અગ્નિપુરાણમ્

પરદ્રવ્યગૃહાણાઞ્ચ પૃચ્છકા ગૂઢ઼ચારિણઃ । નિરાયા વ્યયવન્તશ્ચ વિનષ્ટદ્રવ્યવિક્રયાઃ ।। ૨૫૮.

બીજાના ઘરમાં પ્રવેશનાર, પૂછપરછ કરનાર, ઘર-ઘરમાં ફરનાર, બિનમકસદ ફરનાર, વધુ ખર્ચ કરનાર, કે ગુમ થયેલું માલ વેચનાર.

ગૃહીતઃ શઙ્કયા ચૌર્ય્યેનામ્નાનઞ્ચેદ્વિશોધયેત્ । દાપયિત્વા હૃતં દ્રવ્યં ચોરદણ્ડેન દણ્ડયેત્ ।। ૨૫૮.

ચોરીની શંકા પર પકડાયેલ વ્યક્તિએ શપથથી પોતાને સાબિત કરવું જોઈએ; દોષી સાબિત થાય તો ચોરાયેલ માલ પાછું આપવું અને ચોરનો દંડ ભોગવવો.

ચૌરં પ્રદાપ્યાપહૃતં ઘાતયેદ્વિવિધૈર્બધૈઃ । સચિહ્નં બ્રાહ્મણં કૃત્વા સ્વરાષ્ટ્રાદ્વિપ્રવાસયેત્ ।। ૨૫૮.

ચોરે ચોરાયેલ માલ પાછું આપવું અને વિવિધ સજા દ્વારા દંડિત થવું; બ્રાહ્મણ હોય તો તેને ચિહ્નિત કરી પોતાના દેશમાંથી બહાર કાઢવો.

ઘાતિતેઽપહૃતે દોષો ગ્રામભર્ત્તુરમિર્ગતે । મ્વસીમ્નિ દદ્યાદ્ગ્રામસ્તુ પદં વા યત્ર ગચ્છતિ ।। ૨૫૮.

કોઈ હત્યા કે ચોરી થાય તો ગામના વડા હાજર હોય ત્યારે દોષ એના પર આવે છે; જો એ ગેરહાજર હોય, તો ગામના લોકો કે જ્યાં ઘટના થઈ હોય, એ જગ્યા પર દંડ ભરવો પડે.

પઞ્ચગ્રામી વહિઃ ક્રોશાદ્દશગ્રામ્યઽથ વા પુનઃ । વન્દિગ્રાહાંસ્તથા વાજિકઞ્જરાણાઞ્ચ હારિણઃ ।। ૨૫૮.

પાંચ ગામના માણસ, અથવા દસ ગામના બહારના માણસ, અને મુસાફરોને પકડી લેતા, ઘોડા ચોરતા, અને હરણ ચોરતા લોકો—

પ્રસહ્ય ઘાતિશ્ચૈવ શૂલમારોપયેન્નરાન્ । ઉત્ક્ષેપકગ્રન્થિભેદૌ કરસન્દંશહીતકૌ ।। ૨૫૮.

જેઓ જબરદસ્તી હત્યા કરે, એમને કાંટા પર ચડાવવું જોઈએ; અને જેમણે કોઈને ફેંકી દીધા હોય, સાંધા તોડી નાખ્યા હોય, અથવા હાથને પાંજરથી નુકસાન પહોંચાડ્યું હોય—

કાર્ય્યૌ દ્વિતીયાપરાધે કરપાદૈકહીનકૌ । ભક્તાવકાશાગ્ન્યુદકમન્ત્રોપકરણવ્યયાન્ ।। ૨૫૮.

બીજી વાર ગુનાહિત થાય તો એક હાથ કે એક પગ કાપવાનો દંડ છે; ખોરાક, રહેવા, અગ્નિ, પાણી, વિધિ માટેના સાધનોનો ખર્ચ પણ ભરવો પડે.

દત્ત્વા ચૌરસ્ય હન્તુર્વા જાનતો દમ ઉત્તમઃ । શસ્ત્રાવપાતે ગર્ભસ્ય પાતને ચોત્તમો દમઃ ।। ૨૫૮.

ચોર કે હત્યારા માટે, જો ગુનાહિત જાણીતું હોય, તો સૌથી મોટો દંડ આપવો જોઈએ; શસ્ત્રથી ગર્ભ પાત કરાવવો કે ગર્ભ પાત કરાવવો હોય તો પણ સૌથી મોટો દંડ લાગુ પડે.

ઉત્તમો વાઽધમો વાપિ પુરુષસ્ત્રીપ્રમાપણે । શિલાં બદ્‌ધ્બા ક્ષિપેદપ્સુ નરઘ્નીં વિષદાં સ્ત્રિયં ।। ૨૫૮.

માણસ ઊંચો કે નીચો હોય, જો એ પુરુષ કે સ્ત્રીની હત્યા કરે, તો એ સ્ત્રીને પથ્થર બાંધીને, ઝેરી કે હત્યારી સ્ત્રીને પાણીમાં ફેંકવી જોઈએ.

વિષાગ્નિદાં નિજગુરુનિજાપત્યપ્રમાપણીં । વિકર્ણકરનાસૌષ્ઠીં કૃત્વા ગોભિઃ પ્રમાપયેત્ ।। ૨૫૮.

જે સ્ત્રી ઝેર આપે, અગ્નિ આપે, પોતાના ગુરુ કે સંતાનની હત્યા કરે, અથવા કાન, નાક, હોઠ કાપે, એ સ્ત્રીને ગાયોથી મરાવવી જોઈએ.

ક્ષેત્રવેશ્મવનગ્રામવિવીતખલદાહકાઃ । રાજપત્ન્યભિઽગામી ચ દગ્ધવ્યાસ્તુ કટાગ્નિના ।। ૨૫૮.

જે ખેતર, ઘર, જંગલ, ગામ, ખલ, અનાજના ભંડારને આગ લગાવે, અને રાજાની પત્ની પાસે જાય, એમને વણની આગથી દહાવા જોઈએ.

પુમાન્ સંગ્રહણે ગ્રાહ્યઃ કેશાકેશિપરસ્ત્રિયાઃ । સ્વજાતાવુત્તમો દણ્ડ આનુલોમ્યે તુ મધ્યમઃ ।। ૨૫૮.

બીજાની પત્ની સાથે પકડાયેલી પુરુષને વાળથી પકડી લેવો; જો એ જ જાતની હોય, તો સૌથી મોટો દંડ લેવો; સામાજિક ક્રમ પ્રમાણે જોડાણ હોય તો મધ્યમ દંડ.

પ્રાતિલોમ્યે બધઃ પુંસાં નાર્ય્યાઃ કર્ણાવકર્ત્તનમ્ । નીવીસ્તનપ્રાવરણનાભિકેશાવમર્દ્દનમ્ ।। ૨૫૮.

સામાજિક ક્રમ વિરુદ્ધ જોડાણમાં, પુરુષને મારવું, અને સ્ત્રીના કાન કાપવા; એની નાડા, સ્તન આવરણ, નાભિ અને વાળ દબાવવા.

અદેશકાલસમ્ભાષં સહાવસ્થાનમેવ ચ । સ્ત્રી નિષેધે શતં દદ્યાદ્ દ્વિશતન્તુ દમં પુમાન્ ।। ૨૫૮.

અયોગ્ય સ્થળ કે સમયે બોલવું, સાથે રહેવું—સ્ત્રીને સો દંડ ભરવો, પુરુષને બે ગણા દંડ.

પ્રતિષેધે તયોર્દણ્ડો યથા સંગ્રહણે તથા । પશૂન્ ગચ્છઞ્છતં દાપ્યો હીનાં સ્ત્રીં ગાશ્ચ મધ્યમમ્ ।। ૨૫૮.

જ્યારે મનાઈ છતાં પણ એ બંને જોડાય, તો પકડાયેલી જેવી જ સજા; પશુઓ પાછળ જાય તો સો દંડ, નીચી સ્ત્રી માટે મધ્યમ દંડ અને ગાય.

અવરુદ્ધાસુ દાસીષુ ભુજિષ્યાસુ તથૈવ ચ । ગમ્યાસ્વપિ પૂમાન્દાપ્યઃ પઞ્ચાશત્ પણિકન્દમમ્ ।। ૨૫૮.

કેદમાં રહેલી દાસી, સેવિકા, કે સરળ સ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખે તો પુરુષે પચાસ પણાનો દંડ ભરવો.

પ્રસહ્ય દાસ્યબિગમે દણ્ડો દશપણઃ સ્મૃતઃ । કુબન્ધેનાઙ્ક્ય ગમયેદન્ત્યાપ્રવ્રજિતાગમે ।। ૨૫૮.

દાસી સાથે જબરદસ્તી સંબંધ રાખે તો દસ પણાનો દંડ; ચિહ્નિત, નીચી જાતની કે ત્યાગી સ્ત્રી સાથે સંબંધ હોય તો શરમથી ફેરવવો.

ન્યૂનં વાપ્યધિકં વાપિ લિખેદ્ યો રાજશાસનમ્ । કૂટસ્વર્ણવ્યવહારી વિમાંસસ્ય ચ વિક્રયી ।। ૨૫૮.

જે રાજાનો હુકમ ઓછો કે વધારે લખે, ખોટા સોનાનો વેપાર કરે, કે ગીરવી રાખેલું વેચે—

અભક્ષૈર્દૂષયન્ વિપ્રં દણ્ડ ઉત્તમસાહસમ્ । કૂટસ્વર્ણવ્યવહારી વિમાંસસ્ય ચ વિક્રયી ।। ૨૫૮.

બ્રાહ્મણને અખાદ્ય ખાવડાવે તો સૌથી મોટો દંડ; ખોટા સોનાનો વેપાર કરે, કે ગીરવી રાખેલું વેચે—

અઙ્ગહીનશ્ચ કર્ત્તવ્યો દાપ્યશ્ચોત્તમસાહસં । શક્તો હ્યમોક્ષયન્ સ્વામી દંષ્ટ્રિણઃ શ્રૃઙ્ગિણસ્તથા ।। ૨૫૮.

એને અંગ કાપવું, અને સૌથી મોટો દંડ ભરવો; માલિક પાસે શક્તિ હોવા છતાં દાંતવાળું કે શિંગવાળું પ્રાણી છોડે—

પ્રથમં સાહસં દદ્યાદ્વિક્રૂષ્ટે દ્વિગુણં તથા । અચૌરઞ્ચૌરેઽભિવદન્ દાપ્યઃ પઞ્ચશતં દમં ।। ૨૫૮.

પ્રથમ વખત ગુનાહિત થાય તો દંડ, ફરી થાય તો બે ગણા દંડ; નિર્દોષને ચોરીનો આરોપ લગાવે તો પાંચસો દંડ ભરવો.

રાજ્ઞોઽનિષ્ટપ્રવક્તારં તસ્યૈવાક્રોશકં તથા । મૃતાઙ્ગલગ્નવિક્રેતુર્ગુરોસ્તાડ઼યિતુસ્તથા ।। ૨૫૮.

રાજાના દુઃખની વાત જાહેર કરનાર, અને તેને શાપ આપનાર; મૃત માણસના સામાન વેચનાર, અને ગુરુને પાર ઉતારનાર — આ બધા લોકોની વાત અહીં કહેવામાં આવી છે.

તન્મન્ત્રસ્ય ચ ભેત્તારં છિત્ત્વા જિહ્વાં પ્રવાસયેત્ । રાજયાનાસનારોઢુર્દણ્ડો મધ્યમસાહસઃ ।। ૨૫૮.

જે મંત્રનો ભંગ કરે, તેની જીભ કાપી અને તેને બહાર કાઢી દેવી; અને જે રાજાની ગાદી પર બિનઅધિકારથી બેસે, તેને મધ્યમ દંડ આપવો.

. દ્વિનેત્રભેદિનો રાજદ્વિષ્ટાદેશકૃતસ્તથા । વિપ્રત્વેન ચ શૂદ્રસ્ય જીવતોઽષ્ટશતો દમઃ ।। ૨૫૮.

જે બંને આંખો ઘાયલ કરે, કે રાજાના દુશ્મનના આદેશ પર કામ કરે, અથવા જીવતા શૂદ્ર બ્રાહ્મણ બનવાનો દાવો કરે, તેને આઠસો દંડ ભરવો પડે.

યો મન્યેતાજિતોઽસ્મીતિ ન્યાયે નાભિપરાજિતઃ । તમાયાન્તં પુનર્જ્જિત્વા દણ્ડયેદ્ દ્વિગુણં દમં ।। ૨૫૮.

જે વિચારે કે 'હું હાર્યો નથી', જ્યારે ન્યાયથી હાર્યો હોય; અને ફરીથી આવે અને ફરી હારે, તો તેને દંડ બે ગણા કરવો.

રાજ્ઞાઽન્યાયેન યો દણ્ડા ગૃહીતો વરુણાયતં । નિવેદ્ય દદ્યાદ્વિપ્રેભ્યઃ સ્વયં ત્રિશદ્‌ગુણીકૃતં ।। ૨૫૮.

જો કોઈને રાજાએ અયોગ્ય રીતે દંડ આપ્યો હોય, તો તે દંડ બ્રાહ્મણોને અર્પણ કરવો જોઈએ, અને પોતે તે ત્રણ ગણા કરીને આપવો.

ધર્મ્મશ્ચાર્થશ્ચ કીત્તિશ્ચ લોકપઙ્‌ક્તિરુપગ્રહઃ । પ્રજાભ્યો બહુમાનઞ્ચ સ્વર્ગસ્થાનઞ્ચ શાશ્વત્મ્ ।। ૨૫૮.

ધર્મ, સંપત્તિ, કીર્તિ, લોકમાં માન, પ્રજાનો સન્માન, અને સ્વર્ગમાં શાશ્વત સ્થાન — આ બધું પ્રાપ્ત થાય છે.

અગ્નિરુવાચ ઋગ્યજુઃસામાથર્વવિધાનં પુષ્કરોદિતમ્ । ભુક્તિભુક્તિકરં જપ્યાદ્ધોમાદ્રામાય તદ્વદે ।। ૨૫૯.

અગ્નિએ કહ્યું: ઋગ, યજુર, સામ અને અથર્વ વેદની રીત, પુષ્કર દ્વારા શીખવેલી, જપ અને હોમથી ભોગ અને મુક્તિ આપે છે, અને રામના અર્પણથી પણ એ જ ફળ મળે છે.

પુષ્કર ઉવાચ । પ્રતિવેદન્તુ કર્મ્માણિ કાર્ય્યાણિ પ્રવદામિ તે । પ્રથમં ઋગ્વિધાનં વૈ શ્રૃણુ ત્વં ભુક્તિમુક્તિદમ્ ।। ૨૫૯.

પુષ્કરે કહ્યું: દરેક વેદ માટે જે કર્મ કરવું, તે હું તને કહું છું; પહેલા ઋગવેદની રીત સાંભળ, જે ભોગ અને મુક્તિ આપે છે.