા લિલાન્ શ્રિયઃ । એકન્તુ પૌરુષં સૂક્તં પ્રતિવેદન્તુ સર્વદં ।। ૨૬૩.

પદ્મ, બિલ્વપત્ર અથવા ઘી અર્પણ કરીને શ્રીની કૃપા મળે છે; અને દરેક વેદમાં હંમેશા પુરુષસૂક્તનું પાઠ કરવું જોઈએ.

સૂક્તેન દદ્યાન્નિષ્પાપો હ્યેકૈકયા૧ જલાઞ્જલિં । સ્નાત એકૈકયા પુષ્પં વિષ્ણોર્દ્દત્વાઘહા ભવેત્ ।। ૨૬૩.

દરેક સૂક્ત સાથે પાણીની અંજલિ અર્પણ કરવાથી પાપ દૂર થાય છે; અને સ્નાન પછી દરેક સૂક્ત સાથે વિષ્ણુને એક ફૂલ અર્પણ કરવાથી પાપ ક્ષય પામે છે.

સ્નાત એકૈકયા દત્વા ફલં સ્યાત્ સર્વકામભાક્ । મહાપાપોપપાપાન્તો ભવેજ્જપ્ત્વા તુ પૈરુષં ।। ૨૬૩.

સ્નાન પછી દરેક સૂક્ત સાથે ફળ અર્પણ કરવાથી સર્વે ઇચ્છિત ફળ મળે છે; અને પુરુષસૂક્તના પાઠથી મોટા અને નાના બધા પાપો નાશ પામે છે.

કૃચ્છ્રૈર્વિશુદ્ધો જપ્ત્વા ચ હુત્વા સ્નાત્વાઽથ સર્વભાક્ । અષ્ટાદશભ્યઃ સાન્તિભ્યસ્તિસ્રોઽન્યાઃ શાન્તયો વરાઃ ।। ૨૬૩.

કઠિન ઉપવાસથી શુદ્ધ થઈ, પાઠ, હવન અને સ્નાન કરીને સર્વે કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાય છે; અઢાર શાંતિમાંથી ત્રણ વિશેષ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

અમૃતા ચાભ્યા સૌમ્યા સર્વ્વોત્પાતવિમર્દ્દનાઃ । અમૃતા સર્વદૈવત્યા અભ્યા બ્રહ્મદૈવતા ।। ૨૬૩.

અમૃતાં અને અભ્યા શાંતિઓ શાંત સ્વભાવની છે અને સર્વે વિપત્તિઓ દૂર કરે છે; અમૃતાં સર્વે દેવતાઓ માટે છે અને અભ્યા બ્રહ્મા માટે છે.

સૌમ્યા ચ સર્વદૈવત્યા એકા સ્યાત્સર્વ્વકામદા । અભયાયામણિઃ કાર્ય્યો વરુણસ્ય ભૃગૂત્તમ ।। ૨૬૩.

સૌમ્યા શાંતિ સર્વે દેવતાઓ માટે છે અને સર્વે ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; અભયા મણિ વરુણ માટે ઉપયોગી છે, હે શ્રેષ્ઠ ભૃગુ.

શતકાણ્ડોઽમૃતાયાશ્ચ સૌમ્યાયાઃ શઙ્ખજો મણિઃ । તદ્દૈવત્યાસ્તથા મન્ત્રાઃ સિદ્ધૌ સ્યાન્મણિબન્ધનં ।। ૨૬૩.

શતકાંડ મણિ અમૃતાં માટે અને શંખમાંથી ઉત્પન્ન મણિ સૌમ્યા માટે છે; તેમના સંબંધિત મંત્રો તેમના દેવતાઓ માટે છે અને મણિ ધારણ કરવાથી સિદ્ધિ મળે છે.

દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમાદિસમુત્પાતાર્દનાઇમાઃ । દ્વિવ્યાન્તરીક્ષભૌમન્તુ અદ્ભુતં ત્રિવિધં શ્રૃણુ ।। ૨૬૩.

આ ઉપાય સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વીમાંથી ઉત્પન્ન થતી વિપત્તિઓ દૂર કરવા માટે છે; સ્વર્ગીય, આકાશીય અને પૃથ્વીજ એવા ત્રણ પ્રકારના અદ્ભુત પ્રસંગો સાંભળો.

ગ્રહર્ક્ષવૈકૃતં દિવ્યમાન્તરીક્ષન્નિબોધ મે । ઉલ્કાપાતશ્ચ દિગ્દાહઃ પરિવેશસ્તથૈવ ચ ।। ૨૬૩.

ગ્રહો અને તારાઓથી થતી સ્વર્ગીય વિઘ્નો અને આકાશમાં ઉલ્કાપાત, દિશાઓનું દહન અને પરિહારો વગેરે વિષે મારી પાસેથી સાંભળો.

ગન્ધર્વનગરઞ્ચૈવ વૃષ્ટિશ્ચ વિકૃતા ચ યા । ચરસ્થિરભવં ભૂમૌ ભૂકમ્પમપિ ભૂમિજં ।। ૨૬૩.

ગંધર્વનગરી દેખાવા, વિક્રમિત વરસાદ અને અન્ય અપ્રાકૃતિક ઘટનાઓ, પૃથ્વી પર ચાલતી કે સ્થિર ઘટનાઓ અને ભૂકંપ વગેરે પણ છે.

સપ્તાહાભ્યન્તરે વષ્ટાવદ્ભુતં નિષ્ફલં ભવેત્ । શાન્તિં વિના ત્રિભિર્વર્ષૈરદ્ભુતં ભયકૃદ્ભવેત્ ।। ૨૬૩.

સપ્તાહની અંદર અદ્ભુત ઘટના થાય તો તે નિષ્ફળ રહે છે; અને શાંતિ વિના ત્રણ વર્ષ પછી અદ્ભુત ઘટના ભયજનક બને છે.

દેવતાર્ચ્ચાઃ પ્રનૃત્યન્તિ વેપન્તે પ્રજ્વલન્તિ ચ । આરઠન્તિ ચ રોદન્તિ પ્રસ્વિદ્યન્તેહસન્તિ ચ ।। ૨૬૩.

દેવમૂર્તિઓ નાચે છે, કંપે છે, તેજસ્વી બને છે, બૂમ પાડે છે, રડે છે, પરસેવે છે અને હસે છે.

અર્ચ્ચાવિકારોપશમોઽભ્યર્ચ્ય હુત્વા પ્રજાપતેઃ । અનગ્નિર્દીપ્યતે યત્ર રાષ્ટ્રે ચ ભૃશનિસ્વનં ।। ૨૬૩.

આવી મૂર્તિમાં થતી વિઘ્નોની શાંતિ માટે પ્રજાપતિની પૂજા અને હવન કરવો જોઈએ; જ્યાં અગ્નિ બળતો નથી અને રાજ્યમાં ભારે વીજળી પડે છે.

ન દીપ્યતે ચેન્ધનવાંસ્તદ્રાષ્ટ્રં પીડ્યતે નૃપૈઃ । અગ્નિવૈકૃત્યશમનમગ્નિમન્ત્રૈશ્ચ ભાર્ગવ ।। ૨૬૩.

જ્યાં લાકડું સળગતું નથી, એ રાજ્યમાં રાજાઓ દ્વારા પીડા થાય છે; હે ભાર્ગવ, અગ્નિમાં થતી વિઘ્નોની શાંતિ માટે અગ્નિ મંત્રોનો ઉપાય કરવો જોઈએ.

અકાલે ફલિતા વૃક્ષાઃ ક્ષીરં રક્તં સ્રવન્તિ ચ । વૃક્ષોત્પાતપ્રશમનં શિવં પૂજ્ય ચ કારયેત્ ।। ૨૬૩.

જ્યારે વૃક્ષો અસમયે ફળ આપે છે અને દૂધ લોહી બની વહે છે, ત્યારે આવી વૃક્ષોની વિપત્તિ દૂર કરવા માટે શિવની શુભ પૂજા કરાવવી જોઈએ.

અતિવૃષ્ટિરનાવૃષ્ટિર્દુર્ભિક્ષાયોભયં મતં । અનૃતૌ ત્રિદિનારબ્ઘવૃષ્ટિર્જ્ઞેયા ભયાય હિ ।। ૨૬૩.

અતિવૃષ્ટિ, અનાવૃષ્ટિ અને દુર્ભિક્ષ બંને વિપત્તિરૂપ છે; અને અસમયે ત્રણ દિવસ વરસાદ થાય તો તે ભયનું કારણ છે.

વૃષ્ટિવૈકૃત્યનાશઃ સ્યાત્પર્જન્યેન્દ્વર્કપૂજનાત્ । નગરાદપસર્પન્તે સમીપમુપયાન્તિ ચ ।। ૨૬૩.

પર્જન્ય, ઇન્દ્ર અને સૂર્યની પૂજા કરવાથી વરસાદમાં ખોટ દૂર થાય છે; શહેર છોડીને ગયેલા લોકો પાછા આવે છે અને નજીકના લોકો પણ નજીક આવે છે.

નદ્યો હ્રદપ્રશ્રવણા વિરસાશ્ચ ભવન્તિ ચ । સલિલાશયવૈકૃત્યે જપ્તવ્યો વારુણો મનુઃ ।। ૨૬૩.

નદીઓ, તળાવો અને ઝરણાંનો પાણી સ્વાદહીન થઈ જાય છે; પાણીના સ્ત્રોતોમાં ખોટ આવે ત્યારે વારુણ મંત્ર જપવો જોઈએ.

અકાલપ્રસવા નાર્ય્યઃ કાલતો વાપ્રજાસ્તથા । વિકૃતપ્રસવાશ્ચૈવ યુગ્મપ્રસવનાદિકં ।। ૨૬૩.

સ્ત્રીઓ અસમયે પ્રસૂતિ કરે છે, અથવા યોગ્ય સમયે પણ સંતાન વિકૃત જન્મે છે; ક્યારેક જોડી બાળકો કે અન્ય પ્રકારની અસામાન્ય પ્રસૂતિ થાય છે.

સ્ત્રીણાં પ્રસવવૈકૃત્યે સ્ત્રીવિપ્રાદિ પ્રપૂજયેત્ । વડ઼વા હસ્તિની ગૌર્વા યદિ યુગ્મં પ્રસૂયતે ।। ૨૬૩.

સ્ત્રીઓમાં પ્રસૂતિમાં ખોટ આવે ત્યારે સ્ત્રીઓ, બ્રાહ્મણો અને અન્ય લોકોની પૂજા કરવી જોઈએ; જો ઘોડણી, હાથીણ કે ગાયે જોડી સંતાન આપે.

વિજાત્યં વિકૃતં વાપિ ષડ્‌ભિર્માસૈર્મ્રિયેત્ વૈ । વિકૃતં વા પ્રસૂયન્તે પરચક્રભયં ભવેત્ ।। ૨૬૩.

જો સંતાન જુદી જાતનું કે વિકૃત હોય તો તે છ માસમાં મરી જાય છે; વિકૃત સંતાન જન્મે ત્યારે વિદેશી સૈન્યનો ભય રહે છે.

હોમઃ પ્રસૂતિવૈકૃત્યે જપો વિપ્રાદિપૂજનં । યાનિ યાનાન્યયુક્તાનિ યુક્તાનિ ન વહન્તિ ચ ।। ૨૬૩.

પ્રસૂતિમાં ખોટ આવે ત્યારે હોમ, મંત્રજપ અને બ્રાહ્મણાદિની પૂજા કરવી જોઈએ; જે યોગ્ય નથી, તેઓ યોગ્ય સંતાન આપતા નથી.