અગ્નિપુરાણમ્

મહેન્દ્રશ્ચ રવિઃ સત્યો ભૃશઃ પૂર્વ્વેઽથ દક્ષિણે। ગૃહક્ષતોઽર્યમધૃતી ગન્ધર્વાશ્ચાથ વારુણે ।। ૨૪૭.

મહેન્દ્ર, રવિ, સત્ય અને ભૃશા પૂર્વ અને દક્ષિણમાં છે; ઘરક્ષતા, આર્યમાન, ધૃતિ, ગંધર્વ અને વરુણ પશ્ચિમમાં છે.

પુષ્પદન્તોઽસુરાશ્ચૈવ વરુણો યક્ષ એવ ચ । સૌમેયે ભલ્લાટસોમૌ ચ અદિતિર્ધનદસ્તથા ।। ૨૪૭.

પુષ્પદંત, અસુર, વરુણ અને યક્ષ ત્યાં છે; ઉત્તર-પૂર્વમાં ભલ્લાટ અને સોમ, અદિતિ અને ધનદ છે.

નાગઃ કરગ્રહશ્ચૈશે અષ્ટૌ દિશિ દિશિ સ્મૃતાઃ । આદાયન્તૌ તુ તયોર્દેવૌ પ્રોક્તાવત્ર ગૃહેશ્વરૌ ।। ૨૪૭.

ઉત્તર-પૂર્વમાં નાગ અને કરગ્રહ છે; આ આઠ દિશામાં સ્મરણ થાય છે, અને ત્યાં મુકેલા બે દેવતાઓને ઘરના સ્વામી કહેવાય છે.

. પર્જ્યન્યઃ પ્રથમો દેવો દ્વિતીયશ્ચ કરગ્રહઃ । મહેન્દ્રરવિસત્યાશ્ચ ભૃશોઽથ ગગન્ન્તથા ।। ૨૪૭.

પહેલો દેવ પરજ્યન્ય છે, બીજો કરગ્રહ; મહેન્દ્ર, રવિ, સત્ય, ભૃશા અને ગગન પણ હાજર છે.

રોગો મુખ્યશ્ચ વાયવ્યે દક્ષિણે પુષ્પવિત્તદૌ । ગૃહક્ષતો યસભૃશૌ ગન્ધર્વો નાગપૈતૃકઃ ।। ૨૪૭.

વાયવ્ય દિશામાં રોગ મુખ્ય છે, દક્ષિણમાં પુષ્પ અને વિત્તદ; ઘરક્ષતા, યશ, ભૃશા, ગંધર્વ, નાગ અને પૈત્રિક પણ હાજર છે.

આપ્યે દૌવારિકસુગ્રીવૌ પુષ્પદન્તોઽસુરો જલં । યક્ષ્મા રોગશ્ચ શોષશ્ચ ઉત્તરે નાગરાજકઃ । ૨૪૭.

ઉત્તર-પૂર્વમાં દૌવારિક, સુગ્રીવ, પુષ્પદંત નામના અસુર, પાણી, યક્ષ્મા, રોગ અને શુષ્કતા છે; ઉત્તર તરફ નાગરાજક છે.

મુખ્યો ભલ્લાટશશિનૌ અદિતિશ્ચ કુવેરકઃ । નાગો હુતાશઃ શ્રેષ્ઠો વૈ શક્રસૂર્ય્યૌ ચ પૂર્વતઃ ।। ૨૪૭.

પૂર્વમાં ભલ્લાટ, શશિન, અદિતિ અને કુવેર મુખ્ય છે; નાગ અને હુતાશા ઉત્તમ છે, તેમજ શક્ર અને સૂર્ય પણ પૂર્વ દિશામાં છે.

દક્ષે ગૃહક્ષતઃ પુષ્પ આપ્યે સુગ્રીવ ઉત્તમઃ । પુષ્પદન્તો હ્યુદગ્દ્વારિ ભલ્લાટઃ પુષ્પદન્તકઃ ।। ૨૪૭.

દક્ષિણમાં ગૃહક્ષત અને પુષ્પ છે; ઉત્તર-પૂર્વમાં સુગ્રીવ શ્રેષ્ઠ છે; ઉત્તર દ્વાર પર પુષ્પદંત છે, ભલ્લાટ પુષ્પદંતક છે.

શિલેષ્ટકાદિવિન્યાસં મન્ત્રૈઃ પ્રાર્ચ્ય સુરાંશ્ચરેત્ । નન્દે નન્દય વાસિષ્ઠે વસુભિઃ પ્રજયા સહ ।। ૨૪૭.

પથ્થર અને ઈંટની ગોઠવણીને મંત્રથી પૂજ્યા પછી, દેવતાઓ માટે વિધિ કરવી; નંદે, નંદયે અને વાસિષ્ઠમાં વસુઓ અને સંતાન સાથે.

જયે ફાર્ગવદાયાદે પ્રજાનાઞ્ચયમાવહ । પૂર્ણેઽઙ્ગિરસદાયાદે પૂર્ણકામં કુરુષ્વ માં ।। ૨૪૭.

વિજય સમયે ફાર્ગવ વંશ સાથે સંતાનની વૃદ્ધિ લાવો; પૂર્ણતા સમયે આંગિરસ વંશ સાથે મારી સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરો.

ભદ્રે કાશ્યપદાયાદે કુરુ ભદ્રાં મતિં મમ । સર્વવીજસમાયુક્તે સર્વરત્નૌષધૈર્વૃતે ।। ૨૪૭.

શુભ સમયે કાશ્યપ વંશ સાથે મારી શુભ બુદ્ધિ કરો; સર્વ બીજોથી યુક્ત, સર્વ રત્ન અને ઔષધીઓથી ઘેરાયેલ.

રુચિરે નન્દને નન્દે વાસિષ્ઠે રમ્યતામિહ। પ્રજાપતિસુતે દેવિ ચતુરસ્ત્રે મહીમયે ।। ૨૪૭.

સુંદર નંદન, નંદ અને વાસિષ્ઠમાં અહીં આનંદ રહે; પ્રજાપતિની પુત્રી દેવી, ચતુરસ્થી અને પૃથ્વીથી ભરેલા સ્થાને.

સુભગે સુવ્રતે ભદ્રે ગૃહે કાશ્યપિ રમ્યતાં । પૂજિતે પરમાચાર્ય્યૈર્ગન્ધમાલ્યૈરલઙ્‌કૃતે ।। ૨૪૭.

હે શુભ, સદાચારવાળી, શુભવતી, કાશ્યપી ગૃહમાં આનંદ કરે; શ્રેષ્ઠ આચાર્યોથી પૂજિત, સુગંધ અને માળાથી સજ્જ.

ભવભૂતિકરે દેવિ ગૃહે કાશ્યાપિ રમ્યતાં । અવ્યહ્ગ્યે ચાક્ષતે પૂર્ણે મુનેરઙ્ગિરસઃ સુતે ।। ૨૪૭.

હે દેવી, ગૃહમાં સુખ-સમૃદ્ધિ લાવો, કાશ્યપી આનંદ કરે; અવ્યંગ અને અખંડિત, પૂર્ણ આંગિરસ મુનિના પુત્રના ગૃહમાં.

ઇષ્ટકે ત્વં પ્રયચ્છેષ્ટં પ્રતિષ્ઠાઙ્ગારયામ્યહં । દેશસ્વામિપુરસ્વામિગૃહસ્વામિપરિગ્રહે ।। ૨૪૭.

ઈંટ પર હું ઇચ્છિત વસ્તુ અર્પણ કરું છું; સ્થાપના કરું છું; દેશના સ્વામી, શહેરના સ્વામી, ગૃહના સ્વામી અને સંપત્તિમાં.

મનુષ્યધનહસ્ત્યશ્વપશુવૃદ્ધિકરી ભવ । ગૃહવ્રવેશેઽપિ તથા શિલાન્યાસં સમાચરેત્ ।। ૨૪૭.

માણસ, ધન, હાથી, ઘોડા અને પશુઓની વૃદ્ધિ લાવનાર બની જાઓ; ગૃહ પ્રવેશ સમયે પણ પથ્થર ગોઠવવાની વિધિ કરો.

ઉત્તરેણ શુભઃ પ્લક્ષો વચઃ પ્રાક્ સ્યાદ્ ગૃહાદિતઃ । ઉદુમ્વરશ્ચ યામ્યેન પશ્ચિમેઽશ્વત્થ ઉત્તમઃ ।। ૨૪૭.

ઉત્તર તરફ શુભ પલાશ વૃક્ષ છે; ગૃહથી પૂર્વમાં વાણી છે; દક્ષિણમાં ઉદુંબર છે અને પશ્ચિમમાં શ્રેષ્ઠ અશ્વત્થ વૃક્ષ છે.

વામભાગે તથોદ્યાનં કુર્ય્યાદ્વાસં ગૃહે શુભં । સાયં પ્રાતસ્તુ ધર્માપ્તૌ શીતકાલે દિનાન્તરે ।। ૨૪૭.

ડાબી બાજુ પર બગીચો અથવા ગૃહમાં શુભ નિવાસ બનાવવો; સાંજ અને સવારમાં, ધર્મની પ્રાપ્તિ માટે, ઠંડા કાળમાં, દિવસના અંતે.

વર્ષારાત્રે ભુવઃ શોષે સેક્તવ્યા રોપિતદ્રુમાઃ । વિડ઼ઙ્ગઘૃતસંયુક્તાન્ સેચયેચ્છીતવારિણા ।। ૨૪૭.

વરસાદની રાતોમાં, જમીન સૂકી હોય ત્યારે, રોપેલા વૃક્ષોને પાણી આપવું; વિરાંગ અને ઘી સાથે મિશ્રિત, ઠંડા પાણીથી સિંચન કરવું.

ફલનાશે કુલત્થૈશ્ચ માષૈર્મુદ્ગૈસ્તિલૈર્યવૈઃ । ઘૃતશીતપયઃસેકઃ ફલપુષ્પાય સર્વદા ।। ૨૪૭.

ફળ ન હોય ત્યારે, કુલથ, માસ, મુગ, તલ અને જવથી; હંમેશા ઘી અને ઠંડા દૂધથી ફળ અને ફૂલ માટે સિંચન કરવું.

મત્સ્યામ્ભસા તુ સેકેન વૃદ્ધિર્ભવતિ શાખિનઃ । આવિકાજશકૃચ્ચૂર્ણં યવચૂર્ણં તિલાનિ ચ ।। ૨૪૭.

માછલીઓના પાણીથી સિંચન કરવાથી વૃક્ષોની વૃદ્ધિ થાય છે; ભેંસના બરડનું ચૂર્ણ, જવનું ચૂર્ણ અને તલ પણ.

ગોમાંસમુદકઞ્ચેતિ સપ્તરાત્રં નિધાપયેત્ । ઉત્સેકં સર્વવૃક્ષાણાં ફલપુષ્પાદિવૃદ્ધિદં ।। ૨૪૭.

ગાયનું માંસ અને પાણી સાત રાત સુધી રાખવું; સર્વ વૃક્ષોમાં સિંચન કરવાથી ફળ અને ફૂલની વૃદ્ધિ થાય છે.

મત્સ્યોદકેન શીતેન આમ્રાણાં સેક ઇષ્યતે । પ્રશસ્તં ચાપ્યશોકાનાં કામિનીપાદતાડનં ।। ૨૪૭.

ઠંડા માછલીઓના પાણીથી કેરીના વૃક્ષોને સિંચન કરવું શ્રેષ્ઠ છે; અશોક વૃક્ષ માટે, કામિનીના મૂળને પિટવું પણ પ્રશંસનીય છે.

ખર્જૂરનારિકેલાદેર્લવણાદ્ભિર્વિવર્દ્ધનં । વિડઙ્ગમત્સ્યમાંસાદ્ભિઃ સર્વેષાં દોહદં શુભં ।। ૨૪૭.

ખજુર, નારિયેળ અને એ જ પ્રકારની વસ્તુઓમાં મીઠું ઉમેરવાથી પોષણ વધે છે; વિડંગ, માછલી અને માંસથી દરેકની ઈચ્છાઓ શુભ રીતે પૂર્ણ થાય છે.

અગ્નિરુવાચ પુષ્પૈસ્તુ પૂજનાદ્વિષ્ણુઃ સર્વકાર્ય્યેષુ સિદ્ધિદઃ । માલતી મલ્લિકા યૂથી પાટલા કરવીરકં ।। ૨૪૮.

અગ્નિ બોલ્યા: ફૂલો વડે પૂજન કરવાથી વિષ્ણુ સર્વ કામોમાં સફળતા આપે છે; માલતી, મલ્લિકા, યુથી, પાટલા અને કરવીરનાં ફૂલો પૂજન માટે ઉપયોગી છે.

પાવન્તિરતિમુક્તશ્ચ૧ કર્ણિકારઃ કુરણ્ટકઃ । કુબ્જકસ્તગરો નીપો વાણો વર્વપમલ્લિકા ।। ૨૪૮.

પાવનિ, અતિમુક્ત, કર્ણિકાર, કુરંટક, કુબજક, તગર, નીપ, વાણ અને વર્વપ-મલ્લિકા પણ યોગ્ય છે.

અશોકસ્તિલકઃ કુન્દઃ પૂજાયૈ સ્યાત્તમાલજં । વિલ્વપત્રં શમીપત્રં પત્રં ભૃઙ્ગરજસ્ય તુ ।। ૨૪૮.

અશોક, તિલક અને કુન્દનાં ફૂલો, તેમજ તમાલનાં પાંદડા, બિલ્વનાં પાંદડા, શમીનાં પાંદડા અને ભૃંગરાજનાં પાંદડા પૂજન માટે યોગ્ય છે.

તુલસીકાલતુલસીપત્રં વાસકમર્ચ્ચને । કેતકીપત્રપુષ્પં ચ પદ્મં રક્તોત્પલાદિકં ।। ૨૪૮.

તુલસી, કાળ-તુલસીનાં પાંદડા, વાસક પૂજન માટે, કેતકીનાં પાંદડા અને ફૂલો, કમળ, લાલ ઉત્પલ અને એ જ પ્રકારનાં ફૂલો પણ વપરાય છે.

નાર્ક્કન્નોન્મત્તકઙ્ગાઞ્ચી પૂજને ગિરિમલ્લિકા । કૌટજં શાલ્મલીપુષ્પં કણ્ટકારીભવન્નહિ ।। ૨૪૮.

નાર્ક્ક, ઉન્મત્તક, કંગાંજી અને ગિરિમલ્લિકા પૂજનમાં વપરાય છે; કૌટજ અને શાલમલીનાં ફૂલો તથા કાંટાવાળી વસ્તુઓ યોગ્ય નથી.