અગ્નિપુરાણમ્

કરૌ વિમૃદિતવ્રીહેર્લક્ષયિત્વા તતો ન્યસેત્ । સપ્તાશ્વત્થસ્ય પત્રાણિ તાવત્ સૂત્રેણ વેષ્ટયેત્ ।। ૨૫૫.

હાથમાં દબાયેલ ચોખા મૂકી, પછી એ પર અશ્વત્થના સાત પાન રાખી, તેને દોરાથી બાંધી દેવું.

ત્વમેવ સર્વભૂતાનામન્તશ્ચરસિ પાવક । સાક્ષિવત્ પુણ્યપાપેભ્યો બ્રૂહિ સત્યઙ્કરે મમ ।। ૨૫૫.

હે અગ્નિ, તું બધા જીવમાં રહેલો છે; તું પાપ-પુણ્યનો સાક્ષી છે, મારા માટે સાચું કહેજે.

તસ્યેત્યુક્તવતો લૌહં પશ્ચાશત્‌પલિકં સમમ્ । અગ્નિવર્ણં ન્યસેત્ પિણ્ડં હસ્તયોરુભયોરપિ ।। ૨૫૫.

આવું બોલ્યા પછી, પચાસ તોલાનું લોખંડનું અગ્નિ જેવું લાલ પિંડ બંને હાથમાં સમાન રીતે મૂકે.

સ તમાદાય સપ્તૈવ મણ્ડલાનિ શનૈર્વ્રજેત્ । ષોડ઼શઙ્ગુલકં જ્ઞેયં મણ્ડલં તાવદન્તરમ્ ।। ૨૫૫.

એ પિંડ લઈ, ધીરે ધીરે સાત મંડળમાંથી પસાર થાય; દરેક મંડળ સોળ આંગળી જેટલું અંતર રાખવું.

મુક્ત્વાગ્નિં મૃદિતવ્રીહિરદગ્ધઃ શુદ્ધિમાપ્નુયાત્ । અન્તરા પતિતે પિણ્ડે સન્દેહે વા પુનર્હરેત્ ।। ૨૫૫.

અગ્નિમાંથી પસાર થયા પછી, દબાયેલ ચોખા બળે નહીં તો શુદ્ધિ મળે; પણ પિંડ પડી જાય કે સંશય થાય તો ફરીથી પરીક્ષા કરવી.

પવિત્રાણાં પવિત્ર ત્વં શોધ્યં શોધય પાવક। સત્યેન માભિરક્ષસ્વ વરુણેત્યભિશસ્તકમ્ ।। ૨૫૫.

હે પાવક, તું પવિત્રોમાં પવિત્ર છે, શુદ્ધ કરવાને શુદ્ધ કર; હે વરુણ, સાચાઈથી મને રક્ષ—આ રીતે શપથ બોલાય છે.

નાભિદઘ્નોદકસ્થસ્ય ગૃહીત્વોરૂ જલં વિશેત્ । સમકાલમિષું મુક્તમાનીયાદ્યો જવી નરઃ ।। ૨૫૫.

નાભિ સુધી પાણીમાં ઊભો રહી, જાંઘ પકડીને પાણીમાં પ્રવેશ કરે; એ જ સમયે તીર છોડાય અને જે પુરુષ ઝડપથી લાવે તે લાવે.

યદિ તસ્મિન્નિમગ્નાઙ્ગં પશ્યેચ્ચેચ્છુદ્ધિમાપ્નુયાત્ । ત્વં વિષ બ્રહ્મણઃ પુત્ર સત્યધર્મે વ્યવસ્થિતઃ ।। ૨૫૫.

પાણીમાં ડૂબેલા સમયે તેનું શરીર જો દેખાય તો શુદ્ધિ મળે; હે વિષ, તું બ્રહ્માના પુત્ર છે, સાચા ધર્મમાં સ્થિર છે.

ત્રાયસ્વાસ્માદભીશાપાત્ સત્યેન ભવ મેઽમૃતમ્ । એવમુક્ત્વા વિષં શાર્ઙ્ગ ભક્ષયેદ્ધિમશૈલજં ।। ૨૫૫.

આ શાપના પ્રહારમાંથી મને બચાવ, સાચાઈથી મને અમરતા આપ; આવું કહી, હે શારંગ, હિમાલયનું પવિત્ર વિષ ખાય.

યસ્ય વેગૈર્વિના જીર્ણં શુદ્ધિં તસ્ય વિનિર્દ્દિશેત્ । દેવાનુગ્રાન્ સમભ્યર્ચ્ચ્ય તત્સ્નાનોદકમાહરેત્ ।। ૨૫૫.

જો કોઈ દુષ્પ્રભાવ વિના એ પચી જાય તો તેને નિઃસંદેહ શુદ્ધ ગણવી; દેવોની પૂજા કરીને સ્નાન માટેનું પાણી લાવવું.

સંશ્રાવ્ય પાયયેત્તસ્માજ્જલાત્તુ પ્રસૃતિત્રયમ્ । આચતુર્દ્દશમાદહ્નો યસ્ય નો રાજદૈવિકમ્ ।। ૨૫૫.

એ વાત જાહેર કરીને એ પાણીમાંથી ત્રણ હથેળી પીવે; ચૌદમા દિવસે સુધી રાજકીય કે દૈવી નુકસાન ન થાય—

વ્યસનં જાયતે ઘોરં સ શુદ્ધઃ સ્યાદસંશયમ્ । સત્યવાહનશસ્ત્રાણિ ગોબીજકનકાનિ ચ ।। ૨૫૫.

કોઈ ભયાનક દુર્ઘટના ન થાય તો તે નિઃસંદેહ શુદ્ધ છે; સાચાઈના શસ્ત્રો, ગાય, બીજ અને સોનાં—

દેવતાગુરુપાદાશ્ચ ઇષ્ટાપૂર્ત્તકૃતાનિ ચ । ઇત્યેતે સુકરાઃ પ્રોક્તાઃ શપથાઃ સ્વલ્પસંશયે ।। ૨૫૫.

દેવતાઓ અને ગુરુઓના પગ, યજ્ઞ અને દાનના કાર્યો—આ શપથો થોડા સંશયમાં સરળ ગણાય છે.

અગ્નિરુવાચ સીગ્નો વિવાદે ક્ષેત્રસ્ય સામન્તાઃ સ્થવિરા ગણાઃ ગોપાઃ સીમાકૃષાણા યે સર્વે ચ વનગોચરાઃ ।। ૨૫૭.

અગ્નિ બોલ્યા: જમીનના વિવાદમાં ગામના વડીલો, ગોપાલક, સીમા દોરનારા અને જંગલ-ખેતરમાં જતાં બધા લોકો—

નયેયુરેતે સીમાનં સ્થલાઙ્ગારતુષદ્રુમૈઃ । સેતુવલ્મીકનિમ્નાસ્થિચૈત્યાદ્યૈરુપલક્ષિતામ્ ।। ૨૫૭.

એ લોકો જમીનની સીમા નિર્ધારિત કરે, જે જમીન, કાળી રાખ, છાલ, વૃક્ષો, બંધ, વાંદરા, ખાડા, પથ્થરનાં ઢગલા વગેરેથી ઓળખાયેલી હોય.

રક્તસ્રગ્વસનાઃ સીમાન્નયેયુઃ ક્ષિતિધારિણઃ ।। ૨૫૮.

લાલ ફૂલમાળ અને વસ્ત્ર પહેરેલા લોકો જમીનના સીમા-ચિહ્નોને આગળ લઈ જાય, એ જમીનના રાજાઓ માટે યોગ્ય છે.

અનૃતે તુ પૃથગ્દણ્ડ્યા રાજ્ઞા મધ્યમસાહસમ્ । અભાવે જ્ઞાતૃચિહ્નાનાં રાજા સીમ્નઃ પ્રવર્ત્તકઃ ।। ૨૫૮.

જો કોઈ ખોટું બોલે, તો રાજાએ તેમને અલગથી મધ્યમ દંડ આપવો જોઈએ; અને જો સીમા ઓળખાવનાર હાજર ન હોય, તો સીમા નક્કી કરવાનું કામ રાજાએ કરવું જોઈએ.

આરામાયતનગ્રામનિપાનોદ્યાનવેશ્મસુ । એષ એવ વિધિર્જ્ઞેયો વર્ષાગ્વુપ્રવહેષુ ચ ।। ૨૫૮.

આ જ નિયમ બગીચા, મંદિર, ગામ, પાણી પીવાના સ્થળ, ઉદ્યાન અને ઘર માટે તથા વરસાદના પાણીના વહેણ માટે પણ લાગુ પડે છે.

મર્ય્યાદાયાઃ પ્રભેદેષુ ક્ષેત્રસ્ય હરણે તથા । મર્ય્યાદાયાશ્ચ દણ્ડ્યાઃ સ્યુરધમોત્તમમધ્યમાઃ ।। ૨૫૮.

સીમા વિભાજન અથવા જમીન ચોરીના કેસમાં, સીમા ભંગ કરનારને ઓછા, વધારે કે મધ્યમ દંડ આપવામાં આવે.

ન નિષેધ્યોઽલ્પબાધસ્તુ સેતુઃ કલ્યાણકારકઃ । પરભૂમિં હરન્ કૂપઃ સ્વલ્પક્ષેત્રો બહૂદકઃ ।। ૨૫૮.

જે બંધ (ડેમ) ઓછું નુકસાન કરે અને લાભદાયી હોય, તેને રોકવું જોઈએ નહીં; પરંતુ જો કૂવો બીજાની જમીન પર બને, ભલે તે નાના વિસ્તારનો હોય, પણ તેમાં વધારે પાણી હોય, તો તેને મંજૂરી નથી.

સ્વામિને યોઽનિવેદ્યૈવ ક્ષેત્રે સેતું પ્રકલ્પયેત્ । ઉત્પન્ને સ્વામિનો ભોગસ્તદભાવે મહીપતેઃ ।। ૨૫૮.

જે કોઈ જમીનના માલિકને જાણ કર્યા વિના ખેતરમાં બંધ બનાવે, તો માલિક હાજર હોય તો લાભ માલિકને મળે; અને જો માલિક ન હોય, તો એ લાભ રાજાને મળે.

ફાલાહતમપિ ક્ષેત્રં યો ન કુર્યાન્ન કારયેત્ । સ પ્રદાપ્યોઽકૃષ્ટફલં ક્ષેત્રમન્યેન કારયેત્ ।। ૨૫૮.

જે ખેતર હલવામાં આવ્યું છે, પણ કોઈએ ખેતી ન કરી હોય કે કરાવી ન હોય, તો તેને અખેતી પાકની ભરપાઈ આપવી પડે અને બીજાને ખેતી કરાવવી પડે.

માસાનષ્ટૌ તુ મહિષો સસ્યઘાતમ્થ કારિણી । દણ્ડનાયા તદર્દ્ધન્તુ ગૌસ્તદર્દ્ધનજાવિકં ।। ૨૫૮.

મહિષ (ભેંસ) દ્વારા પાકનો નાશ થાય તો આઠ મહિના દંડ છે; ગાય માટે એનો અડધો; અને ધોં, બકરા માટે ગાયના દંડનો અડધો.

ભક્ષયિત્વોપવિષ્ટાનાં યથોક્તાદ્ દ્વિગુણો દમઃ । સમમેષાં વિવિતેપિ ખરેષ્ટ્રં મહિષીસમમ્ ।। ૨૫૮.

જે પશુ ખાઈને બેઠા હોય, તેમના માટે નિર્ધારિત દંડ બે ગણા છે; અને અલગ વાડામાં હોય, તો ભેંસ માટે ગાય જેટલો દંડ છે.

યાવત્ સસ્યં વિનષ્ટન્તુ તાવત્ ક્ષેત્રી ફલં લભેત્ । પાલસ્તાડ્યોઽથ ગોસ્વામી પૂર્વોક્તં દણ્ડમર્હતિ ।। ૨૫૮.

જેટલું પાક નષ્ટ થાય, એટલું ફળ ખેતરના માલિકને મળે; ગવાળાને દંડ અને ગાયના માલિકને અગાઉ જણાવેલો દંડ મળે.

પથિ ગ્રામવિવીતન્તે ક્ષેત્રે દોષો ન વિદ્યતે । અકામતઃ કામચારે ચૌરવદ્દણ્ડમર્હતિ ।। ૨૫૮.

ગામના કિનારે અથવા રસ્તા પર ખેતરમાં જવું દોષ નથી; પણ જો ઈચ્છાપૂર્વક કરે, તો ચોરી જેવો દંડ મળે.

મહોક્ષોત્સૃષ્ટપશવઃ સૂતિકાગન્તુકા ચ ગૌઃ । પાલો યેષાન્તુ તે મોચ્યા દૈવરાજપરિપ્લુતાઃ ।। ૨૫૮.

મોટા બળદે છોડેલા પશુ, પ્રસૂતિમાં હોય કે નવા આવ્યા હોય, તેમના ગવાળાને મુક્ત રાખવું, કારણ કે તેઓ દૈવ અથવા રાજા દ્વારા પીડિત છે.

યથાર્પિતાન્ પશૂન્ ગોપઃ સાયં પ્રત્યર્પયેત્તથા । પ્રમાદમૃતનષ્ટાંશ્ચ પ્રદાપ્યઃ કૃતવેતનઃ ।। ૨૫૮.

ગવાળાએ સાંજે જે રીતે પશુઓ સોંપાયા હોય, એ રીતે પાછા આપવું જોઈએ; અને જો બેદરકારીથી અથવા મૃત્યુથી પશુઓ ગુમ થાય, તો પગાર મળ્યા પછી તેની ભરપાઈ કરવી પડે.

પાલદોષવિનાશે તુ પાલે દણ્ડો વિધીયતે । અર્દ્ધત્રયોદશપણઃ સ્વામિનો દ્રવ્યમેવ ચ ।। ૨૫૮.

ગવાળાની ભૂલથી નુકસાન થાય, તો તેને દંડ આપવો: સવા ત્રયોદશ પણ અને માલિકને માલ આપવું.