અગ્નિપુરાણમ્

કૃતવર્મ્મા કૃપો દ્રૌણિસ્ત્રયો મુક્તાસ્તતો રણાત્ । પાણ્ડવાઃ સાત્યકિઃ કૃષ્ણઃ સપ્ત મુક્તા ન ચાપરે

કૃતવર્મા, કૃપાચાર્ય અને દ્રૌણપુત્ર—આ ત્રણ જણા યુદ્ધમાંથી બચી ગયા; પાંડવો, સાત્યકી અને કૃષ્ણ—આ સાત જણા જ જીવતા બચ્યા, બીજાં કોઈ નહીં.

સ્ત્રિયશ્ચાર્ત્તાઃ સમાશ્વાસ્ય ભીમાદ્યૈઃ સ યુધિષ્ઠિરઃ । સંસ્કૃત્ય પ્રહતાન્ વીરાન્ દત્તોદકધનાદિકઃ

યુધિષ્ઠિરે ભીમ અને બીજા સૌ સાથે મળીને દુઃખી સ્ત્રીઓને સાંત્વના આપી, પડેલા વીરોનાં સંસ્કાર કર્યા અને પાણી તથા ધનનું દાન આપ્યું.

ભીષ્માચ્છાન્તનવાચ્છ્રુત્વા ધર્મ્માન્ સર્વાંશ્ચ શાન્તિદાન્ । રાજધર્મ્માન્મોક્ષધર્ન્માન્દાનધર્મ્માન્ નૃપોઽભવત્

શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પાસેથી બધા ધર્મ અને શાંતિના ઉપદેશો સાંભળી, રાજધર્મ, મોક્ષધર્મ અને દાનધર્મ વગેરે રાજાએ શીખ્યા.

અશ્વમેધે દદૌ દાનં બ્રાહ્મણેભ્યોરિમર્દ્દનઃ। શ્રુત્વાર્જુનાન્મૌષલેયં યાદવાનાઞ્ચ સઙ્‌ક્ષયમ્

શત્રુઓને હરાવનારએ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો અને બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું; પછી અર્જુન પાસેથી યાદવોના મૌસલ્ય વિનાશની વાત સાંભળી.

અગ્નિરુવાચ યુધિષ્ઠિરે તુ રાજ્યસ્થે આશ્રમાદાશ્રમાન્તરમ્। ધૃતરાષ્ટ્રો વનમગાદ્ ગાન્ધારી ચ પૃથા દ્વિચ

અગ્નિએ કહ્યું: જ્યારે યુધિષ્ઠિર રાજગાદી પર સ્થિર થયા, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર, ગાંધારી અને પૃથા પોતાના આશ્રમમાંથી વન તરફ ગયા.

વિદુરસ્ત્વગ્નિના દગ્ધો વનજેન દિવઙ્ગતઃ। એવં વિષ્ણુર્ભુવો ભારમહરદ્દાનવાદિકમ્

વિદુર, જંગલની આગથી દાઝાઈને, સ્વર્ગે ગયા; એ રીતે વિષ્ણુએ પૃથ્વીનો ભાર, દાનવો સહિત, દૂર કર્યો.

ધર્મ્માયાધર્મ્મનાશાય નિમિત્તીકૃત્ય પાણ્ડવાન્। સ વિપ્રશાપવ્યાજેન મુષલેનાહરત્ કુલમ્

ધર્મની સ્થાપના અને અધર્મના નાશ માટે, પાંડવોને ઉપાય બનાવી, વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણના શાપના બહાને, મૌસલયુદ્ધથી વંશનો વિનાશ કર્યો.

યાદવાનાં ભારકરં વજ્રં રાજ્યેભ્યષેચયત્। દેવાદેશાત્ પ્રભાસે સ દેહં ત્યક્ત્વા સ્વયં હરિઃ

યાદવોના ભારવાહક વજ્રને રાજ્યો પર બેસાડ્યા; દેવોના આદેશથી, પ્રભાસ ખાતે હરિએ પોતાનું શરીર ત્યાગ્યું.

ઇન્દ્રલોકે બ્રહ્મલોકે પૂજ્યતે સ્વર્ગવાસિભિઃ। બલભદ્રોનન્તમૂર્ત્તિઃ પાતાલસ્વર્ગમીયિવાન્

ઇન્દ્રલોક અને બ્રહ્માલોકમાં, સ્વર્ગવાસીઓએ તેમને પૂજ્યા; અનંતરૂપ બલભદ્ર પાતાળ અને સ્વર્ગે ગયા.

અવિનાશી હરિર્દેવો ધ્યાનિભિદ્ધર્યેય એવ સઃ। વિના તં દ્વારકાસ્થાનં પ્લાવયામાસ સાગરઃ

અવિનાશી હરિ દેવ, જે ધ્યાનધારીને દેખાય છે, એ જ છે; તેમના વિના, દરિયાએ દ્વારકા શહેરને ડૂબાડી દીધું.

સંસ્કૃત્ય યાદવાન્ પાર્થો દત્તોદકધનાદિકઃ। સ્ત્રિયોષ્ટાવક્રશાપેન ભાર્ય્યા વિષ્ણોશ્ચ યાઃ સ્થિતાઃ

યાદવોના સંસ્કાર કર્યા પછી, પાર્થએ પાણી અને ધનનું દાન આપ્યું; વક્ર સ્ત્રીના શાપથી, વિષ્ણુની પત્નીઓ ત્યાં જ રહી ગઈ.

પુનસ્તચ્છાપતો નીતા ગોપાલૈર્લગુડાયુધૈઃ। અર્જુનં હિ તિરસ્કૃત્ય પાર્થઃ શોકઞ્ચકાર હ

પછી એ શાપના કારણે, ગોપાળોએ લાકડાના હથિયારો વડે તેમને પકડી લીધી; પાર્થ તેમને બચાવી શક્યા નહીં અને દુઃખી થયા.

વ્યાસેનાશ્વાસિતો મેને બલં મે કૃષ્ણાસન્નિધૌ। હસ્તિનાપુરમાગત્ય પાર્થઃ સર્વં ન્યવેદયત્

વ્યાસે સાંત્વના આપી, ત્યારે તેણે વિચાર્યું કે, 'મારું બળ તો કૃષ્ણની હાજરીથી હતું'; પછી હસ્તિનાપુર આવી, પાર્થએ બધું કહી દીધું.

યુધિષ્ઠિરાય સ ભ્રાત્રે પાલકાય નૃણાન્તદા। તદ્ધનુસ્તાનિ ચાસ્ત્રાણિસ રથસ્તે ચ વાજિનઃ

પછી તેણે પોતાના ભાઈ, મનુષ્યોના રક્ષક યુધિષ્ઠિરને પોતાનું ધનુષ્ય, શસ્ત્રો, રથ અને ઘોડા આપી દીધા.

વિના કૃષ્ણેન તન્નષ્ટં દાનઞ્ચાશ્રોત્રિયે યથા। તચ્છ્રુત્વા ધર્મ્મરાજસ્તુ રાજ્યે સ્થાપ્ય પરીક્ષિતમ્

કૃષ્ણ વિના એ બધું નાશ પામ્યું, અને દાન યોગ્ય બ્રાહ્મણોને અપાયું; આ સાંભળી, ધર્મરાજાએ પરિક્ષિતને રાજગાદી પર બેસાડ્યા.

પ્રસ્થાનં પ્રસ્થિતો ધીમાન્ દ્રૌપદ્યા ભ્રાતૃભિઃ સહ। સંસારનિત્યતાં જ્ઞાત્વા જપન્નષ્ટશતં હરેઃ

વિદ્વાન યાત્રા પર નીકળ્યા, દ્રૌપદી અને પોતાના ભાઈઓ સાથે. તેમને જાણ હતું કે આ સંસાર સદા રહેતો નથી, એટલે તેમણે હરિના ભૂલાયેલા સો નામોનું સ્મરણ કર્યું.

મહાપથે તુ પતિતા દ્રૌપદી સહદેવકઃ। નકુલઃ ફાલ્ગુનો ભીમો રાજા શોકપરાયણઃ

મહાન માર્ગ પર દ્રૌપદી, સહદેવ, નકુલ, ફાળગુન અને ભીમ પડી ગયા; રાજા તો દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયા.

ઇન્દ્રાનીતરયારૂઢઃ સાનુજઃ સ્વર્ગમાપ્તવાન્। દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનાદીંશ્ચ વાસુદેવં ચ હર્ષિતઃ

ઇન્દ્રના રથમાં ચડીને, પોતાના ભાઈઓ સાથે, તેમણે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું; ત્યાં દુર્યોધન અને બીજા લોકોને તથા વાસુદેવને જોઈને તેઓ આનંદિત થયા.

અગ્નિરુવાચ વક્ષ્યે બુદ્ધાવતારઞ્ચ પઠતઃ શ્રૃણ્વતોર્થદમ્। પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે દેત્યૈર્દ્દેવાઃ પપાજિતાઃ

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું બુદ્ધ અવતાર વિષે કહું છું, જે વાંચનાર અને સાંભળનાર માટે ફળદાયી છે. પહેલાં દેવો અને દૈત્યો વચ્ચે યુદ્ધ થયું, ત્યારે દૈત્યોના હાથમાં દેવો હાર્યા.

રક્ષ રક્ષેતિ શરણં વદન્તો જગ્મુરીશ્વરમ્। માયામોહસ્વરૂપોસૌ શુદ્ધોદનસુતોઽભવત્

'રક્ષા કરો, રક્ષા કરો' એમ બોલીને દેવોએ ભગવાનને આશરો લીધો; ભગવાન માયા અને મોહના સ્વરૂપે શુદ્ધોધનના પુત્ર બની આવ્યા.

મોહયામાસ દૈત્યાંસ્તાંસ્ત્યાજિતા વેદધર્મકમ્। તે ચ બૌદ્ધા બભૂવુર્હિ તેભ્યોન્યે વેદવર્જિતાઃ

તેમણે દૈત્યોને મોહમાં પાડી દીધા, જેથી તેમણે વેદધર્મ છોડ્યો; એ બધા બૌદ્ધ બની ગયા અને બીજા ઘણા વેદથી વિમુખ થયા.

આર્હતઃ સોઽભવત્ પશ્ચાદાર્હતાનકરોત્ પરાન્। એવં પાષણ્ડિનો જાતા વેદધર્મ્માદિવર્જિતાઃ

પછી તેઓ આરહત બન્યા અને બીજાને પણ આરહત બનાવ્યા; આમ, વેદધર્મથી વિમુખ એવા પાશંડીઓ ઉત્પન્ન થયા.

નારકાર્હં કર્મ ચક્રુર્ગ્રહીષ્યન્ત્યધમાદપિ। સર્વે કલિયુગાન્તે તુ ભવિષ્યન્તિ ચ સઙ્કરાઃ

તેઓએ નરકમાં લઈ જતી ક્રિયાઓ કરી, અને સૌથી નીચા કર્મો પણ સ્વીકારી લીધા; કલિયુગના અંતે બધા જ સંકર થઈ જશે.

દસ્યવઃ શીલહીનાશ્ચ વેદો વાજસનેયકઃ। દશ પઞ્ચ ચ શાખા વૈ પ્રમાણેન ભવિષ્યતિ

ધર્મવિહિન દસ્યુઓ અને વાજસનેય વેદ જ રહેશે; દસ અને પાંચ શાખાઓ માત્ર પ્રમાણરૂપે બચશે.

ધર્મ્મકઞ્ચુકસંવીતા અધર્મરુચયસ્તથા। માનુપાન્ ભક્ષયિષ્યન્તિ મ્લેચ્છાઃ પાર્થિવરૂપિણઃ

ધર્મનું આવરણ પહેરીને પણ અધર્મમાં રુચિ ધરાવનારા, એ રાજાના રૂપમાં વિદેશી લોકો માંસ અને દારૂનો સેવન કરશે.

કલ્કી વિષ્ણુયશઃ પુત્રો યાજ્ઞવલ્ક્યપુરોહિતઃ। ઉત્સાદયિષ્યતિ મ્લેચ્છાન્ ગૃહીતાસ્ત્રઃ કૃતાયુધઃ

કલ્કિ, જે વિષ્ણુયશના પુત્ર છે અને યાજ્ઞવલ્ક્ય તેમના પુરોહિત છે, શસ્ત્ર ધારણ કરીને અને સજ્જ થઈને, એ વિદેશીઓને નાશ કરશે.

સ્થાપયિષ્યતિ મર્યાદાં ચાતુર્વર્ણ્યે યથોચિતામ્। આશ્રમેષુ ચ સર્વેષુ પ્રજાઃ સદ્ધર્મ્મવર્ત્મનિ

તેઓ ચાર વર્ણ અને બધા આશ્રમોમાં યોગ્ય maryada સ્થાપિત કરશે અને પ્રજાને સાચા ધર્મના માર્ગે ચલાવશે.

કલ્કિરૂપં પરિત્યજ્ય હરિઃ સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ। તતઃ કૃતયુગન્નામ પુરાવત્ સમ્ભવિષ્યતિ

કલ્કિનું રૂપ છોડી, હરિ સ્વર્ગમાં જશે; ત્યારબાદ ફરી પહેલા જેવું કૃતયુગ આવશે.

વર્ણાશ્રમાશ્ચ ધર્મેષુ સ્વેષુ સ્થાસ્યન્તિ સત્તમ। એવં સર્વેષુ કલ્પેષુ સર્વમન્વન્તરેષુ ચ

વર્ણ અને આશ્રમો પોતાના ધર્મમાં સ્થિર રહેશે, હે ઉત્તમ! એમ બધા કલ્પ અને મન્વંતરોમાં પણ રહેશે.