અગ્નિપુરાણમ્

તુલાગ્ન્યાપો વિષં કોષો દિવ્યાનીહ વિશુદ્ધયે । મહાભિયોગેષ્વેતાનિ શીર્ષકસ્થેઽભિયોક્તરિ ।। ૨૫૫.

તુલા, અગ્નિ, પાણી, વિષ અને કોષ—આ બધાં પરીક્ષાઓ અહીં શુદ્ધિ માટે છે, મોટા આરોપોમાં, જયારે આરોપ લગાવનાર મુખ્ય હોય ત્યારે.

રુચ્યા વાન્યતરઃ કુર્ય્યાદિતરો વર્ત્તયેચ્છિરઃ । વિનાપિ શીર્ષકાત્ કુર્ય્યાન્નૃપદ્રોહેઽથ પાતકે ।। ૨૫૫.

પક્ષપાતે, બંનેમાંથી કોઈ એક પરીક્ષા આપી શકે છે, બીજાએ માથું મૂકી શકે છે; અને જો પરીક્ષા વિના પણ, રાજદ્રોહ કે મોટાં પાપમાં આવું કરી શકાય છે.

નાસહસ્રાદ્ધરેત્ ફાલં ન તુલાન્ન વિષન્તથા । નૃપાર્થેષ્વભિયોગેષુ વહેયુઃ શુચયઃ સદા ।। ૨૫૫.

હજારો માટે ન તો હળ ખેંચવું, ન તુલા, ન વિષ લેવાં; રાજકાર્યમાં તો હંમેશા શુદ્ધ લોકો જ પરીક્ષા આપે.

સહસ્રાર્થે લુલાદીનિ કોષમલ્પેઽપિ દાપયેત્ । શતાર્દ્ધં દાપયેચ્છુદ્ધમશુદ્ધો દણ્ડભાગ ભવેત્ ।। ૨૫૫.

હજારો માટે તુલા અને બીજાં, અને કોષ તો ઓછી રકમમાં પણ લેવાય; પચાસના અડધા માટે શુદ્ધને પરીક્ષા કરાવવી, અશુદ્ધને દંડ આપવો.

સચેલસ્નાતમાહૂય સૂર્ય્યોદય ઉપોષિતમ્ । કારયેત્સર્વદિવ્યાનિ નૃપબ્રાહ્મણસન્નિધૌ ।। ૨૫૫.

વ્યક્તિને બોલાવી, સ્નાન કરાવ્યા પછી, કપડાં પહેરાવી, સૂર્યોદયે ઉપવાસ રાખી, રાજા અને બ્રાહ્મણની હાજરીમાં બધી પરીક્ષાઓ કરાવવી.

તુલા સ્ત્રીબાલવૃદ્ધાન્ધપઙ્ગુબ્રાહ્મણરોગિણાં । અગ્નિર્જ્જલં વા શૂદ્રસ્ય યવાઃ સપ્ત વિષસ્ય વા ।। ૨૫૫.

સ્ત્રી, બાળક, વૃદ્ધ, અંધ, લંગડા, બ્રાહ્મણ અને રોગી માટે તુલા; શૂદ્ર માટે અગ્નિ કે પાણી; અને સાત જાઉં અથવા વિષ પણ.

તુલાધારણવિદ્વદ્ભિરભિયુક્તસ્તુલાશ્રિતઃ । પ્રતિમાનસમીભૂતો રેખાં કૃત્વાવતારિતઃ ।। ૨૫૫.

તુલા ધારણ કરવામાં કુશળ આરોપીને તુલા પર બેસાડવો, વજન સાથે સરખો કરવો અને રેખા દોરી નીચે ઉતારવો.

આદિત્યચન્દ્રાવનિલોઽનલશ્ચ દ્યૌર્ભૂમિરાપો હૃદયં યમશ્ચ । અહશ્ચ રાત્રિસ્ચ ઉભે ચ સન્ધ્યે ધર્મ્મશ્ચ જાનાતિ નરસ્ય વૃત્તમ્ ।। ૨૫૫.

સૂર્ય, ચંદ્ર, પવન, અગ્નિ, આકાશ, ધરતી, પાણી, હૃદય અને યમરાજ; દિવસ-રાત, બંને સંધ્યાઓ અને ધર્મ—આ બધાં માણસના વર્તનને જાણે છે.

ત્વં તુલે સત્યધામાસિ પુરા દેવૈવિનિર્મિતા । સત્યં વદસ્વ કલ્યાણિ સંશયાન્માં વિમોચય ।। ૨૫૫.

તુ ત્રાસનું ઘર છે, દેવતાઓએ તને પ્રાચીન સમયમાં બનાવ્યું છે; હે શુભ તુલા, સાચું બોલ અને મને સંશયમાંથી મુક્ત કર.

યદ્યસ્મિ પાપકૃન્માતસ્તતો માં ત્વમધો નય । શુદ્ધશ્ચેદ્‌ગમયોદ્‌ર્ધ્વમ્માં તુલામિત્યભિમન્ત્રયેત્ ।। ૨૫૫.

હે મા, જો હું પાપી હોઉં તો મને નીચે લઈ જા; અને જો હું શુદ્ધ હોઉં તો મને ઉપર લઈ જા—આ રીતે તુલાને સંબોધવું જોઈએ.

કરૌ વિમૃદિતવ્રીહેર્લક્ષયિત્વા તતો ન્યસેત્ । સપ્તાશ્વત્થસ્ય પત્રાણિ તાવત્ સૂત્રેણ વેષ્ટયેત્ ।। ૨૫૫.

હાથમાં દબાયેલ ચોખા મૂકી, પછી એ પર અશ્વત્થના સાત પાન રાખી, તેને દોરાથી બાંધી દેવું.

ત્વમેવ સર્વભૂતાનામન્તશ્ચરસિ પાવક । સાક્ષિવત્ પુણ્યપાપેભ્યો બ્રૂહિ સત્યઙ્કરે મમ ।। ૨૫૫.

હે અગ્નિ, તું બધા જીવમાં રહેલો છે; તું પાપ-પુણ્યનો સાક્ષી છે, મારા માટે સાચું કહેજે.

તસ્યેત્યુક્તવતો લૌહં પશ્ચાશત્‌પલિકં સમમ્ । અગ્નિવર્ણં ન્યસેત્ પિણ્ડં હસ્તયોરુભયોરપિ ।। ૨૫૫.

આવું બોલ્યા પછી, પચાસ તોલાનું લોખંડનું અગ્નિ જેવું લાલ પિંડ બંને હાથમાં સમાન રીતે મૂકે.

સ તમાદાય સપ્તૈવ મણ્ડલાનિ શનૈર્વ્રજેત્ । ષોડ઼શઙ્ગુલકં જ્ઞેયં મણ્ડલં તાવદન્તરમ્ ।। ૨૫૫.

એ પિંડ લઈ, ધીરે ધીરે સાત મંડળમાંથી પસાર થાય; દરેક મંડળ સોળ આંગળી જેટલું અંતર રાખવું.

મુક્ત્વાગ્નિં મૃદિતવ્રીહિરદગ્ધઃ શુદ્ધિમાપ્નુયાત્ । અન્તરા પતિતે પિણ્ડે સન્દેહે વા પુનર્હરેત્ ।। ૨૫૫.

અગ્નિમાંથી પસાર થયા પછી, દબાયેલ ચોખા બળે નહીં તો શુદ્ધિ મળે; પણ પિંડ પડી જાય કે સંશય થાય તો ફરીથી પરીક્ષા કરવી.

પવિત્રાણાં પવિત્ર ત્વં શોધ્યં શોધય પાવક। સત્યેન માભિરક્ષસ્વ વરુણેત્યભિશસ્તકમ્ ।। ૨૫૫.

હે પાવક, તું પવિત્રોમાં પવિત્ર છે, શુદ્ધ કરવાને શુદ્ધ કર; હે વરુણ, સાચાઈથી મને રક્ષ—આ રીતે શપથ બોલાય છે.

નાભિદઘ્નોદકસ્થસ્ય ગૃહીત્વોરૂ જલં વિશેત્ । સમકાલમિષું મુક્તમાનીયાદ્યો જવી નરઃ ।। ૨૫૫.

નાભિ સુધી પાણીમાં ઊભો રહી, જાંઘ પકડીને પાણીમાં પ્રવેશ કરે; એ જ સમયે તીર છોડાય અને જે પુરુષ ઝડપથી લાવે તે લાવે.

યદિ તસ્મિન્નિમગ્નાઙ્ગં પશ્યેચ્ચેચ્છુદ્ધિમાપ્નુયાત્ । ત્વં વિષ બ્રહ્મણઃ પુત્ર સત્યધર્મે વ્યવસ્થિતઃ ।। ૨૫૫.

પાણીમાં ડૂબેલા સમયે તેનું શરીર જો દેખાય તો શુદ્ધિ મળે; હે વિષ, તું બ્રહ્માના પુત્ર છે, સાચા ધર્મમાં સ્થિર છે.

ત્રાયસ્વાસ્માદભીશાપાત્ સત્યેન ભવ મેઽમૃતમ્ । એવમુક્ત્વા વિષં શાર્ઙ્ગ ભક્ષયેદ્ધિમશૈલજં ।। ૨૫૫.

આ શાપના પ્રહારમાંથી મને બચાવ, સાચાઈથી મને અમરતા આપ; આવું કહી, હે શારંગ, હિમાલયનું પવિત્ર વિષ ખાય.

યસ્ય વેગૈર્વિના જીર્ણં શુદ્ધિં તસ્ય વિનિર્દ્દિશેત્ । દેવાનુગ્રાન્ સમભ્યર્ચ્ચ્ય તત્સ્નાનોદકમાહરેત્ ।। ૨૫૫.

જો કોઈ દુષ્પ્રભાવ વિના એ પચી જાય તો તેને નિઃસંદેહ શુદ્ધ ગણવી; દેવોની પૂજા કરીને સ્નાન માટેનું પાણી લાવવું.

સંશ્રાવ્ય પાયયેત્તસ્માજ્જલાત્તુ પ્રસૃતિત્રયમ્ । આચતુર્દ્દશમાદહ્નો યસ્ય નો રાજદૈવિકમ્ ।। ૨૫૫.

એ વાત જાહેર કરીને એ પાણીમાંથી ત્રણ હથેળી પીવે; ચૌદમા દિવસે સુધી રાજકીય કે દૈવી નુકસાન ન થાય—

વ્યસનં જાયતે ઘોરં સ શુદ્ધઃ સ્યાદસંશયમ્ । સત્યવાહનશસ્ત્રાણિ ગોબીજકનકાનિ ચ ।। ૨૫૫.

કોઈ ભયાનક દુર્ઘટના ન થાય તો તે નિઃસંદેહ શુદ્ધ છે; સાચાઈના શસ્ત્રો, ગાય, બીજ અને સોનાં—

દેવતાગુરુપાદાશ્ચ ઇષ્ટાપૂર્ત્તકૃતાનિ ચ । ઇત્યેતે સુકરાઃ પ્રોક્તાઃ શપથાઃ સ્વલ્પસંશયે ।। ૨૫૫.

દેવતાઓ અને ગુરુઓના પગ, યજ્ઞ અને દાનના કાર્યો—આ શપથો થોડા સંશયમાં સરળ ગણાય છે.

અગ્નિરુવાચ સીગ્નો વિવાદે ક્ષેત્રસ્ય સામન્તાઃ સ્થવિરા ગણાઃ ગોપાઃ સીમાકૃષાણા યે સર્વે ચ વનગોચરાઃ ।। ૨૫૭.

અગ્નિ બોલ્યા: જમીનના વિવાદમાં ગામના વડીલો, ગોપાલક, સીમા દોરનારા અને જંગલ-ખેતરમાં જતાં બધા લોકો—

નયેયુરેતે સીમાનં સ્થલાઙ્ગારતુષદ્રુમૈઃ । સેતુવલ્મીકનિમ્નાસ્થિચૈત્યાદ્યૈરુપલક્ષિતામ્ ।। ૨૫૭.

એ લોકો જમીનની સીમા નિર્ધારિત કરે, જે જમીન, કાળી રાખ, છાલ, વૃક્ષો, બંધ, વાંદરા, ખાડા, પથ્થરનાં ઢગલા વગેરેથી ઓળખાયેલી હોય.

રક્તસ્રગ્વસનાઃ સીમાન્નયેયુઃ ક્ષિતિધારિણઃ ।। ૨૫૮.

લાલ ફૂલમાળ અને વસ્ત્ર પહેરેલા લોકો જમીનના સીમા-ચિહ્નોને આગળ લઈ જાય, એ જમીનના રાજાઓ માટે યોગ્ય છે.

અનૃતે તુ પૃથગ્દણ્ડ્યા રાજ્ઞા મધ્યમસાહસમ્ । અભાવે જ્ઞાતૃચિહ્નાનાં રાજા સીમ્નઃ પ્રવર્ત્તકઃ ।। ૨૫૮.

જો કોઈ ખોટું બોલે, તો રાજાએ તેમને અલગથી મધ્યમ દંડ આપવો જોઈએ; અને જો સીમા ઓળખાવનાર હાજર ન હોય, તો સીમા નક્કી કરવાનું કામ રાજાએ કરવું જોઈએ.

આરામાયતનગ્રામનિપાનોદ્યાનવેશ્મસુ । એષ એવ વિધિર્જ્ઞેયો વર્ષાગ્વુપ્રવહેષુ ચ ।। ૨૫૮.

આ જ નિયમ બગીચા, મંદિર, ગામ, પાણી પીવાના સ્થળ, ઉદ્યાન અને ઘર માટે તથા વરસાદના પાણીના વહેણ માટે પણ લાગુ પડે છે.

મર્ય્યાદાયાઃ પ્રભેદેષુ ક્ષેત્રસ્ય હરણે તથા । મર્ય્યાદાયાશ્ચ દણ્ડ્યાઃ સ્યુરધમોત્તમમધ્યમાઃ ।। ૨૫૮.

સીમા વિભાજન અથવા જમીન ચોરીના કેસમાં, સીમા ભંગ કરનારને ઓછા, વધારે કે મધ્યમ દંડ આપવામાં આવે.