અગ્નિપુરાણમ્

શુકપક્ષનિભઃ સ્નિગ્ધઃ કાન્તિમાન્વિમલસ્તથા । સ્વર્ણચૂર્ણનિભૈઃ સૂક્ષ્મૈર્મરકતશ્ચ વિન્દુભિઃ ।। ૨૪૬.

તે ચંદ્રના શુકલપક્ષ જેવું, મૃદુ, તેજસ્વી, શુદ્ધ અને સોનાની ધૂળી જેવી નાની પાંખી એમેરલ્ડની બિંદુઓથી સજેલું હોય છે.

સ્ફટિકજાઃ પદ્મરાગાઃ સ્યૂ રાગવન્તોઽતિનિર્મ્મલાઃ । જાતવઙ્ગા ભવન્તીહ કુરુવિન્દસમુદ્ભવાઃ ।। ૨૪૬.

સ્ફટિકમાંથી ઉત્પન્ન પદ્મરાગ રત્નો તેજસ્વી રંગવાળા અને અત્યંત શુદ્ધ હોય છે; જાતવંગા રત્નો અહીં કુરુવિંદ પથ્થરથી ઉત્પન્ન થાય છે.

સૌગન્ધિકોત્થાઃ કાષાયા મુક્તાફલાસ્તુ શુક્તિજાઃ । વિમલાસ્તેભ્ય ઉત્કૃષ્ટા યે ચ શઙખોદ્ભવા મુને ।। ૨૪૬.

સુગંધિત સ્ત્રોતમાંથી મળતી મુક્તા કાંશી રંગની હોય છે; શંકમાંથી મળતી મુક્તા શુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને શંખમાંથી મળતી મુક્તા તો ઉત્તમ છે, હે મુનિ.

નાગદન્તભવાશ્ચાગ્ર્યાઃ કુમ્ભશૂકરમત્સ્યજાઃ । વેણુનાગભવાઃ શ્રેષ્ઠા મૌક્તિકં નાગજં વરં ।। ૨૪૬.

હાથીના દાંતમાંથી મળતી મુક્તા શ્રેષ્ઠ છે, કુંભ, શૂકર અને માછલીમાંથી મળતી પણ ઉત્તમ છે; વાંસ અને સર્પમાંથી મળતી શ્રેષ્ઠ છે, અને સર્પમાંથી મળતી મુક્તા તો સર્વોત્તમ છે.

thumb|500px|વાસ્તુપુરુષ (૮૧પદ) thumb|500px|વાસ્તુપુરુષઃ. અગ્નિરુવાચ વાસ્તુલક્ષ્મ પ્રવક્ષ્યામિ વિપ્રાદીનાં ચ ભૂરિહ । શ્વેતા રક્તા તથા પીતા કૃષ્ણા ચૈવ યથાક્રમમ્ ।। ૨૪૭.

અગ્નિ કહે છે: હવે હું વાસ્તુપુરુષના લક્ષણો અને બ્રાહ્મણ તથા અન્ય લોકો માટેના અનેક પ્રકારો વર્ણવું છું: સફેદ, લાલ, પીળા અને કાળા, આ ક્રમમાં.

ઘૃતરક્તાન્નમદ્યાનાં ગન્ધાઢ્યા વસતશ્ચ ચ ભૂઃ । મધુરા ચ કષાયા ચ અમ્લાદ્યુપરસા ક્રમાત્ ।। ૨૪૭.

જે ભૂમિમાં ઘી, રક્ત, અન્ન અને મદિરાની સુગંધ ભરપૂર હોય, અને જે સ્વાદે મીઠી, તીખી અને ખટ્ટી હોય, તે અનુક્રમે યોગ્ય છે.

કુશૈઃ શરૈસ્તથાકાશૈર્દૂર્વાભિર્યા ચ સંશ્રિતા । પ્રાર્ચ્ય વિપ્રાંશ્ચ નિઃશલ્પાં ખાતપૂર્વન્તુ કલ્પયેત્ ।। ૨૪૭.

જે ભૂમિ કુશ, શર, આકાશ અથવા દુર્વા ઘાસથી ઢંકાયેલી હોય, તે પસંદ કરવી; બ્રાહ્મણોની પૂજા કર્યા પછી, પહેલાં ખોદેલી જગ્યાએ વાસ્તુ તૈયાર કરવું.

ચતુઃષષ્ટિપદં કૃત્વા મધ્યે બ્રહ્મા ચતુષ્પદઃ । પ્રાક્ તેષાં વૈ ગૃહસ્વામી કથિતસ્તુ તથાર્ય્યમા ।। ૨૪૭.

ચોસઠ ખાણા બનાવી, મધ્યમાં બ્રહ્માને ચાર ભાગમાં મુકવામાં આવે છે; પૂર્વમાં ઘરનો માલિક અને એ જ રીતે આર્યમાનને સ્થાન આપવામાં આવે છે.

દક્ષિણેન વિવસ્વાંશ્ચ મિત્રઃ પશ્ચિમતસ્તથા । ઉદઙ્મહીધરશ્ચૈવ આપવત્સૌ ચ વહ્વિગે ।। ૨૪૭.

દક્ષિણમાં વિવસ્વત, પશ્ચિમમાં મિત્ર, ઉત્તર તરફ મહીધર અને આપવત, તેમજ કોણે વહ્વિગા છે.

સાવિત્રશ્ચૈવ સવિતા જયેન્દ્રૌ નૈર્ઋતેઽમ્બુધૌ । રુદ્રવ્યાધી ચ વાયવ્યે પૂર્વ્વાદૌ કોણગાદ્વહિઃ ।। ૨૪૭.

દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં સાવિત્ર અને સવિતા, ઉત્તર-પશ્ચિમમાં જયેન્દ્ર, રુદ્ર અને વ્યાધિ, અને પૂર્વના પ્રવેશદ્વારે કોણગા અને વહી છે.

મહેન્દ્રશ્ચ રવિઃ સત્યો ભૃશઃ પૂર્વ્વેઽથ દક્ષિણે। ગૃહક્ષતોઽર્યમધૃતી ગન્ધર્વાશ્ચાથ વારુણે ।। ૨૪૭.

મહેન્દ્ર, રવિ, સત્ય અને ભૃશા પૂર્વ અને દક્ષિણમાં છે; ઘરક્ષતા, આર્યમાન, ધૃતિ, ગંધર્વ અને વરુણ પશ્ચિમમાં છે.

પુષ્પદન્તોઽસુરાશ્ચૈવ વરુણો યક્ષ એવ ચ । સૌમેયે ભલ્લાટસોમૌ ચ અદિતિર્ધનદસ્તથા ।। ૨૪૭.

પુષ્પદંત, અસુર, વરુણ અને યક્ષ ત્યાં છે; ઉત્તર-પૂર્વમાં ભલ્લાટ અને સોમ, અદિતિ અને ધનદ છે.

નાગઃ કરગ્રહશ્ચૈશે અષ્ટૌ દિશિ દિશિ સ્મૃતાઃ । આદાયન્તૌ તુ તયોર્દેવૌ પ્રોક્તાવત્ર ગૃહેશ્વરૌ ।। ૨૪૭.

ઉત્તર-પૂર્વમાં નાગ અને કરગ્રહ છે; આ આઠ દિશામાં સ્મરણ થાય છે, અને ત્યાં મુકેલા બે દેવતાઓને ઘરના સ્વામી કહેવાય છે.

. પર્જ્યન્યઃ પ્રથમો દેવો દ્વિતીયશ્ચ કરગ્રહઃ । મહેન્દ્રરવિસત્યાશ્ચ ભૃશોઽથ ગગન્ન્તથા ।। ૨૪૭.

પહેલો દેવ પરજ્યન્ય છે, બીજો કરગ્રહ; મહેન્દ્ર, રવિ, સત્ય, ભૃશા અને ગગન પણ હાજર છે.

રોગો મુખ્યશ્ચ વાયવ્યે દક્ષિણે પુષ્પવિત્તદૌ । ગૃહક્ષતો યસભૃશૌ ગન્ધર્વો નાગપૈતૃકઃ ।। ૨૪૭.

વાયવ્ય દિશામાં રોગ મુખ્ય છે, દક્ષિણમાં પુષ્પ અને વિત્તદ; ઘરક્ષતા, યશ, ભૃશા, ગંધર્વ, નાગ અને પૈત્રિક પણ હાજર છે.

આપ્યે દૌવારિકસુગ્રીવૌ પુષ્પદન્તોઽસુરો જલં । યક્ષ્મા રોગશ્ચ શોષશ્ચ ઉત્તરે નાગરાજકઃ । ૨૪૭.

ઉત્તર-પૂર્વમાં દૌવારિક, સુગ્રીવ, પુષ્પદંત નામના અસુર, પાણી, યક્ષ્મા, રોગ અને શુષ્કતા છે; ઉત્તર તરફ નાગરાજક છે.

મુખ્યો ભલ્લાટશશિનૌ અદિતિશ્ચ કુવેરકઃ । નાગો હુતાશઃ શ્રેષ્ઠો વૈ શક્રસૂર્ય્યૌ ચ પૂર્વતઃ ।। ૨૪૭.

પૂર્વમાં ભલ્લાટ, શશિન, અદિતિ અને કુવેર મુખ્ય છે; નાગ અને હુતાશા ઉત્તમ છે, તેમજ શક્ર અને સૂર્ય પણ પૂર્વ દિશામાં છે.

દક્ષે ગૃહક્ષતઃ પુષ્પ આપ્યે સુગ્રીવ ઉત્તમઃ । પુષ્પદન્તો હ્યુદગ્દ્વારિ ભલ્લાટઃ પુષ્પદન્તકઃ ।। ૨૪૭.

દક્ષિણમાં ગૃહક્ષત અને પુષ્પ છે; ઉત્તર-પૂર્વમાં સુગ્રીવ શ્રેષ્ઠ છે; ઉત્તર દ્વાર પર પુષ્પદંત છે, ભલ્લાટ પુષ્પદંતક છે.

શિલેષ્ટકાદિવિન્યાસં મન્ત્રૈઃ પ્રાર્ચ્ય સુરાંશ્ચરેત્ । નન્દે નન્દય વાસિષ્ઠે વસુભિઃ પ્રજયા સહ ।। ૨૪૭.

પથ્થર અને ઈંટની ગોઠવણીને મંત્રથી પૂજ્યા પછી, દેવતાઓ માટે વિધિ કરવી; નંદે, નંદયે અને વાસિષ્ઠમાં વસુઓ અને સંતાન સાથે.

જયે ફાર્ગવદાયાદે પ્રજાનાઞ્ચયમાવહ । પૂર્ણેઽઙ્ગિરસદાયાદે પૂર્ણકામં કુરુષ્વ માં ।। ૨૪૭.

વિજય સમયે ફાર્ગવ વંશ સાથે સંતાનની વૃદ્ધિ લાવો; પૂર્ણતા સમયે આંગિરસ વંશ સાથે મારી સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરો.

ભદ્રે કાશ્યપદાયાદે કુરુ ભદ્રાં મતિં મમ । સર્વવીજસમાયુક્તે સર્વરત્નૌષધૈર્વૃતે ।। ૨૪૭.

શુભ સમયે કાશ્યપ વંશ સાથે મારી શુભ બુદ્ધિ કરો; સર્વ બીજોથી યુક્ત, સર્વ રત્ન અને ઔષધીઓથી ઘેરાયેલ.

રુચિરે નન્દને નન્દે વાસિષ્ઠે રમ્યતામિહ। પ્રજાપતિસુતે દેવિ ચતુરસ્ત્રે મહીમયે ।। ૨૪૭.

સુંદર નંદન, નંદ અને વાસિષ્ઠમાં અહીં આનંદ રહે; પ્રજાપતિની પુત્રી દેવી, ચતુરસ્થી અને પૃથ્વીથી ભરેલા સ્થાને.

સુભગે સુવ્રતે ભદ્રે ગૃહે કાશ્યપિ રમ્યતાં । પૂજિતે પરમાચાર્ય્યૈર્ગન્ધમાલ્યૈરલઙ્‌કૃતે ।। ૨૪૭.

હે શુભ, સદાચારવાળી, શુભવતી, કાશ્યપી ગૃહમાં આનંદ કરે; શ્રેષ્ઠ આચાર્યોથી પૂજિત, સુગંધ અને માળાથી સજ્જ.

ભવભૂતિકરે દેવિ ગૃહે કાશ્યાપિ રમ્યતાં । અવ્યહ્ગ્યે ચાક્ષતે પૂર્ણે મુનેરઙ્ગિરસઃ સુતે ।। ૨૪૭.

હે દેવી, ગૃહમાં સુખ-સમૃદ્ધિ લાવો, કાશ્યપી આનંદ કરે; અવ્યંગ અને અખંડિત, પૂર્ણ આંગિરસ મુનિના પુત્રના ગૃહમાં.

ઇષ્ટકે ત્વં પ્રયચ્છેષ્ટં પ્રતિષ્ઠાઙ્ગારયામ્યહં । દેશસ્વામિપુરસ્વામિગૃહસ્વામિપરિગ્રહે ।। ૨૪૭.

ઈંટ પર હું ઇચ્છિત વસ્તુ અર્પણ કરું છું; સ્થાપના કરું છું; દેશના સ્વામી, શહેરના સ્વામી, ગૃહના સ્વામી અને સંપત્તિમાં.

મનુષ્યધનહસ્ત્યશ્વપશુવૃદ્ધિકરી ભવ । ગૃહવ્રવેશેઽપિ તથા શિલાન્યાસં સમાચરેત્ ।। ૨૪૭.

માણસ, ધન, હાથી, ઘોડા અને પશુઓની વૃદ્ધિ લાવનાર બની જાઓ; ગૃહ પ્રવેશ સમયે પણ પથ્થર ગોઠવવાની વિધિ કરો.

ઉત્તરેણ શુભઃ પ્લક્ષો વચઃ પ્રાક્ સ્યાદ્ ગૃહાદિતઃ । ઉદુમ્વરશ્ચ યામ્યેન પશ્ચિમેઽશ્વત્થ ઉત્તમઃ ।। ૨૪૭.

ઉત્તર તરફ શુભ પલાશ વૃક્ષ છે; ગૃહથી પૂર્વમાં વાણી છે; દક્ષિણમાં ઉદુંબર છે અને પશ્ચિમમાં શ્રેષ્ઠ અશ્વત્થ વૃક્ષ છે.

વામભાગે તથોદ્યાનં કુર્ય્યાદ્વાસં ગૃહે શુભં । સાયં પ્રાતસ્તુ ધર્માપ્તૌ શીતકાલે દિનાન્તરે ।। ૨૪૭.

ડાબી બાજુ પર બગીચો અથવા ગૃહમાં શુભ નિવાસ બનાવવો; સાંજ અને સવારમાં, ધર્મની પ્રાપ્તિ માટે, ઠંડા કાળમાં, દિવસના અંતે.

વર્ષારાત્રે ભુવઃ શોષે સેક્તવ્યા રોપિતદ્રુમાઃ । વિડ઼ઙ્ગઘૃતસંયુક્તાન્ સેચયેચ્છીતવારિણા ।। ૨૪૭.

વરસાદની રાતોમાં, જમીન સૂકી હોય ત્યારે, રોપેલા વૃક્ષોને પાણી આપવું; વિરાંગ અને ઘી સાથે મિશ્રિત, ઠંડા પાણીથી સિંચન કરવું.