અગ્નિપુરાણમ્

બહુપુત્રસ્થ વિદુષશ્ચતસ્ત્રો વિદ્યુતઃ સુતાઃ । પ્રત્યઙ્ગિરસજાઃ શ્રેષ્ઠાઃ કૃશાશ્વસ્ય સુરાયુદાઃ

બહુપુત્ર નામના વિદ્વાનના ચાર પુત્રીઓ વિદ્યુતની હતી. પ્રત્યંગિરસના શ્રેષ્ઠ પુત્ર કૃશાશ્વે દેવશસ્ત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

ઉદયાસ્તમને સૂર્યે તદ્વદેતે યુગે યુગે। હિરણ્યકશિપુર્દ્દિત્યાં હિરણ્યાક્ષશ્ચ કશ્યપાત્

જેમ સૂર્ય ઉગે છે અને અસ્ત થાય છે, તેમ દરેક યુગમાં હિરણ્યકશિપુ દિતીથી અને હિરણ્યાક્ષ કશ્યપથી જન્મ્યા હતા.

સિંહિકા ચાભવત્ કન્યા વિપ્રચિત્તેઃ પરિગ્રહઃ। રાહુપ્રભૃતયસ્તસ્યાં સૈંહિકેયા ઇતિ શ્રુતાઃ

સિંહિકા કન્યા રૂપે જન્મી અને વિપ્રચિત્તિને પત્ની બની; તેના ગર્ભથી રાહુ સહિતના, જેમને સૈંહિકેય કહે છે, જન્મ્યા.

હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાસ્ચત્વારઃ પ્રથિતૌજસઃ। અનુહ્રાદશ્ચ હ્લાદશ્ચ પ્રહ્રાદશ્ચાતિવૈષ્ણવઃ

હિરણ્યકશિપુના ચાર પુત્રો હતા, જે બળમાં પ્રસિદ્ધ હતા: અનુહ્રાદ, હ્લાદ, પ્રહ્લાદ—જે વિશ્નુભક્તિમાં અતિશય હતા—

સંહ્રાદશ્ચ ચતુર્થોભૂત્ હ્રાદપુત્રો હ્રદસ્તથા। હ્રદસ્ય પુત્ર આયુષ્માન્ શિબિર્વાસ્કલ એવ ચ

અને સંહ્રાદ ચોથો પુત્ર હતો; હ્લાદનો પુત્ર હતો હ્રદ, અને હ્રદના પુત્રો હતા આયુષ્માન, શિબી અને આસ્કલ.

વિરોજનસ્તુ પ્રાહ્રાદિર્બલિર્જજ્ઞે વિરોચનાત્। બલેઃ પુત્રશતં ત્વાસીદ્‌બાણશ્રેષ્ઠં મહામુને

પ્રહ્લાદનો પુત્ર વિરોચન હતો, અને વિરોચનથી બલી જન્મ્યો; બલિને સો પુત્રો હતા, જેમાં બાણ સર્વોપરી ગણાય છે, હે મહામુની.

પુરા કલ્પે હિ વાણેન પ્રસાદ્યોમાપતિં વરઃ । પાર્શ્વતો વિહરિષ્યામીત્યેવં પ્રાપ્તશ્ચ ઈશ્વરાત્

પૂર્વ કલેપમાં બાણે ઉમાપતિને પ્રસન્ન કરીને વર મેળવ્યો હતો: 'હું હંમેશા તમારા બાજુમાં રહીશ'—આ રીતે તેને ઈશ્વર પાસેથી વર મળ્યો.

હિરણ્યાક્ષસુતાઃ પઞ્ચ સમ્બરઃ શકુનિસ્ત્વિતિ । દ્વિમૂર્દ્ધા શહ્કુરાર્યસ્ચ શતમાસન્ દનોઃ સુતાઃ

હિરણ્યાક્ષના પાંચ પુત્રો હતા, જેમાં સંભર અને શકુની હતા; દ્વિમૂર્ધા, શંકુર અને આર્ય પણ તેના પુત્રો હતા, અને દનુના સો પુત્રો હતા.

સ્વર્ભાનોસ્તુ પ્રભા કન્યા પુલોમ્નસ્તુ શચી સ્મૃતા। ઉપદાનવી હયશિરા શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી

સ્વર્ભાનુની પુત્રી હતી પ્રભા, અને પુલોમનની પુત્રી શચી તરીકે જાણીતી છે; ઉપદાનવી, હયશિરા, શર્મિષ્ઠા અને વાર્ષપર્વણી પણ કહેવાય છે.

પુલોમા કાલકા ચૈવ વૈશ્વાનરસુતે ઉભે। કશ્યપસ્પ તુ ભાર્યે દ્વે તયોઃ પુત્રાસ્ચ કોટયઃ

પુલોમા અને કાલકા, બંને વૈશ્વાનરાની પુત્રીઓ, કશ્યપની પત્નીઓ બની; તેમના ગર્ભથી લાખો પુત્રો જન્મ્યા.

પ્રહ્રાદસ્ય ચતુષ્કોટ્યો નિવાતકવચાઃ કુલે। તામ્રાયાઃ ષટ્ સુતાઃ સ્યુશ્ચ કાકી શ્વેની ચ ભાસ્યપિ

પ્રહ્લાદના વંશમાં ચાલીસ કરોડ નિવાતકવચો હતા; તામ્રાની છ પુત્રીઓ હતી: કાકી, શ્વેની અને ભાસ્યા પણ.

ગૃધ્રિકા શ્રુચિ સુગ્રીવા તાભ્યઃ કાકાદયોઽભવન્। અશ્વાશ્ચોષ્ટ્રાશ્ચ તામ્રાયા અરુણો ગરુડસ્તથા

ગૃધ્રિકા, શ્રુચિ અને સુગ્રીવા—આ પણ તામ્રાની પુત્રીઓ હતી; તેમની પાસેથી કાગડા અને બીજા જન્મ્યા, અને તામ્રાથી ઘોડા, ઊંટ, અરુણ અને ગરુડ પણ જન્મ્યા.

વિનતાયાઃ સહસ્ત્રન્તુ સર્પાશ્ચ સુરસાભવાઃ। કાદ્રવેયાઃ સહસ્ત્રન્તુ શેષવાસુકિતક્ષકાઃ

વિનતાએ હજાર પુત્રો જન્માવ્યા, અને સુરસાથી સાપો જન્મ્યા; કદ્રૂથી પણ હજાર પુત્રો—જેમાં શેષ, વાસુકિ અને તક્ષક છે.

દંષ્ટ્રિણઃ ક્રોધવશજા ધરોત્યાઃ પક્ષિણો જલે। સુરભ્યાં ગોમહિષ્યાદિ હરોત્પન્નાસ્તૃણાદયઃ

ક્રોધવશાથી દાંતવાળા પ્રાણી જન્મ્યા; સુરભીમાંથી ગાય, મહિષ અને બીજા ખુરવાળા પ્રાણીઓ આવ્યા; ઇરાથી ઘાસ અને વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન થયા.

ખસાયાં યક્ષરક્ષાંસિ મુનેરપ્સરસોભવત્। અરિષ્ટાયાન્તુ ગન્ધર્વાઃ કશ્યપાદ્ધિ સ્થિરઞ્ચરમ્

ખસાથી યક્ષ અને રાક્ષસો જન્મ્યા, અને મુનિની અપ્સરાસથી પણ; અરિષ્ટાથી કશ્યપથી ગંધર્વો, સ્થાવર અને ચર, જન્મ્યા.

એષાં પુત્રાદયોઽસઙ્ખ્યા દેવૈર્વૈ દાનવા જિતાઃ । દિતિર્વિનષ્ટપુત્રા વૈ તોષયામાસ કશ્યપમ્

આ બધાના સંતાન અનંત છે; દેવોએ દાનવોને જીત્યા. દિતીએ પોતાના પુત્રો ગુમાવ્યા પછી કશ્યપને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.

પુત્રમિન્દ્રપ્રહર્ત્તારમિચ્છતી પ્રાપ કશ્યપાત્। પાદાપ્રક્ષાલનાત્ સુપ્તા તસ્યા ગર્ભં જઘાન હ

તે ઈચ્છતી હતી કે તેનો પુત્ર ઈન્દ્રને હરાવી શકે, અને કશ્યપ પાસેથી પુત્ર મેળવ્યો; પણ પગ ધોઈને સુઈ ગઈ ત્યારે ઈન્દ્રે તેના ગર્ભને નાશ કર્યો.

છિદ્રમન્વિષ્ય ચેન્દ્રસ્તુ તે દેવા મરુતોઽભવન્। શક્રસ્યૈકોનપઞ્ચાશત્સહાયા દીપ્તતેજસઃ

ઈન્દ્રે તક જોઈને ગર્ભને ફાડી નાખ્યો; તેમાંમાંથી મારુતો જન્મ્યા, જે એકાવન છે અને શક્રના તેજસ્વી સહાયકો છે.

એતત્ સર્વં હરિર્બ્રહ્મા અભિષિચ્ય પૃથું નૃપમ્। દદૌ ક્રમેણ રાજ્યાનિ અન્યેષામધિપો હરિઃ

આ બધું હરિ અને બ્રહ્માએ પૃથુ રાજાને અભિષેક કરીને, ક્રમશઃ રાજ્યો આપ્યા; અને હરિ બીજાઓનો અધિપતિ બન્યો.

દ્વિજૌષધીનાં ચન્દ્રશ્ચ અપાન્તુ વરુણો નૃપઃ। રાજ્ઞાં વૈશ્રવણો રાજા સૂર્યાણાં વિષ્ણુરીશ્વરઃ

બ્રાહ્મણો અને ઔષધિઓમાં ચંદ્ર ભગવાન છે; જળોમાં વરુણ રાજા છે; રાજાઓમાં વૈશ્વરવણ રાજા છે; અને સૂર્યોમાં વિષ્ણુ સર્વશક્તિમાન છે.

વસૂનાં પાવકો રાજા મરુતાં વાસવઃ પ્રભુઃ। પ્રજાપતીનાં દક્ષોથ પ્રહ્લાદો દાનવાધિપઃ

વસુઓમાં પાવક રાજા છે; મરુતોમાં વાસવ પ્રમુખ છે; પ્રજાપતિઓમાં દક્ષ છે; અને દાનવોમાં પ્રહલાદ રાજા છે.

પિતૄણાં ચ યમો રાજા ભૂતાદીનાં હરઃ પ્રભુઃ। હિમવાંશ્ચૈવ શૈલાનાં નદીનાં સાગરઃ પ્રભુઃ

પૂર્વજોમાં યમ રાજા છે; ભૂતોમાં હર ભગવાન છે; પર્વતોમાં હિમવંત રાજા છે; અને નદીઓમાં સાગર પ્રમુખ છે.

ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથો નાગાનામથ વાસુકિઃ। સર્પાણાં તક્ષકો રાજા ગરુડઃ પક્ષિણામથ

ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ છે; નાગોમાં વાસુકિ છે; સાપોમાં તક્ષક રાજા છે; અને પક્ષીઓમાં ગરુડ છે.

ઐરાવતો ગજેન્દ્રાણાં ગોવૃષોથ ગવામપિ। મૃગાણામથ શાર્દૂલઃ પ્લક્ષો વનસ્પતીશ્વરઃ

હાથીઓમાં એરાવત મુખ્ય છે; બળદ અને ગાયોમાં ગોવૃષ છે; પશુઓમાં શાર્દૂલ છે; અને વૃક્ષોમાં પ્લક્ષ રાજા છે.

ઉચ્ચૈઃ શ્રવાસ્તથાશ્વાનાં સુધન્વા પૂર્વપાલકઃ। દક્ષિણસ્યાં શઙ્ખપદઃ કેતુમાન્ પાલકો જલે

ઘોડાઓમાં ઉચ્ચૈ:શ્રવાસ શ્રેષ્ઠ છે; સુધન્વા પ્રાચીન રક્ષક છે; દક્ષિણમાં શંખપદ છે; અને જળમાં કેતુમાન રક્ષક છે.

અગ્નિરુવાચ પ્રથમો મહતઃ સર્ગો વિજ્ઞેયો બ્રહ્માણસ્તુ સઃ। તન્માત્રાણાં દ્વિતીયસ્તુ ભૂતસર્ગો હિ સ સ્મૃતઃ

અગ્નિએ કહ્યું: મહાન સર્જનનો પ્રથમ પ્રકાર બ્રહ્માનો છે; બીજું, સૂક્ષ્મ તત્વોનું સર્જન છે, જે ભૂતોનું સર્જન કહેવાય છે.

વૈકારિકસ્તૃતીયસ્તુ સર્ગ ઐન્દ્રિયકઃ સ્મૃતઃ। ઇત્યેષ પ્રાકૃતઃ સર્ગઃ સમ્ભૂતો બુદ્ધિપૂર્વકઃ

ત્રીજું મનથી સર્જાયેલું છે, જેને ઐન્દ્રિય સર્જન કહેવાય છે; આ રીતે, બુદ્ધિથી ઉપજેલું પ્રાકૃત સર્જન છે.

મુખ્યઃ સર્ગસ્ચતુર્થસ્તુ મુખ્યા વૈ સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ। તિર્યક્‌સ્ત્રોતાસ્તુ યઃ પ્રોક્તસ્તૈર્ય્યગ્યોન્યસ્તતઃ સ્મૃતઃ

ચોથું મુખ્ય સર્જન છે, અને સ્થાવર જીવો મુખ્ય કહેવાય છે; તિર્યકસ્ત્રોતસ સર્જન તેમનાં વચ્ચે પરસ્પર છે.

તથોદ્‌ર્ધ્વસ્ત્રોતસાં ષષ્ઠો દેવસર્ગસ્તુ સ સ્મૃતઃ। તતોર્વાકસ્ત્રોતસાં સર્ગઃ સપ્તમઃ સ તુ માનુષઃ

છઠ્ઠું ઉર્ધ્વસ્ત્રોતસનું સર્જન છે, જે દેવતાઓનું સર્જન છે; પછી, અવકાસ્ત્રોતસનું સર્જન સાતમું છે, જે માનવ છે.