અગ્નિપુરાણમ્

રાજા ગવાભિવારાદ્યં હન્યાચ્ચૈવાતતાયિનઃ । પરસ્ત્રિયં ન ભાષેત પ્રતિષિદ્ધો વિશેન્ન હિ ।। ૨૨૭.૪૦ અદણ્ડ્યા સ્ત્રી ભવેદ્રાજ્ઞા વરયન્તી પતિં સ્વયં। ઉત્તમાં સેવમાનઃ સ્ત્રીં જઘન્યો બધમર્હતિ ।। ૨૨૭.

રાજાએ ગાય ચોરવા આવનારને કે આવા ગુનાખોરોને મારવા જોઈએ. બીજાની પત્ની સાથે બોલવું કે મનાઈ છતાં તેના ઘરમાં જવું નહીં.

ભર્ત્તારં લઙ્‌ઘયેદ્યા તાં શ્વભિઃ સઙ્ઘાતયેત્ સ્થિરં । સવર્ણદૂષિતાં કુર્ય્યાત્ પિણ્ડમાત્રોપજીવિનીં ।। ૨૨૭.

જે સ્ત્રી પતિની અવગણના કરે તેને કૂતરાંઓને છોડી દેવી, અને જે પોતાની જાતિના પુરુષથી બગડી હોય તેને ભિક્ષા પર જીવવું પાડવું.

જ્યાયસા દૂષિતા નારી મુણ્ડનં સમવાપ્નુયાત્ । વૈશ્યાગમે તુ વિપ્રસ્ય ક્ષત્રિયસ્યાન્ત્યજાગમે ।। ૨૨૭.

જે સ્ત્રી મોટા જાતિના પુરુષથી બગડી હોય તેનું માથું મુંડાવવું. બ્રાહ્મણને વૈશ્યથી, ક્ષત્રિયને અંત્યજથી બગાડે તો,

ક્ષત્રિયઃ પ્રથમં વૈશ્યો દણ્ડ્યઃ શદ્રાગમે ભવેત્ । ગુહીત્વા વેતનં વેશ્યા લોભાદન્યત્ર ગચ્છતિ ।। ૨૨૭.

ક્ષત્રિયને પહેલા દંડ આપવો, પછી વૈશ્યને, જો શૂદ્ર સાથે સંબંધ હોય. વેશ્યા પૈસા લઈને લોભથી બીજે જાય,

વેતનન્દ્વિગુણં દદ્યાદ્દણ્ડઞ્ચ દ્વિગુણં તથા। ભાર્યા પુત્રાશ્ચ દાસાશ્ચ શિષ્યો ભ્રાતા ચ સોદરઃ ।। ૨૨૭.

તેને બે ગણી રકમ પરત આપવી અને બે ગણી જ દંડ પણ ભરવો. પત્ની, પુત્રો, દાસ, શિષ્ય અને ભાઈ,

કૃતાપરાધાસ્તાડ્યાઃ સ્યૂ રજ્વા વેણુદલેન વા । પૃષ્ટેન મસ્તકે હન્યાચ્ચૌરસ્યાપ્નોતિ કિલ્વિષં ।। ૨૨૭.

જો ગુનો કરે તો તેમને દોરી કે પાતળી લાકડીથી મારવું, પણ પીઠ કે માથા પર મારવામાં આવે તો મારનારને ચોરી જેવો પાપ લાગે.

રક્ષાસ્વધિકૃતૈર્યસ્તુ પ્રજાઽત્યર્થં વિલુપ્યતે । તેષાં સર્વસ્વમાદાય રાજા કુર્ય્યાન્ પ્રવાસનં ।। ૨૨૭.

જેઓ રક્ષા માટે રાખવામાં આવ્યા છે અને લોકો પર વધુ જુલમ કરે છે, તેમના બધાં માલમત્તા રાજાએ લઈ લેવી અને તેમને દેશમાંથી કાઢી દેવા.

યે નિયુક્તાઃ સ્વકાર્યેષુહન્યુઃ કાર્યાણિ કર્મિણાં । નિર્ઘૃણાઃ ક્રૂરમનસસ્તાન્નિઃ સ્વાન્ કારયેન્નૃપ ।। ૨૨૭.

જે લોકો પોતપોતાના કામે નિયુક્ત હોવા છતાં, કર્મચારીઓના કામમાં અવગણના કરે છે, અને જેઓ નિર્દય અને ક્રૂર મનવાળા હોય છે, એવા લોકોને રાજાએ પોતાનું કામ કરાવવા માટે બળપૂર્વક લગાડવા જોઈએ.

અમાત્યઃ પ્રાડ્‌વિવાકો વા યઃ કુર્ય્યાત્ કાર્ય્યમન્યથા । તસ્ય સર્વસ્વમાદાય તં રાજા વિપ્રવાસયેત્ ।। ૨૨૭.

જો કોઈ અમાત્ય કે ન્યાયાધીશ પોતાનું કામ નિયમ વિરુદ્ધ કરે, તો રાજાએ તેનું બધું સંપત્તિ જપ્ત કરી, તેને દેશમાંથી કાઢી મૂકવો જોઈએ.

ગુરુતલ્પે ભયઃ કાર્ય્યઃ સુરાપાણે સુરાધ્વજઃ । સ્તેયેષુ શ્વપદં વિદ્યાદ્‌ બ્રહ્મહત્યાશિરઃ પુમાન્ ।। ૨૨૭.

ગુરુની પત્ની પાસે જવાનું દુષ્કર્મ હોય, દારૂ પીવું હોય, ચોરી કરવી હોય, અથવા બ્રાહ્મણ હત્યા જેવી ભૂલ હોય, તો દરેક માટે ભયજનક દંડ નક્કી કરવો જોઈએ.

શૂદ્રાદીન્ ઘાતયેદ્રાજા પાપાન્ વિપ્રાન્ પ્રવાસયેત્ । મહાપાતકિનાં વિત્તં વરુણાયોપપાદયેત્ ।। ૨૨૭.

પાપી શૂદ્ર અને અન્ય જાતિના લોકોને રાજાએ મૃત્યુદંડ આપવો જોઈએ, જ્યારે પાપી બ્રાહ્મણોને દેશમાંથી કાઢી મૂકવા જોઈએ; અને મોટા પાપ કરનારાનું ધન જળદેવને અર્પણ કરવું જોઈએ.

ગ્રામેષ્વપિ ચ યે કેચિચ્ચૌરાણાં ભક્તદાયકાઃ । ભાણ્ડાર કોષદાશ્ચૈવ સર્વાંસ્તાનપિ ઘાતયેત્ ।। ૨૨૭.

ગામમાં જે કોઈ ચોરોને ખોરાક આપે છે, તેમનો માલસામાન રાખે છે અથવા ખજાનચી બને છે, એવા બધા લોકોને પણ રાજાએ મૃત્યુદંડ આપવો જોઈએ.

રાષ્ટ્રેષુ રાષ્ટ્રાધિકૃતાન્ સામન્તાન્ પાપિનોહરેત્ । સન્ધિ કૃત્વા તુ યે ચૌર્યં રાત્રૌ કુર્વન્તિ કસ્તરાઃ ।। ૨૨૭.

રાજ્યમાં જે અધિકારી કે સરહદી વડા પાપ કરે છે, તેમને રાજાએ દૂર કરવું જોઈએ; અને જે લોકો સંધિ કરીને પણ રાત્રે ચોરી કરે છે, તેઓ ખૂબ જ દુષ્ટ ગણાય છે.

તેષાં ચ્છિત્વા નૃપો હસ્તૌ તીક્ષ્ણે શૂલે નિવેશયેત્ । તડ઼ાગદેવતાગારભેદકાન્ ઘાતયેન્નૃપઃ ।। ૨૨૭.

આવા લોકોના હાથ કાપી, તેમને તીખી શૂળ પર બેસાડવા જોઈએ; અને જે મંદિરો કે દેવસ્થાનો તોડે છે, તેમને પણ રાજાએ મૃત્યુદંડ આપવો જોઈએ.

સમુત્સૃજેદ્રાજમાર્ગે યસ્ત્વમેધ્યમનાપદિ । સ હિ કાર્ષાપણન્દણ્ડ્યસ્તમમેધ્યઞ્ચ શોધયેત્ ।। ૨૨૭.

જે કોઈ રાજમાર્ગ પર અકારણે કચરો ફેંકે છે, તેને એક કાર્ષાપણ દંડ લેવો અને એ કચરો સાફ કરાવવો જોઈએ.

પ્રતિમાસઙ્‌ક્રમભિદો દદ્યુઃ પઞ્ચશતાનિ તે । સમૈશ્ચ વિષમં યો વા ચરતેક મૂલ્યતોઽપિ વા ।। ૨૨૭.

જે લોકો મૂર્તિ કે તેના પાયાને તોડે છે, તેમને પાંચસો દંડ ભરવો જોઈએ; અને જે વજન, માપ કે કિંમતમાં છેતરપિંડી કરે છે, તેમને પણ એટલો જ દંડ લેવો જોઈએ.

સમાપ્નુયાન્નરઃ પૂર્વં દમં મધ્યમમેવ વા । દ્રવ્યમાદાય વણિજામનર્ઘેણાવરુન્દતાં ।। ૨૨૭.

જે માણસ વેપારીઓ પાસેથી યોગ્ય કિંમત વિના માલ લે છે, તેને પહેલા કે મધ્યમ દંડથી રોકવો જોઈએ.

રાજા પૃથક્‌ પૃથક્ કુર્ય્યાદ્દણ્ડમુત્તમસાહસં । દ્રવ્યાણાં દૂષકો યશ્ચ પ્રતિચ્છન્દકવિક્રયી ।। ૨૨૭.

રાજાએ માલમાં ભેળસેળ કરનાર અને ખોટા નામે વેચનારને અલગથી સૌથી મોટો દંડ ફટકારવો જોઈએ.

મધ્યમં પ્રાપ્નુયાદ્દણ્ડં કૂટકર્ત્તા તથોત્તમં । કલહાપકૃતં દેયં દણ્ડશ્ચ દ્વિગુણસ્તતઃ ।। ૨૨૭.

ખોટું બનાવનારને મધ્યમ દંડ અને નકલી બનાવનારને સૌથી મોટો દંડ આપવો જોઈએ; અને ઝઘડો કરનારને એના કરતાં બે ગણી સજા કરવી જોઈએ.

અભક્ષ્યભક્ષ્યે વિપ્રે વા શૂદ્રે વા કૃષ્ણલો દમઃ । લુલાશાસનકર્ત્તા ચ કૂટકૃન્નાશકસ્ય ચ ।। ૨૨૭.

બ્રાહ્મણ કે શૂદ્ર કોઈ પણ મનાઈ કરેલું ખોરાક ખાય તો એક કૃષ્ણલ દંડ લેવો; અને ખોટા આદેશ આપનાર કે નકલી વસ્તુ નાશ કરનારને પણ એટલો જ દંડ લેવો.

એભિશ્ચ વ્યવહર્ત્તાં યઃ સ દાપ્યો દમમુત્તમં । વિષાગ્નિદાં પતિગુરુવિપ્રાપત્યપ્રમાપિણીં ।। ૨૨૭.

આ રીતે જે પણ વર્તે છે, તેને સૌથી મોટો દંડ લેવો; અને જે ઝેર આપે, અગ્નિ લગાવે, પતિ, ગુરુ, બ્રાહ્મણ કે બાળકને મારે, તેને પણ એટલો જ દંડ લેવો.

વિકર્ણકરનાસૌષ્ઠીં કૃત્વા ગોભિઃ પ્રવાસયેત્ । ક્ષેત્રવેશ્મગ્રામવનવિદારકાસ્તથા નરાઃ ।। ૨૨૭.

કાન, નાક કે આંગળી કાપનારને ગાય સાથે દેશમાંથી કાઢી મૂકવો; અને જે ખેતર, ઘર, ગામ કે જંગલ નાશ કરે છે, તેમને પણ એ જ રીતે દંડ આપવો.

રાજપત્ન્યભિગામી ચ દગ્ધવ્યાસ્તુ કટાગ્નિના । ઊનં વાપ્યધિકં વાપિ લિખેદ્યો રાજશાસનં ।। ૨૨૭.

રાજાની પત્ની પાસે જનારને ચિતા અગ્નિથી દહન કરવો; અને જે રાજાનું આદેશ ઓછું કે વધારે લખે છે, તેને પણ દંડ આપવો.

પારજાયિકચૌરૌ ચ મુઞ્ચતો મણ્ડ ઉત્તમઃ । રાજયાનાસનારોઢ્‌ર્દણ્ડ ઉત્તમસાહસઃ ।। ૨૨૭.

પુનરાવૃત્તિ ચોરને છોડનારને સૌથી મોટો દંડ લેવો; અને રાજાની રથ કે બેઠકે બેસનારને પણ એટલો જ દંડ આપવો.

યો મન્યેતાજિતોઽસ્મીતિ ન્યાયેનાપિ પરાજિતઃ । તમાયાન્તં પરાજિત્ય૬ દણ્ડયેદ્‌ દ્વિગુણં દમં ।। ૨૨૭.

જે વ્યક્તિ યોગ્ય રીતે હારી ગયા પછી પણ 'હું હારો નથી' એમ માને છે અને ફરી ઝઘડો કરવા આવે છે, તેને બે ગણી સજા કરવી.

આહ્વાનકારી બધ્યઃ સ્યાદનાહૂતમથાહ્વયન્ । દાણ્ડિકસ્ય ચ યો હસ્તાદભિમુક્તઃ પલાયતે ।। ૨૨૭.

જે યુદ્ધ માટે લલકારે છે, તેને બાંધવો જોઈએ; અને જેને બોલાવ્યા વગર લલકાર કરે છે, તેને પણ બાંધવો જોઈએ. અધિકારીના હાથમાંથી છૂટીને જે ભાગી જાય, તેને પણ બાંધવો જોઈએ.

પુષ્કર ઉવાચ યદા મન્યેત નૃપતિરાક્રન્દેન બલીયસા । પાર્ષ્ણિગ્રાહોઽભિભૂતો મે તદા યાત્રાં પ્રયોજયેત્ ।। ૨૨૮.

પુષ્કરએ કહ્યું: જ્યારે રાજા ઉગ્ર રડાકથી માને કે દુશ્મન પાછળની રક્ષા કરનારને જીતી ગયો છે, ત્યારે રાજાએ યાત્રા શરૂ કરવી જોઈએ.

પુષ્ટા યોધા ભૃતા ભૃત્યાઃ પ્રભૂતઞ્ચ બલં મમ । મૂલરક્ષાસમર્થોઽસ્મિ તૈર્ગત્વા૧ શિવિરે વ્રજેત્ ।। ૨૨૮.

મારા સૈનિકો મજબૂત છે, મારા સેવકોને પગાર મળ્યો છે અને મારી સેના પણ ઘણી છે; હું મૂળ સ્થાનની રક્ષા કરવા સક્ષમ છું. એ બધાને લઈને શિબિરમાં જવું જોઈએ.

શત્રોર્વા વ્યસને યાયાત્ દૈવાદ્યૈઃ પીડિતં પરં । ભૂકમ્પો યાન્દિશં યાતિ યાઞ્ચ કેતુર્વ્યદૂષયત્ ।। ૨૨૮.

જ્યારે દુશ્મન મુશ્કેલીમાં હોય, અથવા કિસ્મતના કારણે દુશ્મન પર દુઃખ આવે, ભૂકંપ આવે, ધ્વજ તૂટી જાય કે અશુભ સંકેત મળે ત્યારે આગળ વધવું જોઈએ.