અગ્નિપુરાણમ્

ખડ્ગે ન પશ્યેદ્વદનમુચ્છિષ્ટો ન સ્પૃશેદસિં । મૂલ્યં જાતિં ન કથયેન્નિશિ કુર્યાન્ન શીર્ષકે ।। ૨૪૫.

તલવારમાં પોતાનું ચહેરું જોવું નહીં, અશુદ્ધ અવસ્થામાં તલવારની ધાર સ્પર્શવી નહીં; રાત્રે એની કિંમત કે જાતિ કહેવી નહીં, અને શિર પર રાખવી નહીં.

અગ્નિરુવાચ રત્નાનાં લક્ષણાં વક્ષ્યે રત્નં ધાર્ય્યમિદં નપૈઃ । વજ્રં મરકતં રત્નં પદ્મરાગઞ્ચ મૌક્તિકં ।। ૨૪૬.

અગ્નિએ કહ્યું: હું રત્નોના લક્ષણો કહું છું; પુરુષોએ જે રત્નો પહેરવા જોઈએ એ છે: વજ્ર, પન્ના, પદ્મરાગ, નીલમ અને મુક્તા.

ઇન્દ્રનીલં મહાનીલં વૈદૂર્ય્યં ગન્ધશસ્યકં । ચન્દ્રકાન્તં સૂર્યકાન્તં સ્ફટિકં પુલકં તથા ।। ૨૪૬.

ઇન્દ્રનીલ, મહાનીલમ, વૈદૂર્ય, પીતરત્ન, ચંદ્રકાંતા, સૂર્યકાંતા, સ્ફટિક અને પુલક પણ છે.

કર્કેતનં પૂષ્પરાગં તથા જ્યોતીરસં દ્વિજ । સ્ફટિકં રાજપટ્ટઞ્ચ તથા રાજમયં શુભં ।। ૨૪૬.

કર્કેટન, પુષ્પરાગ અને જ્યોતીરસ, હે દ્વિજ; સ્ફટિક, રાજપટ્ટ અને શુભ રાજમય પણ છે.

સૌગન્ધિકં તથા ગઞ્જં શઙ્ખબ્ર્હ્મમયં તથા । ગોમેદં રુધિરાક્ષઞ્ચ તથા ભલ્લાતકં દ્વિજ ।। ૨૪૬.

સૌગંધિક, ગંજ, શંખ અને બ્રહ્મમય પણ છે; ગોમેદ, રુધિરાક્ષ અને ભલ્લાતક, હે દ્વિજ.

ધૂલીં મરકતઞ્ચૈવ તુથકં સીસમેવ ચ । પીલું પ્રવાલકઞ્ચૈવ ગિરિવજ્રં દ્વિજોત્તમ ।। ૨૪૬.

ધૂળ, પન્ના, તુથક, સીસમ, પીલુ, પ્રવાળ અને ગિરિવજ્ર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

ભૂજઙ્ગમમણિઞ્ચૈવ તથા વજ્રમણિં શુભં । ટિટ્ટિભઞ્ચ તથા પિણ્ડં ભ્રામરઞ્ચ તથોત્પલં ।। ૨૪૬.

ભૂજંગમણિ અને શુભ વજ્રમણિ; ટિટ્ટિભ, પિંડ, ભ્રામર અને ઉત્પલ પણ છે.

સુવર્ણપ્રતિબદ્ધાનિ રત્નાનિ શ્રીજયાદિકે । અન્તઃપ્રભાવં વૈમલ્યં સુસંસ્થાનત્વમેવ ચ ।। ૨૪૬.

સોનાથી સજાયેલા રત્નો, જેમ કે શ્રી અને જય, અંદરથી તેજસ્વી, શુદ્ધ અને સુંદર આકાર ધરાવે છે.

સુધાર્યા નૈવ ધાર્ય્યાસ્તુ નિષ્પ્રભા મલિનાસ્તથા । ખણ્ડાઃ સશર્કરા યે ચ પ્રશસ્તં વજ્રધારણમ્ ।। ૨૪૬.

જે રત્નો અશુદ્ધ, તેજ વગરના, તૂટી ગયેલા અથવા કાંકરીયુક્ત હોય, તે પહેરવા યોગ્ય નથી; શ્રેષ્ઠ તો એ છે, જે વજ્રમાં જડવામાં યોગ્ય હોય.

અમ્ભસ્તરતિ યદ્વજ્રમભેદ્યં વિમલં ચ યત્ । ષટ્કોણં શક્રચાપાબં લઘુ ચાર્કનિભં શુભમ્ ।। ૨૪૬.

સાચું વજ્ર એ છે, જે પાણીમાં પસાર થાય, તૂટી ન શકે, નિર્મલ હોય, છ કાંટાવાળું, ઇન્દ્રધનુષ જેવું, હલકું, સૂર્ય જેવું ચમકતું અને શુભ હોય.

શુકપક્ષનિભઃ સ્નિગ્ધઃ કાન્તિમાન્વિમલસ્તથા । સ્વર્ણચૂર્ણનિભૈઃ સૂક્ષ્મૈર્મરકતશ્ચ વિન્દુભિઃ ।। ૨૪૬.

તે ચંદ્રના શુકલપક્ષ જેવું, મૃદુ, તેજસ્વી, શુદ્ધ અને સોનાની ધૂળી જેવી નાની પાંખી એમેરલ્ડની બિંદુઓથી સજેલું હોય છે.

સ્ફટિકજાઃ પદ્મરાગાઃ સ્યૂ રાગવન્તોઽતિનિર્મ્મલાઃ । જાતવઙ્ગા ભવન્તીહ કુરુવિન્દસમુદ્ભવાઃ ।। ૨૪૬.

સ્ફટિકમાંથી ઉત્પન્ન પદ્મરાગ રત્નો તેજસ્વી રંગવાળા અને અત્યંત શુદ્ધ હોય છે; જાતવંગા રત્નો અહીં કુરુવિંદ પથ્થરથી ઉત્પન્ન થાય છે.

સૌગન્ધિકોત્થાઃ કાષાયા મુક્તાફલાસ્તુ શુક્તિજાઃ । વિમલાસ્તેભ્ય ઉત્કૃષ્ટા યે ચ શઙખોદ્ભવા મુને ।। ૨૪૬.

સુગંધિત સ્ત્રોતમાંથી મળતી મુક્તા કાંશી રંગની હોય છે; શંકમાંથી મળતી મુક્તા શુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને શંખમાંથી મળતી મુક્તા તો ઉત્તમ છે, હે મુનિ.

નાગદન્તભવાશ્ચાગ્ર્યાઃ કુમ્ભશૂકરમત્સ્યજાઃ । વેણુનાગભવાઃ શ્રેષ્ઠા મૌક્તિકં નાગજં વરં ।। ૨૪૬.

હાથીના દાંતમાંથી મળતી મુક્તા શ્રેષ્ઠ છે, કુંભ, શૂકર અને માછલીમાંથી મળતી પણ ઉત્તમ છે; વાંસ અને સર્પમાંથી મળતી શ્રેષ્ઠ છે, અને સર્પમાંથી મળતી મુક્તા તો સર્વોત્તમ છે.

thumb|500px|વાસ્તુપુરુષ (૮૧પદ) thumb|500px|વાસ્તુપુરુષઃ. અગ્નિરુવાચ વાસ્તુલક્ષ્મ પ્રવક્ષ્યામિ વિપ્રાદીનાં ચ ભૂરિહ । શ્વેતા રક્તા તથા પીતા કૃષ્ણા ચૈવ યથાક્રમમ્ ।। ૨૪૭.

અગ્નિ કહે છે: હવે હું વાસ્તુપુરુષના લક્ષણો અને બ્રાહ્મણ તથા અન્ય લોકો માટેના અનેક પ્રકારો વર્ણવું છું: સફેદ, લાલ, પીળા અને કાળા, આ ક્રમમાં.

ઘૃતરક્તાન્નમદ્યાનાં ગન્ધાઢ્યા વસતશ્ચ ચ ભૂઃ । મધુરા ચ કષાયા ચ અમ્લાદ્યુપરસા ક્રમાત્ ।। ૨૪૭.

જે ભૂમિમાં ઘી, રક્ત, અન્ન અને મદિરાની સુગંધ ભરપૂર હોય, અને જે સ્વાદે મીઠી, તીખી અને ખટ્ટી હોય, તે અનુક્રમે યોગ્ય છે.

કુશૈઃ શરૈસ્તથાકાશૈર્દૂર્વાભિર્યા ચ સંશ્રિતા । પ્રાર્ચ્ય વિપ્રાંશ્ચ નિઃશલ્પાં ખાતપૂર્વન્તુ કલ્પયેત્ ।। ૨૪૭.

જે ભૂમિ કુશ, શર, આકાશ અથવા દુર્વા ઘાસથી ઢંકાયેલી હોય, તે પસંદ કરવી; બ્રાહ્મણોની પૂજા કર્યા પછી, પહેલાં ખોદેલી જગ્યાએ વાસ્તુ તૈયાર કરવું.

ચતુઃષષ્ટિપદં કૃત્વા મધ્યે બ્રહ્મા ચતુષ્પદઃ । પ્રાક્ તેષાં વૈ ગૃહસ્વામી કથિતસ્તુ તથાર્ય્યમા ।। ૨૪૭.

ચોસઠ ખાણા બનાવી, મધ્યમાં બ્રહ્માને ચાર ભાગમાં મુકવામાં આવે છે; પૂર્વમાં ઘરનો માલિક અને એ જ રીતે આર્યમાનને સ્થાન આપવામાં આવે છે.

દક્ષિણેન વિવસ્વાંશ્ચ મિત્રઃ પશ્ચિમતસ્તથા । ઉદઙ્મહીધરશ્ચૈવ આપવત્સૌ ચ વહ્વિગે ।। ૨૪૭.

દક્ષિણમાં વિવસ્વત, પશ્ચિમમાં મિત્ર, ઉત્તર તરફ મહીધર અને આપવત, તેમજ કોણે વહ્વિગા છે.

સાવિત્રશ્ચૈવ સવિતા જયેન્દ્રૌ નૈર્ઋતેઽમ્બુધૌ । રુદ્રવ્યાધી ચ વાયવ્યે પૂર્વ્વાદૌ કોણગાદ્વહિઃ ।। ૨૪૭.

દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં સાવિત્ર અને સવિતા, ઉત્તર-પશ્ચિમમાં જયેન્દ્ર, રુદ્ર અને વ્યાધિ, અને પૂર્વના પ્રવેશદ્વારે કોણગા અને વહી છે.

મહેન્દ્રશ્ચ રવિઃ સત્યો ભૃશઃ પૂર્વ્વેઽથ દક્ષિણે। ગૃહક્ષતોઽર્યમધૃતી ગન્ધર્વાશ્ચાથ વારુણે ।। ૨૪૭.

મહેન્દ્ર, રવિ, સત્ય અને ભૃશા પૂર્વ અને દક્ષિણમાં છે; ઘરક્ષતા, આર્યમાન, ધૃતિ, ગંધર્વ અને વરુણ પશ્ચિમમાં છે.

પુષ્પદન્તોઽસુરાશ્ચૈવ વરુણો યક્ષ એવ ચ । સૌમેયે ભલ્લાટસોમૌ ચ અદિતિર્ધનદસ્તથા ।। ૨૪૭.

પુષ્પદંત, અસુર, વરુણ અને યક્ષ ત્યાં છે; ઉત્તર-પૂર્વમાં ભલ્લાટ અને સોમ, અદિતિ અને ધનદ છે.

નાગઃ કરગ્રહશ્ચૈશે અષ્ટૌ દિશિ દિશિ સ્મૃતાઃ । આદાયન્તૌ તુ તયોર્દેવૌ પ્રોક્તાવત્ર ગૃહેશ્વરૌ ।। ૨૪૭.

ઉત્તર-પૂર્વમાં નાગ અને કરગ્રહ છે; આ આઠ દિશામાં સ્મરણ થાય છે, અને ત્યાં મુકેલા બે દેવતાઓને ઘરના સ્વામી કહેવાય છે.

. પર્જ્યન્યઃ પ્રથમો દેવો દ્વિતીયશ્ચ કરગ્રહઃ । મહેન્દ્રરવિસત્યાશ્ચ ભૃશોઽથ ગગન્ન્તથા ।। ૨૪૭.

પહેલો દેવ પરજ્યન્ય છે, બીજો કરગ્રહ; મહેન્દ્ર, રવિ, સત્ય, ભૃશા અને ગગન પણ હાજર છે.

રોગો મુખ્યશ્ચ વાયવ્યે દક્ષિણે પુષ્પવિત્તદૌ । ગૃહક્ષતો યસભૃશૌ ગન્ધર્વો નાગપૈતૃકઃ ।। ૨૪૭.

વાયવ્ય દિશામાં રોગ મુખ્ય છે, દક્ષિણમાં પુષ્પ અને વિત્તદ; ઘરક્ષતા, યશ, ભૃશા, ગંધર્વ, નાગ અને પૈત્રિક પણ હાજર છે.

આપ્યે દૌવારિકસુગ્રીવૌ પુષ્પદન્તોઽસુરો જલં । યક્ષ્મા રોગશ્ચ શોષશ્ચ ઉત્તરે નાગરાજકઃ । ૨૪૭.

ઉત્તર-પૂર્વમાં દૌવારિક, સુગ્રીવ, પુષ્પદંત નામના અસુર, પાણી, યક્ષ્મા, રોગ અને શુષ્કતા છે; ઉત્તર તરફ નાગરાજક છે.

મુખ્યો ભલ્લાટશશિનૌ અદિતિશ્ચ કુવેરકઃ । નાગો હુતાશઃ શ્રેષ્ઠો વૈ શક્રસૂર્ય્યૌ ચ પૂર્વતઃ ।। ૨૪૭.

પૂર્વમાં ભલ્લાટ, શશિન, અદિતિ અને કુવેર મુખ્ય છે; નાગ અને હુતાશા ઉત્તમ છે, તેમજ શક્ર અને સૂર્ય પણ પૂર્વ દિશામાં છે.

દક્ષે ગૃહક્ષતઃ પુષ્પ આપ્યે સુગ્રીવ ઉત્તમઃ । પુષ્પદન્તો હ્યુદગ્દ્વારિ ભલ્લાટઃ પુષ્પદન્તકઃ ।। ૨૪૭.

દક્ષિણમાં ગૃહક્ષત અને પુષ્પ છે; ઉત્તર-પૂર્વમાં સુગ્રીવ શ્રેષ્ઠ છે; ઉત્તર દ્વાર પર પુષ્પદંત છે, ભલ્લાટ પુષ્પદંતક છે.

શિલેષ્ટકાદિવિન્યાસં મન્ત્રૈઃ પ્રાર્ચ્ય સુરાંશ્ચરેત્ । નન્દે નન્દય વાસિષ્ઠે વસુભિઃ પ્રજયા સહ ।। ૨૪૭.

પથ્થર અને ઈંટની ગોઠવણીને મંત્રથી પૂજ્યા પછી, દેવતાઓ માટે વિધિ કરવી; નંદે, નંદયે અને વાસિષ્ઠમાં વસુઓ અને સંતાન સાથે.