અગ્નિપુરાણમ્

સપ્તર્ષિભિઃ પરિવૃતો નિશાં બ્રાહ્મીં ચરિષ્યસિ। ઉપસ્થિતસ્ય મે શ્રૃઙ્ગે નિબધ્નીહિ મહાહિના

'સાત ઋષિઓ સાથે તું બ્રહ્માની રાત્રિમાં વિહાર કરશો. જ્યારે હું આવી જઉં, ત્યારે મારી શીંગ પર મહાન સાપથી નૌકાને બાંધી દેજે.'

ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દૃધે મત્સ્યો મનુઃ કાલપ્રતીક્ષકઃ । સ્થિતઃ સમુદ્ર ઉદ્વેલે નાવમારુરુહે તદા

આ રીતે કહીને માછલી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. મનુ સમયની રાહ જોતા રહ્યા. જ્યારે સમુદ્ર ઉછળી ઊઠ્યો, ત્યારે મનુ નૌકામાં ચઢ્યા.

એકશ્રૃઙ્ગધરો મત્સ્યો હૈમો નિયુતયોજનઃ। નાલમ્બબન્ધ તચ્છૃઙ્ગે મત્સ્યાખ્યં ચ પુરાણકમ્

એક શીંગ ધરાવતી, સુવર્ણ જેવી અને લાખો યોજન જેટલી મોટી માછલી હતી. એની શીંગે દોરી બાંધવામાં આવી હતી. એ કથા 'મત્સ્ય પુરાણ' તરીકે જાણીતી છે.

શુશ્રાવ મત્સ્યાત્પાપઘ્નં સંસ્તુવન્ સ્તુતિભિશ્ચ તમ્ । બ્રહ્મવેદપ્રહર્ત્તારં હયગ્રીવઞ્ચ દાનવમ્

મનુએ પાપ નાશક માછલી પાસેથી સ્તુતિ કરતા કરતા, વેદો ચોરી ગયેલા દાનવ હયગ્રીવ વિશે સાંભળ્યું.

અવધીદ્ વેદમન્ત્નાદ્યાન્ પાલયામાસ કેશવઃ। પ્રાપ્તે કલ્પેઽથ બારાહે કૂર્મ્મરૂપોઽભવદ્ધરિઃ

કેશવે વેદો ચોરનાર દાનવને માર્યો અને વેદોનું રક્ષણ કર્યું. પછી નવા કલ્પના આરંભે હરિએ વારાહ અને પછી કચ્છપ રૂપ ધારણ કર્યું.

અગ્નિરુવાચ અવતારં વરાહસ્ય વક્ષ્યેઽહં પાપનાશનમ્ । હિરણ્યાક્ષોઽસુરેશોઽભૂદ્ દેવાન્ જિત્વા દિવિ સ્થિતઃ

અગ્નિએ કહ્યું: હવે હું વરાહ અવતારની વાત કહું છું, જે પાપોનો નાશ કરે છે. હિરણ્યાક્ષ નામનો અસુરોનો રાજા દેવતાઓને હરાવીને સ્વર્ગમાં ઊભો રહ્યો હતો.

દેવૈર્ગત્વા સ્તુતો વિષ્ણુર્યજ્ઞરૂપો વરાહકઃ । અભૂત્ તં દાનવં હત્વા દૈત્યૈઃ સાકઞ્ચ કણ્ટકમ્

દેવતાઓએ જઈને વિષ્ણુની પ્રાર્થના કરી, જે યજ્ઞરૂપ વરાહ બની આવ્યા. તેમણે એ દાનવને અને દૈત્યોએ ઉભો કરેલો કંટક પણ નાશ કર્યો.

ધર્મદેવાદિરક્ષાકૃતં તતઃ સોઽન્તર્દ્દધે હરિઃ। હિરણ્યાક્ષસ્ય વૈ ભ્રાતા હિરણ્યકશિપુસ્તથા

ધર્મદેવ અને બીજા દેવતાઓની રક્ષા કર્યા પછી હરિ અદૃશ્ય થઈ ગયા. હિરણ્યાક્ષનો ભાઈ હિરણ્યકશિપુ હતો.

જિતદેવયજ્ઞભાગઃ સર્વદેવાધિકારકૃત્। નારસિંહવપુઃ કૃત્વા તં જઘાન સુરૈઃ સહ

તે હિરણ્યકશિપુએ દેવતાઓના યજ્ઞભાગ કબજે કર્યા અને બધા દેવતાઓ પર અધિકાર જમાવ્યો. પછી નરસિંહ રૂપ ધારણ કરીને, દેવતાઓ સાથે મળીને તેને મારી નાખ્યો.

સ્વપદસ્થાન્ સુરાંશ્ચક્રે નારસિંહઃ સુરૈઃ સ્તુતઃ। દેવાસુરે પુરા યુદ્ધે બલિપ્રભૃતિભિઃ સુરાઃ

દેવતાઓએ નરસિંહની સ્તુતિ કરી, અને નરસિંહે તેમને તેમના પોતાના સ્થાન પર પાછા બેસાડ્યા. પ્રાચીન સમયમાં દેવ-અસુર યુદ્ધમાં, બલિ અને બીજા અસુરો દ્વારા દેવતાઓ હારી ગયા હતા.

જિતાઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રપ્ટા હરિં વૈ શરણં ગતાઃ। સુરાણામમયં દત્ત્વા અદિત્યા કશ્યપેન ચ

હારીને સ્વર્ગમાંથી બહાર ફેંકાયેલા દેવતાઓએ હરિની શરણ લીધી. દેવતાઓના હિત માટે, અદિતી અને કશ્યપે તેમને માયા રહિત શરીર આપ્યું.

સ્તુતોઽસૌ વામનો ભૂત્વા હ્યદિત્યાં સ ક્રતું યયૌ। બલેઃ શ્રીયજમાનસ્ય, રાજદ્વારેઽગૃણાત્ શ્રુતિમ્

દેવતાઓએ તેની સ્તુતિ કરી, પછી તે વામન રૂપે અદિતીના યજ્ઞમાં ગયો. બલિ રાજાના દ્વારે, જે યજમાન હતો, ત્યાં તેણે વેદમંત્રોનું પઠન કર્યું.

વેદાન્ પઠન્તં તં શ્રુત્વા વામનં વરદોઽબ્રવીત્। નિવારિતોઽપિ શુક્રેણ બલિર્બ્રૂહિ યદિચ્છસિ

વામનને વેદો પઢતો સાંભળી, બલિએ કહ્યું: 'તારે જે જોઈએ તે કહો.' શુક્રાચાર્યએ મનાઈ કરી હોવા છતાં, બલિએ વચન આપ્યું.

ત્તત્તેઽહં સમ્પ્રદાસ્યામિ,વામનો બલિમબ્રવીત્। પદત્રયં હિ ગુર્વર્થં દેહિ દાસ્યે તમબ્રવીત્

વામને બલિને કહ્યું: 'હું તને જે માંગે છે તે જરૂર આપું છું. મારા ગુરુ માટે તું મને ત્રણ પગલાં જમીન આપ.' બલિએ કહ્યું: 'હું આપું છું.'

તોયે તુ પતિતે હસ્તે વામનોઽભૂદવામનઃ। ભૂર્લોકં સ ભુવર્લોકં સ્વર્લેકઞ્ચ પદત્રયમ્

જ્યારે બલિએ પાણી હાથમાં લીધું, ત્યારે વામન નાનકડી કાયાથી વિશાળ થઈ ગયો. તેણે ત્રણ પગલાંમાં પૃથ્વી, ભુવર્લોક અને સ્વર્ગ લઈ લીધા.

ચક્રે બલિઞ્ચ સુતલં તચ્છક્રાય દદૌ હરિઃ। શક્રો દેવૈર્હરિં સ્તુત્વા ભુવનેશઃ સુખીં ત્વભૂત્

પછી હરિએ બલિને સુતલ લોક મોકલ્યો અને એ લોક ઈન્દ્રને આપ્યો. દેવતાઓ સાથે ઈન્દ્રે હરિની સ્તુતિ કરી અને જગતના સુખી સ્વામી બન્યો.

વક્ષ્યે પરશુરામસ્ય ચાવતારં શ્રૃણુ દ્વિજ। ઉદ્વતાન્ ક્ષત્રિયાન્ મત્વા ભૂભારહાણાય સઃ

હવે હું પરશુરામ અવતારની વાત કહું છું, સાંભળો દ્વિજ. જ્યારે ક્ષત્રિયોએ અહંકાર પકડ્યો, ત્યારે પૃથ્વીનો ભાર હલકો કરવા તે અવતર્યા.

અવતીર્ણો હરિઃ શાન્ત્યૈ દેવવિપ્રાદિપાલકઃ। જમદગ્ને રેણુકાયાં ભાર્ગવઃ શસ્ત્રપારગઃ

હરિ શાંતિ માટે, દેવો, બ્રાહ્મણો અને બીજા સૌના રક્ષક બની અવતર્યા. તેઓ જમદગ્નિ અને રેણુકાના પુત્ર, ભૃગુવંશી અને શસ્ત્રવિદ્યા માં પારંગત હતા.

દત્તાત્રેયપ્રસાદેન કાર્ત્તવીર્યો નૃપસ્ત્વભૂત્। સહસ્ત્રબાહુઃ સર્વોર્વીપતિઃ સ મૃગયાં ગતઃ

દત્તાત્રેયની કૃપાથી કાર્તવીર્ય નામનો રાજા થયો, જેને હજારો હાથ હતા અને આખી પૃથ્વીનો સ્વામી હતો. તે શિકાર માટે ગયો.

શ્રાન્તો નિમન્ત્રિતોઽરણ્યે મુનિના જમદગ્નિના। કામધેનુપ્રભાવેણ ભોજિતઃ સબલો નૃપઃ

શિકારથી થાકી ગયા પછી, જમદગ્નિ ઋષિએ તેને વનમાં આમંત્રિત કર્યો. કામધેનુની શક્તિથી રાજા અને તેની સેના સૌને ભોજન મળ્યું.

અપ્રાર્થયત્ કામધેનું યદા સ ન દદૌ તદા। હૃતવાનથ રામેણ શિરશ્છિત્ત્વા નિપાતિતઃ

જ્યારે રાજાએ કામધેનુ માગી અને ન મળી, ત્યારે તેણે તેને જપટાવી લીધી. પછી રામે તેની તલવારથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું.

યુદ્ધે પરશુના રાજા ધેનુઃ સ્વાશ્રમમાયયૌ । કાર્ત્તવીર્યસ્ય પુત્રસ્તુ જમદગ્નિર્નિપાતિતઃ

યુદ્ધમાં પરશુથી રામે રાજાને મારી નાખ્યો અને ધેનુ પોતાના આશ્રમમાં પાછી ગઈ. પણ કાર્તવીર્યના પુત્રએ જમદગ્નિને મારી નાખ્યા.

રામે વનં ગતે વૈરાદથ રામઃ સમાગતઃ। પિતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા પિતૃનાશાભિમર્ષિતઃ

જ્યારે રામ વનમાં ગયો હતો, ત્યારે દુશ્મનાવટથી રામ પાછો આવ્યો. પિતાને મૃત જોઈને, પિતાની હત્યાના દુઃખથી તે ક્રોધિત થયો.

ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં નિઃક્ષત્રામકરોદ્વિભુઃ। કુરુશ્રેત્રે પઞ્ચ કુણ્ડાન્ કૃત્વા સન્તર્પ્ય વૈ પિતૃન્

વિશાળ પરાક્રમી ભગવાને ત્રણ વખત સાતે મળીને પૃથ્વીને તારાઓ વિના કરી દીધી; પછી કુરુક્ષેત્રમાં પાંચ યજ્ઞકુંડ બનાવીને પિતૃઓને સંતોષ્યા.

કાશ્યપાય મહીં દત્ત્વા મહેન્દ્રે પર્વતે સ્થિતઃ। કૂર્મ્મસ્ય ચ વરાહસ્ય નૃસિંહસ્ય ચ વામનમ્

પછી કાશ્યપને પૃથ્વી આપી તેઓ મહેન્દ્ર પર્વત પર રહ્યા; અને કૂર્મ, વારાહ, નરસિંહ અને વામન અવતાર થયા.

અવતારં ચ રામસ્ય શ્રુત્વા યાતિ દિવં નરઃ

રામચંદ્રજીના અવતારની કથા સાંભળવાથી મનુષ્ય સ્વર્ગને પામે છે.

અગ્નિરુવાચ રામાયણમહં વક્ષ્યે નારદેનોદિતં પુરા। વાલ્મીકયે યથા તદ્વત્ પઠિતં ભુક્તિમુક્તિદમ્

અગ્નિએ કહ્યું: હું રામાયણ કહું છું, જે પહેલાં નારદે કહ્યું હતું અને પછી વાલ્મીકિએ જે રીતે વાંચ્યું હતું, એ જ રીતે કહું છું; જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.

નારદ ઉવાચ વિષ્ણુનાભ્યવ્જજો બ્રહ્મા મરીચિર્બ્રહ્મણઃ સુતઃ। મરીચેઃ કશ્યપસ્તસ્માત્ સૂર્યો વૈવસ્વતો મનુઃ

નારદે કહ્યું: વિષ્ણુમાંથી બ્રહ્મા જન્મ્યા, બ્રહ્માના પુત્ર મરીચિ, મરીચિમાંથી કશ્યપ, કશ્યપમાંથી સૂર્ય અને સૂર્યમાંથી વૈવસ્વત મનુ.

તતસ્તસ્માત્તથેક્ષ્વાકુસ્તસ્ય વંશે કકુત્સ્થકઃ। કકુત્સ્થસ્ય રઘુસ્તસ્માદજો દશરથસ્તતઃ

પછી એમાંથી ઇક્ષ્વાકુ જન્મ્યા; તેમના વંશમાં કકુત્થ્સ્થ થયા; કકુત્થ્સ્થમાંથી રઘુ, રઘુમાંથી અજા અને પછી દશરથ.