અગ્નિપુરાણમ્

બૃહન્નલાર્જુનો ભાર્યા સૈરિન્ધ્રી યમજૌ તથા। અન્યનામ્ના ભીમસેનઃ કીચકઞ્ચાબધીન્નિશિ

અર્જુન બ્રિહન્નલા તરીકે ઓળખાયો, તેની પત્ની સૈરંધ્રી હતી. યમપુત્ર પણ ત્યાં હતો અને ભીમસેને બીજું નામ રાખીને રાત્રે કીચકને મારી નાખ્યો.

દ્રૌપદીં હર્ત્તુકામં તમર્જુનશ્ચાજયત્ કુરૂન્। કુર્વતો ગોગ્રહાદીંશ્ચ તૈર્જ્ઞાતાઃ પાણ્ડવા અથ

દ્રૌપદીનું અપહરણ કરવા ઇચ્છનાર અને કૌરવોને અર્જુને હરાવ્યા. ગોવંશ અને બીજું કબજે કરનારને પાંડવો ઓળખાઈ ગયા.

સુભદ્રા કૃષ્ણભગિની અર્જુનાત્સમજીજનત્। અભિમન્યુન્દદૌ તસ્મૈ વિરાટશ્ચોત્તરાં સુતામ્

કૃષ્ણની બહેન સુભદ્રાએ અર્જુનથી પુત્ર અભિમન્યુને જન્મ આપ્યો. વિરાટ રાજાએ પોતાની પુત્રી ઉત્તરા અભિમન્યુને આપી.

સપ્તાક્ષૌહિણીશ આસીદ્ધર્મ્મરાજો રણાય સઃ। કૃષ્ણો દૂતોબ્રવીદ્ ગત્વા દુર્યોધનમમર્ષણમ્

ધર્મરાજ પાસે સાત અક્ષૌહિણી સેના હતી. કૃષ્ણ દૂત બની દુર્યોધન પાસે ગયા, પણ દુર્યોધન ઝુક્યો નહીં.

એકાદશક્ષૌહિણીશં નૃપં દુર્યોધનં તદા। યુધિષ્ઠિરાયાર્દ્ધરાજ્યં દેહિ ગ્રામાંશ્ચ પઞ્ચ વા

ત્યારે દુર્યોધન પાસે અગિયાર અક્ષૌહિણી સેના હતી. કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિર માટે અડધું રાજ્ય કે ઓછામાં ઓછાં પાંચ ગામ માંગ્યા.

યુધ્યસ્વ વા વચઃ શ્રુત્વા કૃષ્ણમાહ સુયોધનઃ। ભૂસૂચ્યગ્રં ન દાસ્યામિ યોત્સ્યે સઙ્‌ગ્રહણોદ્યતઃ

આ વાત સાંભળી સુયોધને કૃષ્ણને કહ્યું: 'હું જમીનનો સોયની નોક જેટલો પણ ભાગ નહીં આપું, યુદ્ધ માટે તૈયાર છું.'

વિશ્વરૂપન્દર્શયિત્વા અધૃષ્યં વિદુરાર્ચ્ચિતઃ । પ્રાગાદ્યુધિષ્ઠિરં પ્રાહ યોધયૈનં સુયોધનમ્

કૃષ્ણે પોતાનું વિશ્વરૂપ બતાવ્યું અને વિદુરે તેમનું સન્માન કર્યું. પછી કૃષ્ણ યુધિષ્ઠિર પાસે જઈ કહ્યું: 'સુયોધન સાથે યુદ્ધ કરો.'

કુરુપાણ્ડવસઙ્‌ગ્રામવર્ણનમ્ । અગ્નિરુવાચ યૌધિષ્ઠિરી દૌર્યોધની કુરુક્ષેત્રં યયૌ ચમૂઃ। ભીષ્મદ્રોણાદિકાન્ હૃષ્ટ્વા નાયુધ્યત ગુરુનિતિ

કુરુ અને પાંડવોના યુદ્ધનું વર્ણન: અગ્નિએ કહ્યું, યુધિષ્ઠિર અને દુર્યોધનની સેના કુરુક્ષેત્ર ગઈ. પણ ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરે ગુરુઓ હોવાથી લડ્યા નહીં, માત્ર આનંદિત થયા.

પાર્થં હ્યુવાચ ભગવાન્નશોચ્યા ભીષ્મમુખ્યકાઃ। શરીરાણિ વિનાશીનિ ન શરીરી વિનશ્યતિ

ભગવાને અર્જુનને કહ્યું: 'ભીષ્માદિ જે છે, તેમના માટે શોક કરવો યોગ્ય નથી. શરીર નાશવાન છે, પણ આત્મા ક્યારેય નાશ પામતો નથી.'

અયમાત્મા પરં બ્રહ્મ અહં બ્રહ્માસ્મિ વિદ્ધિ તમ્ । સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમો યોગી રાજધર્મ્મં પ્રપાલય

આ આત્મા એ પરમ બ્રહ્મ છે; 'હું બ્રહ્મ છું' એવું જાણ. યોગી સફળતા કે નિષ્ફળતામાં સમાન રહે છે; રાજધર્મનું પાલન કર.

કૃષ્ણોક્તોથાર્જુનોઽયુધ્યદ્રથસ્થો વાદ્યશબ્દવાન્। ભીષ્મઃ સેનાપતિરભૂદાદૌ દૌર્યોધને બલે

શ્રીકૃષ્ણના કહેવા પર અર્જુને રથમાં બેઠો બગળ વગાડતો યુદ્ધ કરવા લાગ્યો; દુર્યોધનના સેના તરફથી શરૂઆતમાં ભીષ્મ સેનાપતિ બન્યો.

પાણ્ડવાનાં શિખણ્ડી ચ તયોર્યુદ્ધં બભૂવ હ। ધાર્ત્તરાષ્ટ્રાઃ પાણ્ડવાંશ્ચ જઘ્નુર્યુદ્ધે સભીષ્મકાઃ

પાંડવોમાં શિખંડી પણ યુદ્ધમાં જોડાયો; બંને પક્ષો વચ્ચે યુદ્ધ થયું. ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને પાંડવો ભીષ્મ સાથે યુદ્ધમાં એકબીજાને ઘાયલ કરતા.

ધાર્ત્તરાષ્ટ્રાન્ શિખણ્ડ્યાદ્યાઃ પાણ્ડવા જઘ્નુરાહેવે। દેવાસુરસમં યુદ્ધં કુરુપાણ્ડવસેનયોઃ

પાંડવો, શિખંડીની આગેવાનીમાં, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મારતા; કુરુ અને પાંડવોની સેના વચ્ચેનું યુદ્ધ દેવ-દાનવોની લડાઈ જેવું જ ભયાનક હતું.

બભૂવ સ્વઃ સ્થદેવાનાં પશ્યતાં પ્રીતિબર્દ્ધનમ્। ભીષ્મોસ્ત્રૈઃ પાણ્ડવં સૈન્યં દશાહોભિર્ન્યપાતયત્

આ યુદ્ધ સ્વર્ગના દેવતાઓ માટે જોવા જેવું અને આનંદ વધારનારું બન્યું; ભીષ્મે પોતાની શસ્ત્રકલા વડે પાંડવોની સેના દસ દિવસમાં પછાડી.

દશમે હ્યર્જુનૌ બાણૈર્ભિષ્મં વીરં વવર્ષ હ। શિખણ્ડી દ્રુપદોત્તોઽસ્ત્રૈર્વવર્ષ જલદો યથા

દસમા દિવસે અર્જુને ભીષ્મ પર તીરોની વરસાત કરી; દ્રુપદના પુત્ર શિખંડીયે મેઘ જેવો શસ્ત્રવર્ષા કર્યો.

હસ્ત્યશ્વરથપાદાતમન્યોન્યાસ્ત્રનિપાતિતમ્ । ભીષ્મઃ સ્વચ્છન્દમૃત્યુશ્ચ યુદ્ધમાર્ગં પ્રદર્શ્ય ચ

હાથી, ઘોડા, રથ અને પગદળ એકબીજાના શસ્ત્રોથી પડી રહ્યા હતા; પોતે મરવાનો સમય પસંદ કરનાર ભીષ્મે યુદ્ધનો માર્ગ બતાવ્યો.

વસૂક્તો વસુલોકાય શરશય્યાગતઃ સ્થિતઃ। ઉત્તરાયણમીક્ષંશ્ચ ધ્યાયન્ વિષ્ણુંસ્તુવન્ સ્થિતઃ

વસુઓએ જેની સ્તુતિ કરી, એવો ભીષ્મ તીરોની શૈયા પર વસુઓના લોક માટે પડ્યો; ઉત્તરાયણની રાહ જોતો, વિષ્ણુનું ધ્યાન અને સ્તુતિ કરતો રહ્યો.

દુર્યોધને તુ શોકાર્ત્તે દ્રોણઃ સેનાપતિસ્ત્વભૂત્। પાણ્ડવે હર્ષિતે સૈન્યે ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચમૂપતિઃ

જ્યારે દુર્યોધન દુઃખી થયો ત્યારે દ્રોણ સેનાપતિ બન્યો; પાંડવોની સેના આનંદિત થઈ ત્યારે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તેના મુખ્ય બન્યા.

તયોર્યુદ્ધં બભૂવોગ્રં યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્। વિરાટદ્રુપદાદ્યાશ્ચ નિમગ્ના દ્રોણસાગરે

બન્ને પક્ષો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, જે યમરાજના રાજ્યને વધારનારું હતું; વિરાટ, દ્રુપદ અને અન્ય દ્રોણના સાગરમાં ડૂબી ગયા.

દૌર્યોધની મહાસેના હસ્ત્યશ્વરથપત્તિની। ધૃષ્ટદ્યુમ્નાધિપતિતા દ્રોણઃ કાલ ઇવાબભૌ

દુર્યોધનની મહાસેના, જેમાં હાથી, ઘોડા, રથ અને પગદળ હતાં, ધૃષ્ટદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં હતી; દ્રોણ તો સમયદેવ જેવો લાગતો હતો.

હતોશ્વત્થામા ચેત્યુક્તે દ્રોણઃ શસ્ત્રાણિ ચાત્યજત્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નશરાક્રાન્તઃ પતિતઃ સ મહીતલે

જ્યારે કહેવામાં આવ્યું કે અશ્વત્થામા મર્યો છે, ત્યારે દ્રોણે શસ્ત્ર મૂકી દીધાં; ધૃષ્ટદ્યુમ્નના તીરોને કારણે તે ધરતી પર પડી ગયો.

પઞ્ચમેહનિ દુર્દ્ધર્ષઃ સર્વક્ષત્રં પ્રમથ્ય ચ। દુર્યોધને તુ શોકાર્તે કર્ણઃ સેનાપતિસ્ત્વભૂત્

પાંચમા દિવસે અપરાજિત કર્ણે બધા ક્ષત્રિયોને હરાવી દીધાં; દુર્યોધન દુઃખી હતો ત્યારે કર્ણ સેનાપતિ બન્યો.

અર્જુનઃ પાણ્ડવાનાઞ્ચ તયોર્યુદ્ધં બભૂવ હ। શસ્ત્રશસ્ત્રિ મહારૌદ્રં દેવાસુરરણોપમમ્

અર્જુન અને પાંડવો એના સામે યુદ્ધ કરવા ઊભા રહ્યા; શસ્ત્રોથી ભરેલું એ યુદ્ધ દેવ-દાનવોની લડાઈ જેવું ભયાનક હતું.

કર્ણાર્જુનાખ્યે સઙ્‌પ્રામે કર્ણોરીનવધીચ્છરૈઃ। દ્વિતીયેહનિ કર્ણસ્તુ અર્જુનેન નિપાતિતઃ

કર્ણ અને અર્જુન વચ્ચેના યુદ્ધમાં કર્ણે અર્જુનને તીરો વડે ઘાયલ કર્યો; બીજે દિવસે અર્જુને કર્ણને પરાજય આપ્યો.

શલ્યો દિનાર્દ્ધં યુયુધે હ્યબધીત્તં યુધિષ્ઠિરઃ। યુયુધે ભીમસેનેન હતસૈન્યઃ સયોધનઃ

શલ્યે અડધો દિવસ યુદ્ધ કર્યું, પણ યુધિષ્ઠિરે તેને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યો; પોતાની સેના નાશ પામી, તેણે ભીમસેન સાથે યુદ્ધ કર્યું અને દુર્યોધન સાથે મર્યો.

બહૂન્ હત્વા નરાદીંશ્ચ ભીમસેનમથાબ્રબીત્। ગદયા પ્રહરન્તં તુ ભીમસ્તન્તુ ન્યપાતયત્

ઘણા મનુષ્યો અને અન્ય શત્રુઓને મારીને ભીમસેને કહ્યું; ગદાથી પ્રહાર કરતાં ભીમે તેને નીચે પાડી દીધો.

ગદયાન્યાનુજાંસ્તસ્ય તસ્મિન્નષ્ટાદશેહનિ। રાત્રૌ સષુપ્તઞ્ચ બલં પાણ્ડવાનાં ન્યપાતયત્

ગદાથી તેણે દુર્યોધનના બાકી ભાઈઓને અઢારમા દિવસે માર્યા; રાત્રે પાંડવોની સુતેલી સેના પણ પછાડી.

અક્ષૌહિણીપ્રમાણન્તુ અશ્વત્થામા મહાબલઃ। દ્રૌપદેયાન્ સાપઞ્ચાલાન્ ધૃષ્ટદ્યુન્નઞ્ચ સોઽવધીત્

અશ્વત્થામા, જે મહાબળવાન હતો, એણે દ્રૌપદીના પુત્રો, પંચાલો અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને, આખી એક અક્ષૌહિણી જેટલા વીરોએ, મારી નાખ્યા.

પુત્રહીનાં દ્રૌપદીં તાં રુદન્તીમર્જુનસ્તતઃ। શિરોમણિં તુ જગ્રાહ ઐષિકાસ્ત્રેણ તસ્ય ચ

પુત્ર વિહોણી દ્રૌપદી રડતી હતી ત્યારે અર્જુને એ અશ્વત્થામાને ઇષીકાસ્ત્ર વડે હરાવી, તેના માથાનો તેજસ્વી મણિ લઈ લીધો.