અગ્નિપુરાણમ્

અવનિષ્ઠીવતો દર્પાદ્‌ દ્વાવોષ્ઠૌ છેદયેન્નૃપઃ । અપમૂત્રયતો મેઢ્રમપશબ્દયતો ગુદં ।। ૨૨૭.

કોઈ ઘમંડથી જમીન પર થૂકે તો રાજાએ તેના બંને હોઠ કાપી નાખવા, જાહેરમાં મૂત્ર વિસર્જન કરે તો લિંગ કાપવું, અને અશ્લીલ બોલ બોલે તો ગુદા કાપી નાખવી.

ઉત્કૃષ્ટાસનસંસ્થસ્ય નીચસ્યાધોનિકૃન્તનં । યો યદઙ્ગં ચ રુજયેત્તદઙ્ગન્તસ્ય કર્ત્તયેત્ ।। ૨૨૭.

જો નીચ જાતિનો માણસ ઊંચા આસન પર બેસે તો તેની નિતંબ કાપવી, અને જે અંગથી દુઃખ પહોંચાડે એ અંગ કાપી નાખવું.

અર્દ્ધપાદકરાઃ કાર્યા ગોગજાશ્વોષ્ટ્રઘાતકાઃ । વૃક્ષન્તુ વિફલં કૃત્ત્વા સુવર્ણ દણ્ડમર્હતિ ।। ૨૨૭.

ગાય, હાથી, ઘોડો કે ઊંટ મારનારના હાથ અને પગનો અડધો ભાગ કાપવો, અને જે ફળ ન આપતું વૃક્ષ કાપે તેને સોનાનો દંડ લેવો.

દ્વિગુણં દાપ્યેચ્છિન્ને પથિ સીમ્નિ જલાશયે । દ્રવ્યાણિ યો હરેદ્યસ્ય જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતોઽપિ વા ।। ૨૨૭.

રસ્તા, સીમા કે પાણીના તળાવમાં કોઈ વસ્તુ ચોરી કરે કે નુકસાન પહોંચાડે તો તેને જાણે કે અજાણે, બે ગણી કિંમત ચૂકવવી પડે.

સ સસ્યોત્પાદ્ય તુષ્ટિન્તુ રાજ્ઞે દદ્યાત્તતો દમં । યસ્તુ રજ્જું ઘટં કૂપાદ્ધરેચ્છિન્દ્યાચ્ચ તાં પ્રપાં ।। ૨૨૭.

જેને પાક કે લાભ મળે તે રાજાને આપવો અને પછી દંડ ચૂકવવો. જે કૂવામાંથી દોરી કે માટલું લઈ જાય અથવા જાહેર પાણીની દોરી કાપે,

સ દણ્ડં પ્રાપ્નુયાન્‌માસં દણ્ડ્યઃ સ્યાત્ પ્રાણિતાડ઼ને । ધાન્યં દશભ્યઃ કુમ્ભેભ્યો હરતોઽભ્યધિકં બધઃ ।। ૨૨૭.

એવા માણસને એક મહિનો દંડ આપવો, જો જીવને જોખમ થાય તો મૃત્યુદંડ આપવો. અને જે દસથી વધુ માટલાં અનાજ ચોરી કરે તેને પણ મૃત્યુદંડ આપવો.

શેષેઽપ્યેકાદશગુણં તસ્ય દણ્ડં પ્રકલ્પયેત્ । સુવર્ણરજતીદીનાં નૃસ્ત્રીણાં હરણે બધઃ ।। ૨૨૭.

બાકી માટે અગિયાર ગણી કિંમત દંડમાં વસૂલવી. સોનું, ચાંદી કે સ્ત્રી ચોરી કરે તેને મૃત્યુદંડ આપવો.

યેન યેન યથાહ્ગેન સ્તેનો નૃષુ વિચેષ્ટતે । તત્તદેવ હરેદસ્ય પ્રત્યાદેશાય પાર્થિવઃ ।। ૨૨૭.

ચોર જે રીતે અને જે અંગથી ગુનો કરે, રાજાએ એ જ વસ્તુ તેની પાસેથી દંડ રૂપે લઈ લેવી.

બ્રાહ્મણઃ શાકધાન્યાદિ અલ્પં ગૃહ્ણન્ન દોષબાક્ । ગોદેવાર્થં હરંશ્ચાપિ હન્યાદ્દુષ્ટં બધોદ્યતં ।। ૨૨૭.

બ્રાહ્મણ થોડી શાકભાજી કે અનાજ લે તો તેને દોષ નથી, પણ જો ગાય કે દેવ માટે ચોરી કરે અને દુષ્ટ હોય તો, દુષ્કર્મ કરવા તૈયાર હોય તો તેને મારવું.

ગૃહક્ષેત્રાપહર્ત્તારં તથા પત્ન્યભિગામિનં । અગ્નિનદં ગરદં હન્યાત્તથા ચાભ્યુદ્યતાયુધં ।। ૨૨૭.

જે ઘર કે ખેતર ચોરી કરે, બીજાની પત્ની પાસે જાય, આગ લગાવે, ઝેર આપે કે હથિયાર ઉઠાવે તેને મારવું.

રાજા ગવાભિવારાદ્યં હન્યાચ્ચૈવાતતાયિનઃ । પરસ્ત્રિયં ન ભાષેત પ્રતિષિદ્ધો વિશેન્ન હિ ।। ૨૨૭.૪૦ અદણ્ડ્યા સ્ત્રી ભવેદ્રાજ્ઞા વરયન્તી પતિં સ્વયં। ઉત્તમાં સેવમાનઃ સ્ત્રીં જઘન્યો બધમર્હતિ ।। ૨૨૭.

રાજાએ ગાય ચોરવા આવનારને કે આવા ગુનાખોરોને મારવા જોઈએ. બીજાની પત્ની સાથે બોલવું કે મનાઈ છતાં તેના ઘરમાં જવું નહીં.

ભર્ત્તારં લઙ્‌ઘયેદ્યા તાં શ્વભિઃ સઙ્ઘાતયેત્ સ્થિરં । સવર્ણદૂષિતાં કુર્ય્યાત્ પિણ્ડમાત્રોપજીવિનીં ।। ૨૨૭.

જે સ્ત્રી પતિની અવગણના કરે તેને કૂતરાંઓને છોડી દેવી, અને જે પોતાની જાતિના પુરુષથી બગડી હોય તેને ભિક્ષા પર જીવવું પાડવું.

જ્યાયસા દૂષિતા નારી મુણ્ડનં સમવાપ્નુયાત્ । વૈશ્યાગમે તુ વિપ્રસ્ય ક્ષત્રિયસ્યાન્ત્યજાગમે ।। ૨૨૭.

જે સ્ત્રી મોટા જાતિના પુરુષથી બગડી હોય તેનું માથું મુંડાવવું. બ્રાહ્મણને વૈશ્યથી, ક્ષત્રિયને અંત્યજથી બગાડે તો,

ક્ષત્રિયઃ પ્રથમં વૈશ્યો દણ્ડ્યઃ શદ્રાગમે ભવેત્ । ગુહીત્વા વેતનં વેશ્યા લોભાદન્યત્ર ગચ્છતિ ।। ૨૨૭.

ક્ષત્રિયને પહેલા દંડ આપવો, પછી વૈશ્યને, જો શૂદ્ર સાથે સંબંધ હોય. વેશ્યા પૈસા લઈને લોભથી બીજે જાય,

વેતનન્દ્વિગુણં દદ્યાદ્દણ્ડઞ્ચ દ્વિગુણં તથા। ભાર્યા પુત્રાશ્ચ દાસાશ્ચ શિષ્યો ભ્રાતા ચ સોદરઃ ।। ૨૨૭.

તેને બે ગણી રકમ પરત આપવી અને બે ગણી જ દંડ પણ ભરવો. પત્ની, પુત્રો, દાસ, શિષ્ય અને ભાઈ,

કૃતાપરાધાસ્તાડ્યાઃ સ્યૂ રજ્વા વેણુદલેન વા । પૃષ્ટેન મસ્તકે હન્યાચ્ચૌરસ્યાપ્નોતિ કિલ્વિષં ।। ૨૨૭.

જો ગુનો કરે તો તેમને દોરી કે પાતળી લાકડીથી મારવું, પણ પીઠ કે માથા પર મારવામાં આવે તો મારનારને ચોરી જેવો પાપ લાગે.

રક્ષાસ્વધિકૃતૈર્યસ્તુ પ્રજાઽત્યર્થં વિલુપ્યતે । તેષાં સર્વસ્વમાદાય રાજા કુર્ય્યાન્ પ્રવાસનં ।। ૨૨૭.

જેઓ રક્ષા માટે રાખવામાં આવ્યા છે અને લોકો પર વધુ જુલમ કરે છે, તેમના બધાં માલમત્તા રાજાએ લઈ લેવી અને તેમને દેશમાંથી કાઢી દેવા.

યે નિયુક્તાઃ સ્વકાર્યેષુહન્યુઃ કાર્યાણિ કર્મિણાં । નિર્ઘૃણાઃ ક્રૂરમનસસ્તાન્નિઃ સ્વાન્ કારયેન્નૃપ ।। ૨૨૭.

જે લોકો પોતપોતાના કામે નિયુક્ત હોવા છતાં, કર્મચારીઓના કામમાં અવગણના કરે છે, અને જેઓ નિર્દય અને ક્રૂર મનવાળા હોય છે, એવા લોકોને રાજાએ પોતાનું કામ કરાવવા માટે બળપૂર્વક લગાડવા જોઈએ.

અમાત્યઃ પ્રાડ્‌વિવાકો વા યઃ કુર્ય્યાત્ કાર્ય્યમન્યથા । તસ્ય સર્વસ્વમાદાય તં રાજા વિપ્રવાસયેત્ ।। ૨૨૭.

જો કોઈ અમાત્ય કે ન્યાયાધીશ પોતાનું કામ નિયમ વિરુદ્ધ કરે, તો રાજાએ તેનું બધું સંપત્તિ જપ્ત કરી, તેને દેશમાંથી કાઢી મૂકવો જોઈએ.

ગુરુતલ્પે ભયઃ કાર્ય્યઃ સુરાપાણે સુરાધ્વજઃ । સ્તેયેષુ શ્વપદં વિદ્યાદ્‌ બ્રહ્મહત્યાશિરઃ પુમાન્ ।। ૨૨૭.

ગુરુની પત્ની પાસે જવાનું દુષ્કર્મ હોય, દારૂ પીવું હોય, ચોરી કરવી હોય, અથવા બ્રાહ્મણ હત્યા જેવી ભૂલ હોય, તો દરેક માટે ભયજનક દંડ નક્કી કરવો જોઈએ.

શૂદ્રાદીન્ ઘાતયેદ્રાજા પાપાન્ વિપ્રાન્ પ્રવાસયેત્ । મહાપાતકિનાં વિત્તં વરુણાયોપપાદયેત્ ।। ૨૨૭.

પાપી શૂદ્ર અને અન્ય જાતિના લોકોને રાજાએ મૃત્યુદંડ આપવો જોઈએ, જ્યારે પાપી બ્રાહ્મણોને દેશમાંથી કાઢી મૂકવા જોઈએ; અને મોટા પાપ કરનારાનું ધન જળદેવને અર્પણ કરવું જોઈએ.

ગ્રામેષ્વપિ ચ યે કેચિચ્ચૌરાણાં ભક્તદાયકાઃ । ભાણ્ડાર કોષદાશ્ચૈવ સર્વાંસ્તાનપિ ઘાતયેત્ ।। ૨૨૭.

ગામમાં જે કોઈ ચોરોને ખોરાક આપે છે, તેમનો માલસામાન રાખે છે અથવા ખજાનચી બને છે, એવા બધા લોકોને પણ રાજાએ મૃત્યુદંડ આપવો જોઈએ.

રાષ્ટ્રેષુ રાષ્ટ્રાધિકૃતાન્ સામન્તાન્ પાપિનોહરેત્ । સન્ધિ કૃત્વા તુ યે ચૌર્યં રાત્રૌ કુર્વન્તિ કસ્તરાઃ ।। ૨૨૭.

રાજ્યમાં જે અધિકારી કે સરહદી વડા પાપ કરે છે, તેમને રાજાએ દૂર કરવું જોઈએ; અને જે લોકો સંધિ કરીને પણ રાત્રે ચોરી કરે છે, તેઓ ખૂબ જ દુષ્ટ ગણાય છે.

તેષાં ચ્છિત્વા નૃપો હસ્તૌ તીક્ષ્ણે શૂલે નિવેશયેત્ । તડ઼ાગદેવતાગારભેદકાન્ ઘાતયેન્નૃપઃ ।। ૨૨૭.

આવા લોકોના હાથ કાપી, તેમને તીખી શૂળ પર બેસાડવા જોઈએ; અને જે મંદિરો કે દેવસ્થાનો તોડે છે, તેમને પણ રાજાએ મૃત્યુદંડ આપવો જોઈએ.

સમુત્સૃજેદ્રાજમાર્ગે યસ્ત્વમેધ્યમનાપદિ । સ હિ કાર્ષાપણન્દણ્ડ્યસ્તમમેધ્યઞ્ચ શોધયેત્ ।। ૨૨૭.

જે કોઈ રાજમાર્ગ પર અકારણે કચરો ફેંકે છે, તેને એક કાર્ષાપણ દંડ લેવો અને એ કચરો સાફ કરાવવો જોઈએ.

પ્રતિમાસઙ્‌ક્રમભિદો દદ્યુઃ પઞ્ચશતાનિ તે । સમૈશ્ચ વિષમં યો વા ચરતેક મૂલ્યતોઽપિ વા ।। ૨૨૭.

જે લોકો મૂર્તિ કે તેના પાયાને તોડે છે, તેમને પાંચસો દંડ ભરવો જોઈએ; અને જે વજન, માપ કે કિંમતમાં છેતરપિંડી કરે છે, તેમને પણ એટલો જ દંડ લેવો જોઈએ.

સમાપ્નુયાન્નરઃ પૂર્વં દમં મધ્યમમેવ વા । દ્રવ્યમાદાય વણિજામનર્ઘેણાવરુન્દતાં ।। ૨૨૭.

જે માણસ વેપારીઓ પાસેથી યોગ્ય કિંમત વિના માલ લે છે, તેને પહેલા કે મધ્યમ દંડથી રોકવો જોઈએ.

રાજા પૃથક્‌ પૃથક્ કુર્ય્યાદ્દણ્ડમુત્તમસાહસં । દ્રવ્યાણાં દૂષકો યશ્ચ પ્રતિચ્છન્દકવિક્રયી ।। ૨૨૭.

રાજાએ માલમાં ભેળસેળ કરનાર અને ખોટા નામે વેચનારને અલગથી સૌથી મોટો દંડ ફટકારવો જોઈએ.

મધ્યમં પ્રાપ્નુયાદ્દણ્ડં કૂટકર્ત્તા તથોત્તમં । કલહાપકૃતં દેયં દણ્ડશ્ચ દ્વિગુણસ્તતઃ ।। ૨૨૭.

ખોટું બનાવનારને મધ્યમ દંડ અને નકલી બનાવનારને સૌથી મોટો દંડ આપવો જોઈએ; અને ઝઘડો કરનારને એના કરતાં બે ગણી સજા કરવી જોઈએ.