અગ્નિપુરાણમ્

અન્યહસ્તે ચ વિક્રીતં દુષ્ટં વા દુષ્ટવદ્યદિ । વિક્રીનીતે દમસ્તત્ર તન્મૂલ્યાદદ્વિગુણો ભવેત્ ।। ૨૫૮.

બીજાને વેચાયેલ માલ ખોટું કે ખોટા રૂપમાં જો મળે, તો વેચનારને એ વસ્તુની કિંમતથી બે ગણી દંડ ભરવી પડે.

ક્ષયં વૃદ્ધિઞ્ચ બણિજાપણ્યાનામવિજાનતા । ક્રીત્વા નાનુશયઃ કાર્ય્યઃ કુર્વન્ ષડ્‌ભાગદણ્ડભાક્ ।। ૨૫૮.

વેપારીઓ પાસેથી માલ ખરીદીને તેની ઘટ-વધ વિશે જાણ ન હોય, તો દોષ ન લગાડવો; પણ જાણીને કરે, તો છઠ્ઠા ભાગનો દંડ ભરવો પડે.

સમવાયેન વણિજાં લાભાર્થં કર્મ કુર્વતાં । લાભાલાભૌ યથા દ્રવ્યં યથા વા સંવિદા કૃતૌ ।। ૨૫૮.

વેપારીઓ નફા માટે મળીને કામ કરે, ત્યારે નફો અને નુકસાન મૂડી પ્રમાણે અથવા કરાર પ્રમાણે વહેંચવું જોઈએ.

પ્રતિપિદ્ધમનાદિષ્ટં પ્રમાદાદ્યચ્ચ નાશિતં । સ તદ્દદ્યાદ્ વિપ્લવાચ્ચ રક્ષઇતાદ્દસમાંશભાક્ ।। ૨૫૮.

વિશ્વાસે આપેલું માલ જો બેદરકારીથી ગુમ થાય, તો જવાબદાર વ્યક્તિએ એ ચૂકવવું પડે; અને આપત્તિથી ગુમ થાય, તો દસમા ભાગની ભરપાઈ કરવી પડે.

અર્થપ્રક્ષએપણાદ્વિંશં ભાગં શુલ્કં નૃપો હરેત્ । વ્યાસિદ્ધં રાજયોગ્યઞ્ચ વિક્રીતં રાજગામિ તત્ ।। ૨૫૮.

ઘોષિત નફામાંથી રાજા વીસમા ભાગનો કર લે; જે માલ રાજા માટે યોગ્ય કે મનાઈ કરાયેલ હોય, એ વેચાય તો એ રાજાને જ મળે.

મિત્થ્યા વદન્ પરીમાણં શુલ્કસ્થાનાદપક્રમમ્ । દાપ્યસ્ત્વષ્ટગુણં યશ્ચ સવ્યાજક્રયવિક્રયી ।। ૨૫૮.

જે ખોટા માપ આપે, કરની જગ્યા ટાળી જાય, કે ખોટી રીતે ખરીદી-વેચી કરે, તેને એ વસ્તુની કિંમતથી આઠ ગણી દંડ ભરવી પડે.

દેશાન્તરગતે પ્રેતે દ્રવ્યં દાયાદબાન્ધવાઃ । જ્ઞાતયો વા હરેયુસ્તદાગતાસ્તૈર્વિના નૃપઃ ।। ૨૫૯.

કોઈ વ્યક્તિ બીજાં દેશમાં મૃત્યુ પામે, તો તેનું સંપત્તિ હાજર વારસદાર કે સગાં લઈ લે; જો કોઈ હાજર ન હોય, તો એ રાજાને મળે.

જિહ્મં ત્યજેયુર્નિર્લોભમશક્તોઽન્યેન કારયેત્ । અનેન વિધિરાખ્યાત ઋત્વિક્કર્ષકકર્મિણાં ।। ૨૫૯.

લોભ વગર વાંક છોડવું જોઈએ; જો એ શક્ય ન હોય, તો બીજાને કરાવવું. આ નિયમ યજ્ઞકર્તા, ખેડૂત અને કામદારો માટે જણાવાયો છે.

ગ્રાહકૈર્ગૃહ્યતે ચૌરો લોપ્ત્રેણાથ પદેન વા । પૂર્વકર્માપરાધી વા તથૈવાશુદ્ધવાસકઃ ।। ૨૫૮.

ચોરને ખરીદનાર, ખુરપાથી કે પગલાંથી પકડે છે, અથવા જો એ અગાઉ ગુનાહિત હોય, કે ગંદા કપડા પહેરે.

અન્યેપિ શઙ્કયા ગ્રાહ્ય જાતિનામાદિનિહ્નવૈઃ । દ્યૂતસ્ત્રીપાનશક્તાશ્ચ શુષ્કભિન્નમુખસ્વરાઃ ।। ૨૫૮.

બીજાં પણ શંકા પર પકડાઈ શકે, જેમ કે જાતિ કે નામ છુપાવનાર, જુગારી, દારૂ પીનાર, સૂકા કે તૂટેલા અવાજવાળા.

પરદ્રવ્યગૃહાણાઞ્ચ પૃચ્છકા ગૂઢ઼ચારિણઃ । નિરાયા વ્યયવન્તશ્ચ વિનષ્ટદ્રવ્યવિક્રયાઃ ।। ૨૫૮.

બીજાના ઘરમાં પ્રવેશનાર, પૂછપરછ કરનાર, ઘર-ઘરમાં ફરનાર, બિનમકસદ ફરનાર, વધુ ખર્ચ કરનાર, કે ગુમ થયેલું માલ વેચનાર.

ગૃહીતઃ શઙ્કયા ચૌર્ય્યેનામ્નાનઞ્ચેદ્વિશોધયેત્ । દાપયિત્વા હૃતં દ્રવ્યં ચોરદણ્ડેન દણ્ડયેત્ ।। ૨૫૮.

ચોરીની શંકા પર પકડાયેલ વ્યક્તિએ શપથથી પોતાને સાબિત કરવું જોઈએ; દોષી સાબિત થાય તો ચોરાયેલ માલ પાછું આપવું અને ચોરનો દંડ ભોગવવો.

ચૌરં પ્રદાપ્યાપહૃતં ઘાતયેદ્વિવિધૈર્બધૈઃ । સચિહ્નં બ્રાહ્મણં કૃત્વા સ્વરાષ્ટ્રાદ્વિપ્રવાસયેત્ ।। ૨૫૮.

ચોરે ચોરાયેલ માલ પાછું આપવું અને વિવિધ સજા દ્વારા દંડિત થવું; બ્રાહ્મણ હોય તો તેને ચિહ્નિત કરી પોતાના દેશમાંથી બહાર કાઢવો.

ઘાતિતેઽપહૃતે દોષો ગ્રામભર્ત્તુરમિર્ગતે । મ્વસીમ્નિ દદ્યાદ્ગ્રામસ્તુ પદં વા યત્ર ગચ્છતિ ।। ૨૫૮.

કોઈ હત્યા કે ચોરી થાય તો ગામના વડા હાજર હોય ત્યારે દોષ એના પર આવે છે; જો એ ગેરહાજર હોય, તો ગામના લોકો કે જ્યાં ઘટના થઈ હોય, એ જગ્યા પર દંડ ભરવો પડે.

પઞ્ચગ્રામી વહિઃ ક્રોશાદ્દશગ્રામ્યઽથ વા પુનઃ । વન્દિગ્રાહાંસ્તથા વાજિકઞ્જરાણાઞ્ચ હારિણઃ ।। ૨૫૮.

પાંચ ગામના માણસ, અથવા દસ ગામના બહારના માણસ, અને મુસાફરોને પકડી લેતા, ઘોડા ચોરતા, અને હરણ ચોરતા લોકો—

પ્રસહ્ય ઘાતિશ્ચૈવ શૂલમારોપયેન્નરાન્ । ઉત્ક્ષેપકગ્રન્થિભેદૌ કરસન્દંશહીતકૌ ।। ૨૫૮.

જેઓ જબરદસ્તી હત્યા કરે, એમને કાંટા પર ચડાવવું જોઈએ; અને જેમણે કોઈને ફેંકી દીધા હોય, સાંધા તોડી નાખ્યા હોય, અથવા હાથને પાંજરથી નુકસાન પહોંચાડ્યું હોય—

કાર્ય્યૌ દ્વિતીયાપરાધે કરપાદૈકહીનકૌ । ભક્તાવકાશાગ્ન્યુદકમન્ત્રોપકરણવ્યયાન્ ।। ૨૫૮.

બીજી વાર ગુનાહિત થાય તો એક હાથ કે એક પગ કાપવાનો દંડ છે; ખોરાક, રહેવા, અગ્નિ, પાણી, વિધિ માટેના સાધનોનો ખર્ચ પણ ભરવો પડે.

દત્ત્વા ચૌરસ્ય હન્તુર્વા જાનતો દમ ઉત્તમઃ । શસ્ત્રાવપાતે ગર્ભસ્ય પાતને ચોત્તમો દમઃ ।। ૨૫૮.

ચોર કે હત્યારા માટે, જો ગુનાહિત જાણીતું હોય, તો સૌથી મોટો દંડ આપવો જોઈએ; શસ્ત્રથી ગર્ભ પાત કરાવવો કે ગર્ભ પાત કરાવવો હોય તો પણ સૌથી મોટો દંડ લાગુ પડે.

ઉત્તમો વાઽધમો વાપિ પુરુષસ્ત્રીપ્રમાપણે । શિલાં બદ્‌ધ્બા ક્ષિપેદપ્સુ નરઘ્નીં વિષદાં સ્ત્રિયં ।। ૨૫૮.

માણસ ઊંચો કે નીચો હોય, જો એ પુરુષ કે સ્ત્રીની હત્યા કરે, તો એ સ્ત્રીને પથ્થર બાંધીને, ઝેરી કે હત્યારી સ્ત્રીને પાણીમાં ફેંકવી જોઈએ.

વિષાગ્નિદાં નિજગુરુનિજાપત્યપ્રમાપણીં । વિકર્ણકરનાસૌષ્ઠીં કૃત્વા ગોભિઃ પ્રમાપયેત્ ।। ૨૫૮.

જે સ્ત્રી ઝેર આપે, અગ્નિ આપે, પોતાના ગુરુ કે સંતાનની હત્યા કરે, અથવા કાન, નાક, હોઠ કાપે, એ સ્ત્રીને ગાયોથી મરાવવી જોઈએ.

ક્ષેત્રવેશ્મવનગ્રામવિવીતખલદાહકાઃ । રાજપત્ન્યભિઽગામી ચ દગ્ધવ્યાસ્તુ કટાગ્નિના ।। ૨૫૮.

જે ખેતર, ઘર, જંગલ, ગામ, ખલ, અનાજના ભંડારને આગ લગાવે, અને રાજાની પત્ની પાસે જાય, એમને વણની આગથી દહાવા જોઈએ.

પુમાન્ સંગ્રહણે ગ્રાહ્યઃ કેશાકેશિપરસ્ત્રિયાઃ । સ્વજાતાવુત્તમો દણ્ડ આનુલોમ્યે તુ મધ્યમઃ ।। ૨૫૮.

બીજાની પત્ની સાથે પકડાયેલી પુરુષને વાળથી પકડી લેવો; જો એ જ જાતની હોય, તો સૌથી મોટો દંડ લેવો; સામાજિક ક્રમ પ્રમાણે જોડાણ હોય તો મધ્યમ દંડ.

પ્રાતિલોમ્યે બધઃ પુંસાં નાર્ય્યાઃ કર્ણાવકર્ત્તનમ્ । નીવીસ્તનપ્રાવરણનાભિકેશાવમર્દ્દનમ્ ।। ૨૫૮.

સામાજિક ક્રમ વિરુદ્ધ જોડાણમાં, પુરુષને મારવું, અને સ્ત્રીના કાન કાપવા; એની નાડા, સ્તન આવરણ, નાભિ અને વાળ દબાવવા.

અદેશકાલસમ્ભાષં સહાવસ્થાનમેવ ચ । સ્ત્રી નિષેધે શતં દદ્યાદ્ દ્વિશતન્તુ દમં પુમાન્ ।। ૨૫૮.

અયોગ્ય સ્થળ કે સમયે બોલવું, સાથે રહેવું—સ્ત્રીને સો દંડ ભરવો, પુરુષને બે ગણા દંડ.

પ્રતિષેધે તયોર્દણ્ડો યથા સંગ્રહણે તથા । પશૂન્ ગચ્છઞ્છતં દાપ્યો હીનાં સ્ત્રીં ગાશ્ચ મધ્યમમ્ ।। ૨૫૮.

જ્યારે મનાઈ છતાં પણ એ બંને જોડાય, તો પકડાયેલી જેવી જ સજા; પશુઓ પાછળ જાય તો સો દંડ, નીચી સ્ત્રી માટે મધ્યમ દંડ અને ગાય.

અવરુદ્ધાસુ દાસીષુ ભુજિષ્યાસુ તથૈવ ચ । ગમ્યાસ્વપિ પૂમાન્દાપ્યઃ પઞ્ચાશત્ પણિકન્દમમ્ ।। ૨૫૮.

કેદમાં રહેલી દાસી, સેવિકા, કે સરળ સ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખે તો પુરુષે પચાસ પણાનો દંડ ભરવો.

પ્રસહ્ય દાસ્યબિગમે દણ્ડો દશપણઃ સ્મૃતઃ । કુબન્ધેનાઙ્ક્ય ગમયેદન્ત્યાપ્રવ્રજિતાગમે ।। ૨૫૮.

દાસી સાથે જબરદસ્તી સંબંધ રાખે તો દસ પણાનો દંડ; ચિહ્નિત, નીચી જાતની કે ત્યાગી સ્ત્રી સાથે સંબંધ હોય તો શરમથી ફેરવવો.

ન્યૂનં વાપ્યધિકં વાપિ લિખેદ્ યો રાજશાસનમ્ । કૂટસ્વર્ણવ્યવહારી વિમાંસસ્ય ચ વિક્રયી ।। ૨૫૮.

જે રાજાનો હુકમ ઓછો કે વધારે લખે, ખોટા સોનાનો વેપાર કરે, કે ગીરવી રાખેલું વેચે—

અભક્ષૈર્દૂષયન્ વિપ્રં દણ્ડ ઉત્તમસાહસમ્ । કૂટસ્વર્ણવ્યવહારી વિમાંસસ્ય ચ વિક્રયી ।। ૨૫૮.

બ્રાહ્મણને અખાદ્ય ખાવડાવે તો સૌથી મોટો દંડ; ખોટા સોનાનો વેપાર કરે, કે ગીરવી રાખેલું વેચે—