અગ્નિપુરાણમ્

ઇન્દ્રેણ દત્તમિત્યેતત્ સર્વબાધાવિનાશનં । ઇમા દેવીતિ મન્ત્રશ્ચ સર્વશાન્તિકરઃ પરઃ ।। ૨૬૧.

આ ઈન્દ્રે આપેલું છે, જે સર્વ પ્રકારની પીડાઓ દૂર કરે છે; 'આ દેવીઓ છે' એવો મંત્ર સર્વશ્રેષ્ઠ શાંતિ આપનાર છે.

દેવા મરુત ઇત્યેતત્ સર્વકામકરમ્ભવેત્ । યમસ્ય લોકાદિત્યેત્ત્ દુઃસ્વપ્નશમનમ્પરં ।। ૨૬૧.

'દેવો, મારુત' એવો મંત્ર સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; 'યમના લોકમાંથી' એવો મંત્ર દુઃસ્વપ્ન દૂર કરવામાં વિશેષ અસરકારક છે.

ઇન્દ્રશ્ચ પઞ્ચબણિજેતિ૧ પણ્યલાભકરં પરં । કામો મે વાજીતિ હુતં સ્ત્રીણાં સૌબાગ્યવર્દ્ધનં ।। ૨૬૧.

'ઈન્દ્ર અને પાંચ વેપારી' એવો મંત્ર વેપાર-વસ્તુઓ મેળવવામાં ઉત્તમ છે; 'મારે કામ અને બળ મળે' એમ હવન કરવાથી સ્ત્રીઓનું સૌભાગ્ય વધે છે.

તુભ્યમેવ જબીમન્નિત્યયુતન્તુ હુતમ્ભવેત્ । અગ્નેગોબિન્ન ઇત્યેતત્૨ મેધાવૃદ્ધિકરમ્પરં ।। ૨૬૧.

'માત્ર તને જ, હંમેશા અર્પણ કરું' – આ રીતે હવન કરવાથી બુદ્ધિમાં વૃદ્ધિ થાય છે; 'અગ્નિ, ગાયોને જાણનાર' એવો મંત્ર જ્ઞાનની વૃદ્ધિ માટે શ્રેષ્ઠ છે.

ધ્રુવં ધ્રુવેણેતિ હુતં સ્થાનલાભકરં ભવેત્ । અલક્તજીવેતિ શુના કૃષિલાભકરં ભવેત્ ।। ૨૬૧.

'ધ્રુવ, ધ્રુવ સાથે' એમ હવન કરવાથી સ્થિર સ્થાન મળે છે; 'લાલ રંગ જેવું જીવન મળે' એમ કૂતરાની સાથે કરવાથી ખેતીમાં સફળતા મળે છે.

અહન્તે ભગ્ન ઇત્યેતત્ ભવેત્‌સૌભાગ્યવર્દ્ધનં । યે મે પાશાસ્તથાપ્યેતત્ બન્ધનાન્મોક્ષકારણં ।। ૨૬૧.

'હું તને તોડી નાખ્યો' – આથી સૌભાગ્ય વધે છે; 'આ મારા બંધન છે' – એથી બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

શપત્વહન્નિતિ રિપૂન્ નાશયેદ્ધોમજાપ્યતઃ । ત્વમુત્તમમિતીત્યેતદ્‌યશોબુદ્ધિવિવર્દ્ધનં ।। ૨૬૧.

'શપથ તોડનારને હું માર્યો' – આ રીતે હવન-જપથી દુશ્મનો નાશ પામે છે; 'તુ સર્વોચ્ચ છે' – એથી યશ અને બુદ્ધિ વધે છે.

યથા મૃગમતીત્યેતત્ સ્ત્રીણાં સૌભાગ્યવર્દ્ધનં । યેન ચેહદિદઞ્ચૈવ ગર્ભલાભકરં ભવેત્ ।। ૨૬૧.

'જેમ હરણ જાય છે' – એથી સ્ત્રીઓનું સૌભાગ્ય વધે છે; 'જેની દ્વારા અહીં અને આ' – એથી સંતાનની પ્રાપ્તિ થાય છે.

વૃહસ્પતિર્ન્નઃ પરિપાતુ પથિ સ્વસ્ત્યયનં ભવેત્ । મુઞઅચામિ ત્વેતિ કથિતમપમૃત્યુનિવારણં ।। ૨૬૧.

'બૃહસ્પતિ અમને રક્ષે' – એથી માર્ગમાં કલ્યાણ મળે છે; 'હું તને મુક્ત કરું છું' – એમ કહીએ તો અકાળમૃત્યુ ટળી જાય છે.

અથર્વશિરસોઽદ્યેતા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે । પ્રાધાન્યેન તુ મન્ત્રાણાં કિઞ્ચિત્ કર્મ તવેરિતં ।। ૨૬૧.

જે આજે અથર્વશીરસ્ પાઠ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; મંત્રોમાંથી કેટલાક કર્મો મુખ્ય ગણાયા છે.

વૃક્ષાણઆં યજ્ઞિયાનાન્તુ સમિધઃ પ્રથમં હવિઃ । આજ્યઞ્ચ વ્રીહયશ્ચૈવ તથા વૈ ગૌરસર્ષપાઃ ।। ૨૬૧.

યજ્ઞ માટેનાં લાકડાંઓમાં પ્રથમ હવન કરવામાં આવે છે; એ જ રીતે ઘી, ચોખા, ગાયનું દુધ અને રાઈ પણ અર્પણ થાય છે.

અક્ષતાનિ તિલાશ્ચૈવ દધિક્ષીરે ચ ભાર્ગવ । દર્ભાસ્તથૈવ દૂર્વાશ્ચ વિલ્વાનિ કમલાનિ ચ ।। ૨૬૧.

અખૂટ અનાજ, તલ, દહીં અને દુધ, હે ભાર્ગવ, તેમજ દર્ભા ઘાસ, દુર્વા, બિલ્વ અને કમળ પણ અર્પણ થાય છે.

શાન્તિપુષ્ટિકરાણ્યાહુર્દ્રવ્યાણ્યેતાનિ સર્વશઃ । તૈલઙ્કણાનિ ધર્મજ્ઞ રાજિકા રુધિરં વિષં ।। ૨૬૧.

આ બધાં દ્રવ્ય શાંતિ અને પોષણ આપનાર ગણાય છે; તેલના પિંડ, હે ધર્મજ્ઞ, કાળી રાઈ, લોહી અને વિષ પણ છે.

સમિધઃ કણ્ટકોપેતા અભિચારેષુ યોજયેત્ । આર્ષં વૈ દૈવતં છન્દો બિન્યોગજ્ઞ આચરેત્ ।। ૨૬૧.

કાંટાવાળા લાકડાંઓ અભિચારિક ક્રિયાઓમાં વાપરવા જોઈએ; જે કર્મ કરે છે, તેને ઋષિ, દેવતા અને છંદ જાણવું જોઈએ.

પુષ્કર ઉવાચ શ્રીસૂક્તં પ્રતિવેદઞ્ચ ક્ષેયં લક્ષઅમીવિવર્દ્ધનં । હિરણ્યવર્ણા હરિણીમૃચઃ પઞ્ચદશ શ્રિયઃ ।। ૨૬૩.

પુષ્કર કહે છે: દરેક વેદમાં શ્રીસૂક્તનું પઠન કરવું જોઈએ, તે લક્ષ્મી અને સમૃદ્ધિ વધારનાર છે; 'હિરણ્યવર્ણા, હરિણી'થી શરૂ થતા પંદર શ્લોક શ્રીના છે.

રથેષ્વક્ષેષુ વાજેતિ ચતસ્રો યજુષિ શ્રિયઃ । સ્રાવન્તીયં તથા સામ શ્રીસૂક્તં સામવેદકે ।। ૨૬૩.

યજુરવેદમાં રથના ધુરા પાસે શ્રીના ચાર સ્તોત્રો ઉચ્ચારવામાં આવે છે; અને સામવેદમાં શ્રીસૂક્તને શ્રાવંતીય તરીકે ગવાય છે.

શ્રિયં ધાતર્મયિ ધેહિ પ્રોક્તમાથર્વણે તથા । શ્રીસૂક્તં યો જપેદ્‌ભક્ત્યા હત્વા શ્રીસ્તસ્ય વૈ ભવેત્ ।। ૨૬૩.

અથર્વવેદમાં પણ 'હે પોષક, મારા અંદર શ્રીને સ્થાપિત કર' એવી પ્રાર્થના છે. જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક શ્રીસૂક્તનું પાઠ કરે છે, તેને નિશ્ચિતપણે શ્રીની કૃપા મળે છે.

પદ્માનિ ચાથ વિલ્વાનિ હુત્વાજ્યં વા લિલાન્ શ્રિયઃ । એકન્તુ પૌરુષં સૂક્તં પ્રતિવેદન્તુ સર્વદં ।। ૨૬૩.

પદ્મ, બિલ્વપત્ર અથવા ઘી અર્પણ કરીને શ્રીની કૃપા મળે છે; અને દરેક વેદમાં હંમેશા પુરુષસૂક્તનું પાઠ કરવું જોઈએ.

સૂક્તેન દદ્યાન્નિષ્પાપો હ્યેકૈકયા૧ જલાઞ્જલિં । સ્નાત એકૈકયા પુષ્પં વિષ્ણોર્દ્દત્વાઘહા ભવેત્ ।। ૨૬૩.

દરેક સૂક્ત સાથે પાણીની અંજલિ અર્પણ કરવાથી પાપ દૂર થાય છે; અને સ્નાન પછી દરેક સૂક્ત સાથે વિષ્ણુને એક ફૂલ અર્પણ કરવાથી પાપ ક્ષય પામે છે.

સ્નાત એકૈકયા દત્વા ફલં સ્યાત્ સર્વકામભાક્ । મહાપાપોપપાપાન્તો ભવેજ્જપ્ત્વા તુ પૈરુષં ।। ૨૬૩.

સ્નાન પછી દરેક સૂક્ત સાથે ફળ અર્પણ કરવાથી સર્વે ઇચ્છિત ફળ મળે છે; અને પુરુષસૂક્તના પાઠથી મોટા અને નાના બધા પાપો નાશ પામે છે.

કૃચ્છ્રૈર્વિશુદ્ધો જપ્ત્વા ચ હુત્વા સ્નાત્વાઽથ સર્વભાક્ । અષ્ટાદશભ્યઃ સાન્તિભ્યસ્તિસ્રોઽન્યાઃ શાન્તયો વરાઃ ।। ૨૬૩.

કઠિન ઉપવાસથી શુદ્ધ થઈ, પાઠ, હવન અને સ્નાન કરીને સર્વે કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાય છે; અઢાર શાંતિમાંથી ત્રણ વિશેષ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

અમૃતા ચાભ્યા સૌમ્યા સર્વ્વોત્પાતવિમર્દ્દનાઃ । અમૃતા સર્વદૈવત્યા અભ્યા બ્રહ્મદૈવતા ।। ૨૬૩.

અમૃતાં અને અભ્યા શાંતિઓ શાંત સ્વભાવની છે અને સર્વે વિપત્તિઓ દૂર કરે છે; અમૃતાં સર્વે દેવતાઓ માટે છે અને અભ્યા બ્રહ્મા માટે છે.

સૌમ્યા ચ સર્વદૈવત્યા એકા સ્યાત્સર્વ્વકામદા । અભયાયામણિઃ કાર્ય્યો વરુણસ્ય ભૃગૂત્તમ ।। ૨૬૩.

સૌમ્યા શાંતિ સર્વે દેવતાઓ માટે છે અને સર્વે ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; અભયા મણિ વરુણ માટે ઉપયોગી છે, હે શ્રેષ્ઠ ભૃગુ.

શતકાણ્ડોઽમૃતાયાશ્ચ સૌમ્યાયાઃ શઙ્ખજો મણિઃ । તદ્દૈવત્યાસ્તથા મન્ત્રાઃ સિદ્ધૌ સ્યાન્મણિબન્ધનં ।। ૨૬૩.

શતકાંડ મણિ અમૃતાં માટે અને શંખમાંથી ઉત્પન્ન મણિ સૌમ્યા માટે છે; તેમના સંબંધિત મંત્રો તેમના દેવતાઓ માટે છે અને મણિ ધારણ કરવાથી સિદ્ધિ મળે છે.

દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમાદિસમુત્પાતાર્દનાઇમાઃ । દ્વિવ્યાન્તરીક્ષભૌમન્તુ અદ્ભુતં ત્રિવિધં શ્રૃણુ ।। ૨૬૩.

આ ઉપાય સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વીમાંથી ઉત્પન્ન થતી વિપત્તિઓ દૂર કરવા માટે છે; સ્વર્ગીય, આકાશીય અને પૃથ્વીજ એવા ત્રણ પ્રકારના અદ્ભુત પ્રસંગો સાંભળો.

ગ્રહર્ક્ષવૈકૃતં દિવ્યમાન્તરીક્ષન્નિબોધ મે । ઉલ્કાપાતશ્ચ દિગ્દાહઃ પરિવેશસ્તથૈવ ચ ।। ૨૬૩.

ગ્રહો અને તારાઓથી થતી સ્વર્ગીય વિઘ્નો અને આકાશમાં ઉલ્કાપાત, દિશાઓનું દહન અને પરિહારો વગેરે વિષે મારી પાસેથી સાંભળો.

ગન્ધર્વનગરઞ્ચૈવ વૃષ્ટિશ્ચ વિકૃતા ચ યા । ચરસ્થિરભવં ભૂમૌ ભૂકમ્પમપિ ભૂમિજં ।। ૨૬૩.

ગંધર્વનગરી દેખાવા, વિક્રમિત વરસાદ અને અન્ય અપ્રાકૃતિક ઘટનાઓ, પૃથ્વી પર ચાલતી કે સ્થિર ઘટનાઓ અને ભૂકંપ વગેરે પણ છે.

સપ્તાહાભ્યન્તરે વષ્ટાવદ્ભુતં નિષ્ફલં ભવેત્ । શાન્તિં વિના ત્રિભિર્વર્ષૈરદ્ભુતં ભયકૃદ્ભવેત્ ।। ૨૬૩.

સપ્તાહની અંદર અદ્ભુત ઘટના થાય તો તે નિષ્ફળ રહે છે; અને શાંતિ વિના ત્રણ વર્ષ પછી અદ્ભુત ઘટના ભયજનક બને છે.

દેવતાર્ચ્ચાઃ પ્રનૃત્યન્તિ વેપન્તે પ્રજ્વલન્તિ ચ । આરઠન્તિ ચ રોદન્તિ પ્રસ્વિદ્યન્તેહસન્તિ ચ ।। ૨૬૩.

દેવમૂર્તિઓ નાચે છે, કંપે છે, તેજસ્વી બને છે, બૂમ પાડે છે, રડે છે, પરસેવે છે અને હસે છે.