અગ્નિપુરાણમ્

પ્રહ્રાદસ્ય ચતુષ્કોટ્યો નિવાતકવચાઃ કુલે। તામ્રાયાઃ ષટ્ સુતાઃ સ્યુશ્ચ કાકી શ્વેની ચ ભાસ્યપિ

પ્રહ્લાદના વંશમાં ચાલીસ કરોડ નિવાતકવચો હતા; તામ્રાની છ પુત્રીઓ હતી: કાકી, શ્વેની અને ભાસ્યા પણ.

ગૃધ્રિકા શ્રુચિ સુગ્રીવા તાભ્યઃ કાકાદયોઽભવન્। અશ્વાશ્ચોષ્ટ્રાશ્ચ તામ્રાયા અરુણો ગરુડસ્તથા

ગૃધ્રિકા, શ્રુચિ અને સુગ્રીવા—આ પણ તામ્રાની પુત્રીઓ હતી; તેમની પાસેથી કાગડા અને બીજા જન્મ્યા, અને તામ્રાથી ઘોડા, ઊંટ, અરુણ અને ગરુડ પણ જન્મ્યા.

વિનતાયાઃ સહસ્ત્રન્તુ સર્પાશ્ચ સુરસાભવાઃ। કાદ્રવેયાઃ સહસ્ત્રન્તુ શેષવાસુકિતક્ષકાઃ

વિનતાએ હજાર પુત્રો જન્માવ્યા, અને સુરસાથી સાપો જન્મ્યા; કદ્રૂથી પણ હજાર પુત્રો—જેમાં શેષ, વાસુકિ અને તક્ષક છે.

દંષ્ટ્રિણઃ ક્રોધવશજા ધરોત્યાઃ પક્ષિણો જલે। સુરભ્યાં ગોમહિષ્યાદિ હરોત્પન્નાસ્તૃણાદયઃ

ક્રોધવશાથી દાંતવાળા પ્રાણી જન્મ્યા; સુરભીમાંથી ગાય, મહિષ અને બીજા ખુરવાળા પ્રાણીઓ આવ્યા; ઇરાથી ઘાસ અને વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન થયા.

ખસાયાં યક્ષરક્ષાંસિ મુનેરપ્સરસોભવત્। અરિષ્ટાયાન્તુ ગન્ધર્વાઃ કશ્યપાદ્ધિ સ્થિરઞ્ચરમ્

ખસાથી યક્ષ અને રાક્ષસો જન્મ્યા, અને મુનિની અપ્સરાસથી પણ; અરિષ્ટાથી કશ્યપથી ગંધર્વો, સ્થાવર અને ચર, જન્મ્યા.

એષાં પુત્રાદયોઽસઙ્ખ્યા દેવૈર્વૈ દાનવા જિતાઃ । દિતિર્વિનષ્ટપુત્રા વૈ તોષયામાસ કશ્યપમ્

આ બધાના સંતાન અનંત છે; દેવોએ દાનવોને જીત્યા. દિતીએ પોતાના પુત્રો ગુમાવ્યા પછી કશ્યપને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.

પુત્રમિન્દ્રપ્રહર્ત્તારમિચ્છતી પ્રાપ કશ્યપાત્। પાદાપ્રક્ષાલનાત્ સુપ્તા તસ્યા ગર્ભં જઘાન હ

તે ઈચ્છતી હતી કે તેનો પુત્ર ઈન્દ્રને હરાવી શકે, અને કશ્યપ પાસેથી પુત્ર મેળવ્યો; પણ પગ ધોઈને સુઈ ગઈ ત્યારે ઈન્દ્રે તેના ગર્ભને નાશ કર્યો.

છિદ્રમન્વિષ્ય ચેન્દ્રસ્તુ તે દેવા મરુતોઽભવન્। શક્રસ્યૈકોનપઞ્ચાશત્સહાયા દીપ્તતેજસઃ

ઈન્દ્રે તક જોઈને ગર્ભને ફાડી નાખ્યો; તેમાંમાંથી મારુતો જન્મ્યા, જે એકાવન છે અને શક્રના તેજસ્વી સહાયકો છે.

એતત્ સર્વં હરિર્બ્રહ્મા અભિષિચ્ય પૃથું નૃપમ્। દદૌ ક્રમેણ રાજ્યાનિ અન્યેષામધિપો હરિઃ

આ બધું હરિ અને બ્રહ્માએ પૃથુ રાજાને અભિષેક કરીને, ક્રમશઃ રાજ્યો આપ્યા; અને હરિ બીજાઓનો અધિપતિ બન્યો.

દ્વિજૌષધીનાં ચન્દ્રશ્ચ અપાન્તુ વરુણો નૃપઃ। રાજ્ઞાં વૈશ્રવણો રાજા સૂર્યાણાં વિષ્ણુરીશ્વરઃ

બ્રાહ્મણો અને ઔષધિઓમાં ચંદ્ર ભગવાન છે; જળોમાં વરુણ રાજા છે; રાજાઓમાં વૈશ્વરવણ રાજા છે; અને સૂર્યોમાં વિષ્ણુ સર્વશક્તિમાન છે.

વસૂનાં પાવકો રાજા મરુતાં વાસવઃ પ્રભુઃ। પ્રજાપતીનાં દક્ષોથ પ્રહ્લાદો દાનવાધિપઃ

વસુઓમાં પાવક રાજા છે; મરુતોમાં વાસવ પ્રમુખ છે; પ્રજાપતિઓમાં દક્ષ છે; અને દાનવોમાં પ્રહલાદ રાજા છે.

પિતૄણાં ચ યમો રાજા ભૂતાદીનાં હરઃ પ્રભુઃ। હિમવાંશ્ચૈવ શૈલાનાં નદીનાં સાગરઃ પ્રભુઃ

પૂર્વજોમાં યમ રાજા છે; ભૂતોમાં હર ભગવાન છે; પર્વતોમાં હિમવંત રાજા છે; અને નદીઓમાં સાગર પ્રમુખ છે.

ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથો નાગાનામથ વાસુકિઃ। સર્પાણાં તક્ષકો રાજા ગરુડઃ પક્ષિણામથ

ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ છે; નાગોમાં વાસુકિ છે; સાપોમાં તક્ષક રાજા છે; અને પક્ષીઓમાં ગરુડ છે.

ઐરાવતો ગજેન્દ્રાણાં ગોવૃષોથ ગવામપિ। મૃગાણામથ શાર્દૂલઃ પ્લક્ષો વનસ્પતીશ્વરઃ

હાથીઓમાં એરાવત મુખ્ય છે; બળદ અને ગાયોમાં ગોવૃષ છે; પશુઓમાં શાર્દૂલ છે; અને વૃક્ષોમાં પ્લક્ષ રાજા છે.

ઉચ્ચૈઃ શ્રવાસ્તથાશ્વાનાં સુધન્વા પૂર્વપાલકઃ। દક્ષિણસ્યાં શઙ્ખપદઃ કેતુમાન્ પાલકો જલે

ઘોડાઓમાં ઉચ્ચૈ:શ્રવાસ શ્રેષ્ઠ છે; સુધન્વા પ્રાચીન રક્ષક છે; દક્ષિણમાં શંખપદ છે; અને જળમાં કેતુમાન રક્ષક છે.

અગ્નિરુવાચ પ્રથમો મહતઃ સર્ગો વિજ્ઞેયો બ્રહ્માણસ્તુ સઃ। તન્માત્રાણાં દ્વિતીયસ્તુ ભૂતસર્ગો હિ સ સ્મૃતઃ

અગ્નિએ કહ્યું: મહાન સર્જનનો પ્રથમ પ્રકાર બ્રહ્માનો છે; બીજું, સૂક્ષ્મ તત્વોનું સર્જન છે, જે ભૂતોનું સર્જન કહેવાય છે.

વૈકારિકસ્તૃતીયસ્તુ સર્ગ ઐન્દ્રિયકઃ સ્મૃતઃ। ઇત્યેષ પ્રાકૃતઃ સર્ગઃ સમ્ભૂતો બુદ્ધિપૂર્વકઃ

ત્રીજું મનથી સર્જાયેલું છે, જેને ઐન્દ્રિય સર્જન કહેવાય છે; આ રીતે, બુદ્ધિથી ઉપજેલું પ્રાકૃત સર્જન છે.

મુખ્યઃ સર્ગસ્ચતુર્થસ્તુ મુખ્યા વૈ સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ। તિર્યક્‌સ્ત્રોતાસ્તુ યઃ પ્રોક્તસ્તૈર્ય્યગ્યોન્યસ્તતઃ સ્મૃતઃ

ચોથું મુખ્ય સર્જન છે, અને સ્થાવર જીવો મુખ્ય કહેવાય છે; તિર્યકસ્ત્રોતસ સર્જન તેમનાં વચ્ચે પરસ્પર છે.

તથોદ્‌ર્ધ્વસ્ત્રોતસાં ષષ્ઠો દેવસર્ગસ્તુ સ સ્મૃતઃ। તતોર્વાકસ્ત્રોતસાં સર્ગઃ સપ્તમઃ સ તુ માનુષઃ

છઠ્ઠું ઉર્ધ્વસ્ત્રોતસનું સર્જન છે, જે દેવતાઓનું સર્જન છે; પછી, અવકાસ્ત્રોતસનું સર્જન સાતમું છે, જે માનવ છે.

અષ્ટમોનુગ્રહઃ સર્ગઃ સાત્ત્વિકસ્તામસશ્ચ યઃ। પઞ્ચૈતે વૈકૃતાઃ સર્ગાઃ પ્રાકૃતાસ્ચ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ

આઠમું અનુક્રહનું સર્જન છે, જે સાત્વિક અને તામસિક છે; આ પાંચ વૈકૃત સર્જન છે, અને ત્રણ પ્રાકૃત કહેવાય છે.

પ્રાકૃતો વૈકૃતશ્ચૈવ કૌમારો નવમસ્તથા। બ્રહ્મતો નવ સર્ગાસ્તુ જગતો મૂલહેતવઃ

પ્રાકૃત, વૈકૃત અને કૌમાર નવમ છે; બ્રહ્માથી નવ સર્જન થાય છે, જે જગતના મૂળ કારણ છે.

ખ્યાત્યાદ્યા દક્ષકન્યાસ્તુ ભૃગ્વાદ્યા ઉપયેમિરે। નિત્યો નૈમિત્તિકઃ સર્ગસ્ત્રિધા પ્રકથિતો જનૈઃ

ખ્યાતિ અને અન્ય, દક્ષની દીકરીઓ, ભૃગુ અને અન્ય દ્વારા વિવાહિત થઈ; નિત્ય અને નૈમિત્તિક સર્જન ત્રણ રીતે લોકો દ્વારા વર્ણવાય છે.

પ્રાકૃતા દૈનન્દિની સ્યાદન્તરપ્રલયાદન્। જાયતે યત્રાનુદિનં નિત્યસર્ગો હિ સમ્મતઃ

પ્રાકૃત રોજિંદું છે, મધ્યવર્તી પ્રલય પછી થાય છે; જ્યાં રોજ સર્જન થાય છે, તેને નિત્ય સર્જન માનવામાં આવે છે.

દેવૌ ધાતાવિધાતારૌ ભૃગોઃ ખ્યાતિરસૂયત। શ્રિયઞ્ચ પત્ની વિષ્ણોર્યા સ્તુતા શક્રેણ વૃદ્ધયે

ધાતા અને વિધાતા, બે દેવતા, ભૃગુની પત્ની ખ્યાતિમાંથી જન્મ્યા; અને શ્રી, વિષ્ણુની પત્ની, ઈન્દ્ર દ્વારા સમૃદ્ધિ માટે પ્રશંસિત છે.

ધાતુર્વિધાતુર્દ્વૌ પુત્રૌ ક્રમાત્ પ્રાણો મૃકણ્ડુકઃ। માર્કણ્ડેયો મૃકણ્ડોશ્ચ જજ્ઞે વેદશિરાસ્તતઃ

ધાતા અને વિધાતા, દરેકના બે પુત્ર: પ્રાણ અને મૃકંડુક; મૃકંડુમાંથી માર્કંડેય જન્મ્યો, અને પછી વેદશિરા.

પૌર્ણમાસશ્ચ સમ્ભૂત્યાં મરીચેરભવત્ સુતઃ। સ્મૃત્યામઙ્ગિરસઃ પુત્રાઃ સિનીવાલી કુહૂસ્તથા

પૌર્ણમાસા, મરીચિનો પુત્ર, જન્મ્યો; સ્મૃતિમાંથી અંગિરસના પુત્રો: સિનિવાલી અને કુહૂ.

રાકાશ્ચાનુમતિશ્ચાત્રેરનસૂયાપ્યજીજનત્। સોમં દુર્વાસસં પુત્રં દત્તાત્રેયઞ્ચ યોગિનમ્

રાકા અને અનુમતિ, અત્રિમાંથી જન્મી; અનસૂયાએ સોમ, દુર્વાસ અને દત્તાત્રેય યોગી પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યભાર્યાયાં દત્તોલિસ્તત્સુતોભવત્। ક્ષમાયાં પુલહાજ્જાતાઃ સહિષ્ણુઃ કર્મપાદિકાઃ

પુલસ્ત્યજીની પત્નીથી પ્રેમથી દત્તોલી નામનો પુત્ર જન્મ્યો; પુલહા અને ક્ષમાથી સહિષ્ણુ અને કર્મપાદિકા જન્મ્યા.

સન્નત્યાઞ્ચ ક્રતોરાસન્ બાલિખિલ્યા મહૌજસઃ। અઙ્ગુષ્ઠપર્વમાત્રાસ્તે યે હિ ષષ્ટિસહસ્ત્રિણઃ

સન્નતિ અને ક્રતુથી બાલિખિલ્ય નામના શક્તિશાળી ઋષિઓ જન્મ્યા, જેની સંખ્યા સાઠ હજાર હતી અને દરેક અંગૂઠાની સાંધ જેટલા નાના હતા.