અગ્નિપુરાણમ્

હતોશ્વત્થામા ચેત્યુક્તે દ્રોણઃ શસ્ત્રાણિ ચાત્યજત્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નશરાક્રાન્તઃ પતિતઃ સ મહીતલે

જ્યારે કહેવામાં આવ્યું કે અશ્વત્થામા મર્યો છે, ત્યારે દ્રોણે શસ્ત્ર મૂકી દીધાં; ધૃષ્ટદ્યુમ્નના તીરોને કારણે તે ધરતી પર પડી ગયો.

પઞ્ચમેહનિ દુર્દ્ધર્ષઃ સર્વક્ષત્રં પ્રમથ્ય ચ। દુર્યોધને તુ શોકાર્તે કર્ણઃ સેનાપતિસ્ત્વભૂત્

પાંચમા દિવસે અપરાજિત કર્ણે બધા ક્ષત્રિયોને હરાવી દીધાં; દુર્યોધન દુઃખી હતો ત્યારે કર્ણ સેનાપતિ બન્યો.

અર્જુનઃ પાણ્ડવાનાઞ્ચ તયોર્યુદ્ધં બભૂવ હ। શસ્ત્રશસ્ત્રિ મહારૌદ્રં દેવાસુરરણોપમમ્

અર્જુન અને પાંડવો એના સામે યુદ્ધ કરવા ઊભા રહ્યા; શસ્ત્રોથી ભરેલું એ યુદ્ધ દેવ-દાનવોની લડાઈ જેવું ભયાનક હતું.

કર્ણાર્જુનાખ્યે સઙ્‌પ્રામે કર્ણોરીનવધીચ્છરૈઃ। દ્વિતીયેહનિ કર્ણસ્તુ અર્જુનેન નિપાતિતઃ

કર્ણ અને અર્જુન વચ્ચેના યુદ્ધમાં કર્ણે અર્જુનને તીરો વડે ઘાયલ કર્યો; બીજે દિવસે અર્જુને કર્ણને પરાજય આપ્યો.

શલ્યો દિનાર્દ્ધં યુયુધે હ્યબધીત્તં યુધિષ્ઠિરઃ। યુયુધે ભીમસેનેન હતસૈન્યઃ સયોધનઃ

શલ્યે અડધો દિવસ યુદ્ધ કર્યું, પણ યુધિષ્ઠિરે તેને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યો; પોતાની સેના નાશ પામી, તેણે ભીમસેન સાથે યુદ્ધ કર્યું અને દુર્યોધન સાથે મર્યો.

બહૂન્ હત્વા નરાદીંશ્ચ ભીમસેનમથાબ્રબીત્। ગદયા પ્રહરન્તં તુ ભીમસ્તન્તુ ન્યપાતયત્

ઘણા મનુષ્યો અને અન્ય શત્રુઓને મારીને ભીમસેને કહ્યું; ગદાથી પ્રહાર કરતાં ભીમે તેને નીચે પાડી દીધો.

ગદયાન્યાનુજાંસ્તસ્ય તસ્મિન્નષ્ટાદશેહનિ। રાત્રૌ સષુપ્તઞ્ચ બલં પાણ્ડવાનાં ન્યપાતયત્

ગદાથી તેણે દુર્યોધનના બાકી ભાઈઓને અઢારમા દિવસે માર્યા; રાત્રે પાંડવોની સુતેલી સેના પણ પછાડી.

અક્ષૌહિણીપ્રમાણન્તુ અશ્વત્થામા મહાબલઃ। દ્રૌપદેયાન્ સાપઞ્ચાલાન્ ધૃષ્ટદ્યુન્નઞ્ચ સોઽવધીત્

અશ્વત્થામા, જે મહાબળવાન હતો, એણે દ્રૌપદીના પુત્રો, પંચાલો અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને, આખી એક અક્ષૌહિણી જેટલા વીરોએ, મારી નાખ્યા.

પુત્રહીનાં દ્રૌપદીં તાં રુદન્તીમર્જુનસ્તતઃ। શિરોમણિં તુ જગ્રાહ ઐષિકાસ્ત્રેણ તસ્ય ચ

પુત્ર વિહોણી દ્રૌપદી રડતી હતી ત્યારે અર્જુને એ અશ્વત્થામાને ઇષીકાસ્ત્ર વડે હરાવી, તેના માથાનો તેજસ્વી મણિ લઈ લીધો.

અશ્વત્થામાસ્ત્રનિર્દ્દગ્ધં જીવયામાસ વૈ હરિઃ। ઉત્તરાયાસ્તતો ગર્ભં સ પરીક્ષિદભૂન્નૃપઃ

અશ્વત્થામાના શસ્ત્રથી દાઝાયેલા ઉત્તરા ના ગર્ભમાં રહેલા રાજકુમારને હરિએ જીવતો કર્યો; એ જ રીતે પરિક્ષિત રાજા બન્યો.

કૃતવર્મ્મા કૃપો દ્રૌણિસ્ત્રયો મુક્તાસ્તતો રણાત્ । પાણ્ડવાઃ સાત્યકિઃ કૃષ્ણઃ સપ્ત મુક્તા ન ચાપરે

કૃતવર્મા, કૃપાચાર્ય અને દ્રૌણપુત્ર—આ ત્રણ જણા યુદ્ધમાંથી બચી ગયા; પાંડવો, સાત્યકી અને કૃષ્ણ—આ સાત જણા જ જીવતા બચ્યા, બીજાં કોઈ નહીં.

સ્ત્રિયશ્ચાર્ત્તાઃ સમાશ્વાસ્ય ભીમાદ્યૈઃ સ યુધિષ્ઠિરઃ । સંસ્કૃત્ય પ્રહતાન્ વીરાન્ દત્તોદકધનાદિકઃ

યુધિષ્ઠિરે ભીમ અને બીજા સૌ સાથે મળીને દુઃખી સ્ત્રીઓને સાંત્વના આપી, પડેલા વીરોનાં સંસ્કાર કર્યા અને પાણી તથા ધનનું દાન આપ્યું.

ભીષ્માચ્છાન્તનવાચ્છ્રુત્વા ધર્મ્માન્ સર્વાંશ્ચ શાન્તિદાન્ । રાજધર્મ્માન્મોક્ષધર્ન્માન્દાનધર્મ્માન્ નૃપોઽભવત્

શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પાસેથી બધા ધર્મ અને શાંતિના ઉપદેશો સાંભળી, રાજધર્મ, મોક્ષધર્મ અને દાનધર્મ વગેરે રાજાએ શીખ્યા.

અશ્વમેધે દદૌ દાનં બ્રાહ્મણેભ્યોરિમર્દ્દનઃ। શ્રુત્વાર્જુનાન્મૌષલેયં યાદવાનાઞ્ચ સઙ્‌ક્ષયમ્

શત્રુઓને હરાવનારએ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો અને બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું; પછી અર્જુન પાસેથી યાદવોના મૌસલ્ય વિનાશની વાત સાંભળી.

અગ્નિરુવાચ યુધિષ્ઠિરે તુ રાજ્યસ્થે આશ્રમાદાશ્રમાન્તરમ્। ધૃતરાષ્ટ્રો વનમગાદ્ ગાન્ધારી ચ પૃથા દ્વિચ

અગ્નિએ કહ્યું: જ્યારે યુધિષ્ઠિર રાજગાદી પર સ્થિર થયા, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર, ગાંધારી અને પૃથા પોતાના આશ્રમમાંથી વન તરફ ગયા.

વિદુરસ્ત્વગ્નિના દગ્ધો વનજેન દિવઙ્ગતઃ। એવં વિષ્ણુર્ભુવો ભારમહરદ્દાનવાદિકમ્

વિદુર, જંગલની આગથી દાઝાઈને, સ્વર્ગે ગયા; એ રીતે વિષ્ણુએ પૃથ્વીનો ભાર, દાનવો સહિત, દૂર કર્યો.

ધર્મ્માયાધર્મ્મનાશાય નિમિત્તીકૃત્ય પાણ્ડવાન્। સ વિપ્રશાપવ્યાજેન મુષલેનાહરત્ કુલમ્

ધર્મની સ્થાપના અને અધર્મના નાશ માટે, પાંડવોને ઉપાય બનાવી, વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણના શાપના બહાને, મૌસલયુદ્ધથી વંશનો વિનાશ કર્યો.

યાદવાનાં ભારકરં વજ્રં રાજ્યેભ્યષેચયત્। દેવાદેશાત્ પ્રભાસે સ દેહં ત્યક્ત્વા સ્વયં હરિઃ

યાદવોના ભારવાહક વજ્રને રાજ્યો પર બેસાડ્યા; દેવોના આદેશથી, પ્રભાસ ખાતે હરિએ પોતાનું શરીર ત્યાગ્યું.

ઇન્દ્રલોકે બ્રહ્મલોકે પૂજ્યતે સ્વર્ગવાસિભિઃ। બલભદ્રોનન્તમૂર્ત્તિઃ પાતાલસ્વર્ગમીયિવાન્

ઇન્દ્રલોક અને બ્રહ્માલોકમાં, સ્વર્ગવાસીઓએ તેમને પૂજ્યા; અનંતરૂપ બલભદ્ર પાતાળ અને સ્વર્ગે ગયા.

અવિનાશી હરિર્દેવો ધ્યાનિભિદ્ધર્યેય એવ સઃ। વિના તં દ્વારકાસ્થાનં પ્લાવયામાસ સાગરઃ

અવિનાશી હરિ દેવ, જે ધ્યાનધારીને દેખાય છે, એ જ છે; તેમના વિના, દરિયાએ દ્વારકા શહેરને ડૂબાડી દીધું.

સંસ્કૃત્ય યાદવાન્ પાર્થો દત્તોદકધનાદિકઃ। સ્ત્રિયોષ્ટાવક્રશાપેન ભાર્ય્યા વિષ્ણોશ્ચ યાઃ સ્થિતાઃ

યાદવોના સંસ્કાર કર્યા પછી, પાર્થએ પાણી અને ધનનું દાન આપ્યું; વક્ર સ્ત્રીના શાપથી, વિષ્ણુની પત્નીઓ ત્યાં જ રહી ગઈ.

પુનસ્તચ્છાપતો નીતા ગોપાલૈર્લગુડાયુધૈઃ। અર્જુનં હિ તિરસ્કૃત્ય પાર્થઃ શોકઞ્ચકાર હ

પછી એ શાપના કારણે, ગોપાળોએ લાકડાના હથિયારો વડે તેમને પકડી લીધી; પાર્થ તેમને બચાવી શક્યા નહીં અને દુઃખી થયા.

વ્યાસેનાશ્વાસિતો મેને બલં મે કૃષ્ણાસન્નિધૌ। હસ્તિનાપુરમાગત્ય પાર્થઃ સર્વં ન્યવેદયત્

વ્યાસે સાંત્વના આપી, ત્યારે તેણે વિચાર્યું કે, 'મારું બળ તો કૃષ્ણની હાજરીથી હતું'; પછી હસ્તિનાપુર આવી, પાર્થએ બધું કહી દીધું.

યુધિષ્ઠિરાય સ ભ્રાત્રે પાલકાય નૃણાન્તદા। તદ્ધનુસ્તાનિ ચાસ્ત્રાણિસ રથસ્તે ચ વાજિનઃ

પછી તેણે પોતાના ભાઈ, મનુષ્યોના રક્ષક યુધિષ્ઠિરને પોતાનું ધનુષ્ય, શસ્ત્રો, રથ અને ઘોડા આપી દીધા.

વિના કૃષ્ણેન તન્નષ્ટં દાનઞ્ચાશ્રોત્રિયે યથા। તચ્છ્રુત્વા ધર્મ્મરાજસ્તુ રાજ્યે સ્થાપ્ય પરીક્ષિતમ્

કૃષ્ણ વિના એ બધું નાશ પામ્યું, અને દાન યોગ્ય બ્રાહ્મણોને અપાયું; આ સાંભળી, ધર્મરાજાએ પરિક્ષિતને રાજગાદી પર બેસાડ્યા.

પ્રસ્થાનં પ્રસ્થિતો ધીમાન્ દ્રૌપદ્યા ભ્રાતૃભિઃ સહ। સંસારનિત્યતાં જ્ઞાત્વા જપન્નષ્ટશતં હરેઃ

વિદ્વાન યાત્રા પર નીકળ્યા, દ્રૌપદી અને પોતાના ભાઈઓ સાથે. તેમને જાણ હતું કે આ સંસાર સદા રહેતો નથી, એટલે તેમણે હરિના ભૂલાયેલા સો નામોનું સ્મરણ કર્યું.

મહાપથે તુ પતિતા દ્રૌપદી સહદેવકઃ। નકુલઃ ફાલ્ગુનો ભીમો રાજા શોકપરાયણઃ

મહાન માર્ગ પર દ્રૌપદી, સહદેવ, નકુલ, ફાળગુન અને ભીમ પડી ગયા; રાજા તો દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયા.

ઇન્દ્રાનીતરયારૂઢઃ સાનુજઃ સ્વર્ગમાપ્તવાન્। દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનાદીંશ્ચ વાસુદેવં ચ હર્ષિતઃ

ઇન્દ્રના રથમાં ચડીને, પોતાના ભાઈઓ સાથે, તેમણે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું; ત્યાં દુર્યોધન અને બીજા લોકોને તથા વાસુદેવને જોઈને તેઓ આનંદિત થયા.

અગ્નિરુવાચ વક્ષ્યે બુદ્ધાવતારઞ્ચ પઠતઃ શ્રૃણ્વતોર્થદમ્। પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે દેત્યૈર્દ્દેવાઃ પપાજિતાઃ

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું બુદ્ધ અવતાર વિષે કહું છું, જે વાંચનાર અને સાંભળનાર માટે ફળદાયી છે. પહેલાં દેવો અને દૈત્યો વચ્ચે યુદ્ધ થયું, ત્યારે દૈત્યોના હાથમાં દેવો હાર્યા.