અગ્નિપુરાણમ્

ક્ષેત્રવેશ્મવનગ્રામવિવીતખલદાહકાઃ । રાજપત્ન્યભિઽગામી ચ દગ્ધવ્યાસ્તુ કટાગ્નિના ।। ૨૫૮.

જે ખેતર, ઘર, જંગલ, ગામ, ખલ, અનાજના ભંડારને આગ લગાવે, અને રાજાની પત્ની પાસે જાય, એમને વણની આગથી દહાવા જોઈએ.

પુમાન્ સંગ્રહણે ગ્રાહ્યઃ કેશાકેશિપરસ્ત્રિયાઃ । સ્વજાતાવુત્તમો દણ્ડ આનુલોમ્યે તુ મધ્યમઃ ।। ૨૫૮.

બીજાની પત્ની સાથે પકડાયેલી પુરુષને વાળથી પકડી લેવો; જો એ જ જાતની હોય, તો સૌથી મોટો દંડ લેવો; સામાજિક ક્રમ પ્રમાણે જોડાણ હોય તો મધ્યમ દંડ.

પ્રાતિલોમ્યે બધઃ પુંસાં નાર્ય્યાઃ કર્ણાવકર્ત્તનમ્ । નીવીસ્તનપ્રાવરણનાભિકેશાવમર્દ્દનમ્ ।। ૨૫૮.

સામાજિક ક્રમ વિરુદ્ધ જોડાણમાં, પુરુષને મારવું, અને સ્ત્રીના કાન કાપવા; એની નાડા, સ્તન આવરણ, નાભિ અને વાળ દબાવવા.

અદેશકાલસમ્ભાષં સહાવસ્થાનમેવ ચ । સ્ત્રી નિષેધે શતં દદ્યાદ્ દ્વિશતન્તુ દમં પુમાન્ ।। ૨૫૮.

અયોગ્ય સ્થળ કે સમયે બોલવું, સાથે રહેવું—સ્ત્રીને સો દંડ ભરવો, પુરુષને બે ગણા દંડ.

પ્રતિષેધે તયોર્દણ્ડો યથા સંગ્રહણે તથા । પશૂન્ ગચ્છઞ્છતં દાપ્યો હીનાં સ્ત્રીં ગાશ્ચ મધ્યમમ્ ।। ૨૫૮.

જ્યારે મનાઈ છતાં પણ એ બંને જોડાય, તો પકડાયેલી જેવી જ સજા; પશુઓ પાછળ જાય તો સો દંડ, નીચી સ્ત્રી માટે મધ્યમ દંડ અને ગાય.

અવરુદ્ધાસુ દાસીષુ ભુજિષ્યાસુ તથૈવ ચ । ગમ્યાસ્વપિ પૂમાન્દાપ્યઃ પઞ્ચાશત્ પણિકન્દમમ્ ।। ૨૫૮.

કેદમાં રહેલી દાસી, સેવિકા, કે સરળ સ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખે તો પુરુષે પચાસ પણાનો દંડ ભરવો.

પ્રસહ્ય દાસ્યબિગમે દણ્ડો દશપણઃ સ્મૃતઃ । કુબન્ધેનાઙ્ક્ય ગમયેદન્ત્યાપ્રવ્રજિતાગમે ।। ૨૫૮.

દાસી સાથે જબરદસ્તી સંબંધ રાખે તો દસ પણાનો દંડ; ચિહ્નિત, નીચી જાતની કે ત્યાગી સ્ત્રી સાથે સંબંધ હોય તો શરમથી ફેરવવો.

ન્યૂનં વાપ્યધિકં વાપિ લિખેદ્ યો રાજશાસનમ્ । કૂટસ્વર્ણવ્યવહારી વિમાંસસ્ય ચ વિક્રયી ।। ૨૫૮.

જે રાજાનો હુકમ ઓછો કે વધારે લખે, ખોટા સોનાનો વેપાર કરે, કે ગીરવી રાખેલું વેચે—

અભક્ષૈર્દૂષયન્ વિપ્રં દણ્ડ ઉત્તમસાહસમ્ । કૂટસ્વર્ણવ્યવહારી વિમાંસસ્ય ચ વિક્રયી ।। ૨૫૮.

બ્રાહ્મણને અખાદ્ય ખાવડાવે તો સૌથી મોટો દંડ; ખોટા સોનાનો વેપાર કરે, કે ગીરવી રાખેલું વેચે—

અઙ્ગહીનશ્ચ કર્ત્તવ્યો દાપ્યશ્ચોત્તમસાહસં । શક્તો હ્યમોક્ષયન્ સ્વામી દંષ્ટ્રિણઃ શ્રૃઙ્ગિણસ્તથા ।। ૨૫૮.

એને અંગ કાપવું, અને સૌથી મોટો દંડ ભરવો; માલિક પાસે શક્તિ હોવા છતાં દાંતવાળું કે શિંગવાળું પ્રાણી છોડે—

પ્રથમં સાહસં દદ્યાદ્વિક્રૂષ્ટે દ્વિગુણં તથા । અચૌરઞ્ચૌરેઽભિવદન્ દાપ્યઃ પઞ્ચશતં દમં ।। ૨૫૮.

પ્રથમ વખત ગુનાહિત થાય તો દંડ, ફરી થાય તો બે ગણા દંડ; નિર્દોષને ચોરીનો આરોપ લગાવે તો પાંચસો દંડ ભરવો.

રાજ્ઞોઽનિષ્ટપ્રવક્તારં તસ્યૈવાક્રોશકં તથા । મૃતાઙ્ગલગ્નવિક્રેતુર્ગુરોસ્તાડ઼યિતુસ્તથા ।। ૨૫૮.

રાજાના દુઃખની વાત જાહેર કરનાર, અને તેને શાપ આપનાર; મૃત માણસના સામાન વેચનાર, અને ગુરુને પાર ઉતારનાર — આ બધા લોકોની વાત અહીં કહેવામાં આવી છે.

તન્મન્ત્રસ્ય ચ ભેત્તારં છિત્ત્વા જિહ્વાં પ્રવાસયેત્ । રાજયાનાસનારોઢુર્દણ્ડો મધ્યમસાહસઃ ।। ૨૫૮.

જે મંત્રનો ભંગ કરે, તેની જીભ કાપી અને તેને બહાર કાઢી દેવી; અને જે રાજાની ગાદી પર બિનઅધિકારથી બેસે, તેને મધ્યમ દંડ આપવો.

. દ્વિનેત્રભેદિનો રાજદ્વિષ્ટાદેશકૃતસ્તથા । વિપ્રત્વેન ચ શૂદ્રસ્ય જીવતોઽષ્ટશતો દમઃ ।। ૨૫૮.

જે બંને આંખો ઘાયલ કરે, કે રાજાના દુશ્મનના આદેશ પર કામ કરે, અથવા જીવતા શૂદ્ર બ્રાહ્મણ બનવાનો દાવો કરે, તેને આઠસો દંડ ભરવો પડે.

યો મન્યેતાજિતોઽસ્મીતિ ન્યાયે નાભિપરાજિતઃ । તમાયાન્તં પુનર્જ્જિત્વા દણ્ડયેદ્ દ્વિગુણં દમં ।। ૨૫૮.

જે વિચારે કે 'હું હાર્યો નથી', જ્યારે ન્યાયથી હાર્યો હોય; અને ફરીથી આવે અને ફરી હારે, તો તેને દંડ બે ગણા કરવો.

રાજ્ઞાઽન્યાયેન યો દણ્ડા ગૃહીતો વરુણાયતં । નિવેદ્ય દદ્યાદ્વિપ્રેભ્યઃ સ્વયં ત્રિશદ્‌ગુણીકૃતં ।। ૨૫૮.

જો કોઈને રાજાએ અયોગ્ય રીતે દંડ આપ્યો હોય, તો તે દંડ બ્રાહ્મણોને અર્પણ કરવો જોઈએ, અને પોતે તે ત્રણ ગણા કરીને આપવો.

ધર્મ્મશ્ચાર્થશ્ચ કીત્તિશ્ચ લોકપઙ્‌ક્તિરુપગ્રહઃ । પ્રજાભ્યો બહુમાનઞ્ચ સ્વર્ગસ્થાનઞ્ચ શાશ્વત્મ્ ।। ૨૫૮.

ધર્મ, સંપત્તિ, કીર્તિ, લોકમાં માન, પ્રજાનો સન્માન, અને સ્વર્ગમાં શાશ્વત સ્થાન — આ બધું પ્રાપ્ત થાય છે.

અગ્નિરુવાચ ઋગ્યજુઃસામાથર્વવિધાનં પુષ્કરોદિતમ્ । ભુક્તિભુક્તિકરં જપ્યાદ્ધોમાદ્રામાય તદ્વદે ।। ૨૫૯.

અગ્નિએ કહ્યું: ઋગ, યજુર, સામ અને અથર્વ વેદની રીત, પુષ્કર દ્વારા શીખવેલી, જપ અને હોમથી ભોગ અને મુક્તિ આપે છે, અને રામના અર્પણથી પણ એ જ ફળ મળે છે.

પુષ્કર ઉવાચ । પ્રતિવેદન્તુ કર્મ્માણિ કાર્ય્યાણિ પ્રવદામિ તે । પ્રથમં ઋગ્વિધાનં વૈ શ્રૃણુ ત્વં ભુક્તિમુક્તિદમ્ ।। ૨૫૯.

પુષ્કરે કહ્યું: દરેક વેદ માટે જે કર્મ કરવું, તે હું તને કહું છું; પહેલા ઋગવેદની રીત સાંભળ, જે ભોગ અને મુક્તિ આપે છે.

અન્તર્જ્જલે તથા હોમે જપતો મનસેપ્સિતમ્ । કામં કરોતિ ગાયત્રી પ્રાણાયામાદ્વિશેપતઃ ।। ૨૫૯.

પાણીમાં, હોમમાં, કે જપ કરતી વખતે — ગાયત્રી, પ્રાણાયામથી, મનમાં ઇચ્છેલ કામ પૂરું કરે છે.

ગાયત્ર્યા દશસાહસ્રો જપો નક્તાશિનો દ્વિજ । બહુસ્નાતસ્ય તત્રૈવ સર્વકલ્પમનાશનઃ ।। ૨૫૯.

બ્રાહ્મણ જે ગાયત્રી દસ હજાર વાર જપે, રાત્રે ઉપવાસ કરે અને વારંવાર સ્નાન કરે, તે બધાં કલ્પિત ફળો ભોજન વિના પ્રાપ્ત કરે છે.

દશાયુતાનિ જપ્ત્વાઽથ હવિષ્યાશી સ મુક્તિભાક્ । પ્રણવો હિ પરં બ્રહ્મ તજ્જપઃ સર્વપાપહા ।। ૨૫૯.

દસ હજાર વાર જપ કર્યા પછી, હવિષ્ય ભોજન કરીને, તે મુક્તિ મેળવે છે; 'પ્રણવ' એ પરમ બ્રહ્મ છે, તેનો જપ બધા પાપ દૂર કરે છે.

ઓંકારશતકજપ્તન્તુ નાભિમાત્રોદકે સ્થિતઃ જલં પિવેત્ સ સર્વેસ્તુ પાપૈર્વૈ વિપ્રમુચ્યતે ।। ૨૫૯.

ઓંકારનો શતવાર જપ કરીને, નાભિ સુધી પાણીમાં ઊભા રહી, પછી એ પાણી પીવે — તો બધા પાપમાંથી મુક્ત થાય છે.

માત્રાત્રયં ત્રયો વેદાસ્ત્રયો દેવાસ્ત્રયોઽગ્નયઃ । મહાવ્યાહૃતયઃ સપ્ત લોકા હોમોઽખિલાઘહા ।। ૨૫૯.

ત્રણ માત્રા, ત્રણ વેદ, ત્રણ દેવ, ત્રણ અગ્નિ, સાત મહાવ્યાહૃતિ, અને સાત લોક — હોમથી બધા પાપ નાશ પામે છે.

ગાયત્રી પરમા જાપ્યા મહાવ્યાહૃતયસ્તથા । અન્તર્જ્જલે તથા રામપ્રોક્તશ્ચૈવાઘમર્ષણઃ ।। ૨૫૯.

ગાયત્રી શ્રેષ્ઠ જપ માટે છે, મહાવ્યાહૃતિ પણ; પાણીમાં, રામે શીખવેલી, અઘમર્ષણ સ્તોત્ર પણ છે.

અગ્નિમીલે પુરોહિતં સૂક્તોઽયં વહ્નિદૈવતઃ । શિરસા ધારયન્ વહ્નિં યો જપેત્પરિવત્સરમ્ ।। ૨૫૯.

'અગ્નિમ ઈલે પુરોહિતમ્' એ અગ્નિદેવતાનું સ્તોત્ર છે; જે વર્ષભર અગ્નિને શિરે ધારણ કરીને એ જપે, તે ફળ મેળવે છે.

હોમં ત્રિષવણં ભૈક્ષ્યમનગ્નિજ્ચવલનઞ્ચરેત્ । અતઃ પરમૃચઃ સપ્ત વાય્વાદ્યા યાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ।। ૨૫૯.

ત્રિસવણ હોમ કરે, ભિક્ષા માંગે, અને અગ્નિ વગરનું ભોજન ટાળે; પછી વાયુથી શરૂ થતી સાત ઋચાઓ, જે કહેવામાં આવી છે, તે જપવી.

તા જપન્ પ્રયતો નિત્યમિષ્ટાન્ કામાન્ સમશ્નુતે । મેધાકામો જપેન્નિત્યં સદસન્યમિતિત્યૃચમ્ ।। ૨૫૯.

આ ઋચાઓ ભક્તિપૂર્વક રોજ જપે, તો ઇચ્છિત ભોગ પ્રાપ્ત થાય; બુદ્ધિની ઇચ્છા હોય, તો 'સદસં યમિતિ' ઋચા રોજ જપવી.

અન્વયો યન્નિમાઃ પ્રોક્તાઃ નવર્ચો મૃત્યુનાશનાઃ । શુનઃશેફમૃષિં બદ્ધઃ સન્નિરુદ્ધોઽથ વા૨ જપેત્ ।। ૨૫૯.

જે અનુપાત અને અર્થ કહેવામાં આવ્યા, એ નવ ઋચાઓ મૃત્યુનો નાશ કરે છે; તે શુનઃશેપ ઋષિ માટે, બાંધેલા કે રોકાયેલા હોય, જપવી.