અગ્નિપુરાણમ્

તસ્માદાયુસ્તતો રાજા નહુષોઽતો યયાતિકઃ। તતઃ પુરુસ્તસ્ય વંશે ભરતોઽથ નૃપઃ કુરુઃ

પુરુરવાથી આયુ, પછી રાજા નહુષ, ત્યારબાદ યયાતિ થયા. પુરૂના વંશમાં ભરત અને પછી રાજા કુરુ જન્મ્યા.

તદ્વંશે શાન્તનુસ્તસ્માદ્ભીષ્મો ગઙ્ગાસુતોઽનુજૌ। ચિત્રાઙ્ગદૌ વિચિત્રશ્ચ સત્યવત્યાઞ્ચ શાન્તનોઃ

એ વંશમાં શાંતનુ જન્મ્યા; એમાંથી ગંગાપુત્ર ભીષ્મ અને તેમના નાના ભાઈ ચિત્રાંગદ તથા વિચિત્ર, અને સત્યવતીના પુત્ર પણ શાંતનુ હતા.

સ્વર્ગં ગતે શાન્તનૌ ચ ભીષ્મો ભાર્ય્યાવિવર્જ્જિતઃ। અપાલયત્ ભ્રાતૃરાજ્યં બાલશ્ચિ ત્રાઙ્ગદો હતઃ

શાંતનુ સ્વર્ગે ગયા પછી, ભીષ્મે પત્ની લીધા વિના પોતાના ભાઈઓનું રાજ્ય સંભાળ્યું; ત્યારે ચિત્રાંગદ બાળપણમાં જ મૃત્યુ પામ્યો.

ચિત્રાઙ્ગદેન દ્વે કન્યે કાશિરાજસ્ય ચામ્બિકા। અમ્બાલિકા ચ ભીષ્મેણ આનીતે વિજિતારિણા

ચિત્રાંગદે કાશીરાજની બે દીકરીઓ, અંબિકા અને અંબાલિકા, જીત્યા; ભીષ્મે વિજયી બનીને તેમને લાવ્યા.

ભાર્યે વિચિત્રવીર્યસ્ય યક્ષ્મણા સ દિવઙ્ગતઃ। સત્યવત્યા હ્યનુમતાદમ્બિકાયાં નૃપોભવત્

વિચિત્રવીર્યની પત્નીઓ, તેમના ક્ષયરોગથી મૃત્યુ પામ્યા પછી, સત્યવતીની મંજૂરીથી, અંબિકામાંથી રાજા થયા.

ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બાલિકાયાં પાણ્ડુશ્ચ વ્યાસતઃ સુતઃ। ગાન્ધાર્ય્યાં ધૃતરાષ્ટ્રાચ્ચ દુર્યોંધનમુખં શતમ્

ધૃતરાષ્ટ્ર અંબાલિકામાંથી અને પાંડુ વ્યાસજીના પુત્ર હતા. ધૃતરાષ્ટ્ર અને ગાંધારીમાંથી દુર્યોધન સહિત સો પુત્રો થયા.

શતશ્રૃઙ્ગાશ્રમપદે ભાર્યાયોગાદ્ યતો મૃતિઃ। ઋષિશાપાત્તતો ધર્મ્માત્ કુન્ત્યાં પાણ્ડોર્યુધિષ્ઠિરઃ

શતશૃંગ આશ્રમમાં પત્ની ન હોવાને કારણે મૃત્યુ થયું; ઋષિના શાપથી ધર્મે કુંતીમાં પાંડુ માટે યુધિષ્ઠિરને ઉત્પન્ન કર્યો.

વાતાદ્ભીમોઽર્જુનઃ શક્રાન્માદ્ર્યામશ્વિકુમારતઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ પાણ્ડુર્મ્માદ્રીયુતો મૃતઃ

ભીમ વાયુદેવથી, અર્જુન ઇન્દ્રદેવથી, અને માદ્રીમાંથી અશ્વિદેવના પુત્ર નકુલ અને સહદેવ જન્મ્યા. પાંડુ માદ્રી સાથે જોડાયા પછી મૃત્યુ પામ્યા.

કર્ણઃ કુન્ત્યાં હિ કન્યાયાં જાતો દુર્યોધનાશ્રિતઃ। કુરુપાણ્ડવયોર્વૈરન્દૈવયોગાદ્ બભૂવ હ

કર્ણ કુંતી કન્યાવસ્થામાં જન્મ્યો હતો અને દુર્યોધનનો સાથ આપ્યો. કુરુ અને પાંડવો વચ્ચેની વૈરતા ભાગ્યવશાત્ ઊભી થઈ.

દુર્યોધનૌ જતુગૃહે પાણ્ડવાનદહત્ કુધીઃ। દગ્ધાગારાદ્વિનિષ્ક્રાન્તા માતૃષષ્ઠાસ્તુ પાણ્ડવાઃ

દુર્યોધને દુષ્ટબુદ્ધિથી લક્ષાગૃહમાં પાંડવોને સળગાવી દીધા; પણ માતા સહિત છેય પાંડવો એ આગમાંથી બચી નીકળી આવ્યા.

તતસ્તુ એકચક્રાયાં બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને। મુનિવેષાઃ સ્થિતાઃ સર્વે નિહત્ય વકરાક્ષસમ્

પછી એકચક્રા ગામમાં, એક બ્રાહ્મણના ઘરે, બધા મુનિ જેવા વેશમાં રહ્યા અને વક રાક્ષસને મારી નાખ્યો.

યયુઃ પાઞ્ચાલવિષયં દ્રૌપદ્યાસ્તે સ્વયમ્વરે। સમ્પ્રાપ્તા બાહુવેધેન દ્રૌપદી પઞ્ચપાણ્ડવૈઃ

પાંચાલ દેશમાં દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં પાંડવો ગયા હતા. ત્યાં બાહુવેદના પરીક્ષામાં દ્રૌપદી પાંચેય પાંડવોને મળી.

અર્દ્ધરાજ્યં તતઃ પ્રાપ્તા જ્ઞાતા દુર્યોધનાદિભિઃ। ગાણ્ડીવઞ્ચ ધનુર્દિવ્યં પાવકાદ્રથમુત્તમમ્

પછી પાંડવોને અડધું રાજ્ય મળ્યું, જે દુર્યોધન અને બીજા બધાને ખબર પડી. અર્જુને અગ્નિદેવ પાસેથી દિવ્ય ગાંડીવ ધનુષ્ય અને ઉત્તમ રથ મેળવ્યો.

સારથિઞ્ચાર્જુનઃ સઙ્ખયે કૃષ્ણમક્ષય્યશાયકાન્। બ્રહ્માસ્ત્રાર્દિસ્તથા દ્રોણાત્સર્વે શસ્ત્રવિશારદાઃ

યુદ્ધમાં અર્જુને કૃષ્ણને પોતાનો રથચાલક બનાવ્યો અને અખૂટ તીરો સાથે લડાયો. દ્રોણાચાર્ય પાસેથી અર્જુને બ્રહ્માસ્ત્ર મેળવ્યું અને બધા શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ બન્યા.

કૃષ્ણેન સોઽર્જુનો વહ્નિં ખાણ્ડવે સમતર્પયત્। ઇન્દ્રવૃષ્ટિં વારયંશ્ચ શરવર્ષેણ પાણ્ડવઃ

કૃષ્ણ સાથે અર્જુને ખાંડવ વનમાં અગ્નિદેવને સંતોષ્યો. પાંડવે ઇન્દ્રની વરસાદને તીરોની વરસાતથી અટકાવ્યો.

જિતા દિશઃ પાણ્ડવૈશ્ચ રાજ્યઞ્ચક્રે યુધિષ્ઠિરઃ। બહુસ્વર્ણં રાજસૂયં ચ સેહૈ તં સુયોધનઃ

પાંડવોએ ચારે દિશા જીતીને યુધિષ્ઠિરે રાજ્ય સ્થાપ્યું. તેમણે ઘણું સોનાં વાપરીને રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો, જેને જોઈ સુયોધન ઈર્ષ્યા અનુભવતો.

ભ્રાત્રા દુઃ શાસનેનોક્તઃ કર્ણેન પ્રાપ્તભૂતિના। દ્યુતકાર્યે શકુનિના દ્યૂતેન સ યુધિષ્ઠિરમ્

ભાઈ દુશાસન અને સુખી કર્ણના ઉશ્કેરવાથી શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને જૂઆ રમવા માટે આમંત્રિત કર્યો.

અજયત્તસ્ય રાજ્યઞ્ચ સભાસ્થો માયયાહસત્। અષ્ટાશીતિસહસ્ત્રાણિ ભોજયન્ પૂર્વવદ્ દ્વિજાન્

યુધિષ્ઠિરે સભામાં પોતાનું રાજ્ય હારી ગયું અને છેતરપિંડીથી ઉડાવાયો. છતાં, એ પહેલા જેવું, એ અઠ્ઠાસી હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતો રહ્યો.

વને દ્વાદશવર્ષાણિ પ્રતિજ્ઞાતાનિ સોઽનયત્। અષ્ટાશીતિસહસ્ત્રાણિ ભોજયન્ પૂર્વવદ્ દ્વિજાન્

યુધિષ્ઠિરે વચન આપ્યા પ્રમાણે બાર વર્ષ વનમાં વિતાવ્યા. એ પહેલા જેવું, એ અઠ્ઠાસી હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતો રહ્યો.

સધૌમ્યો દ્રૌપદીષષ્ઠસ્તતઃ પ્રાયાદ્વિરાટકમ્। કઙ્કો દ્વિજો હ્યવિજ્ઞાતો રાજા ભીમોથ સૂપકૃત્

ધૌમ્ય અને દ્રૌપદી સાથે છઠ્ઠા બનીને પાંડવો વિરાટના દરબારમાં ગયા. કંક નામે બ્રાહ્મણ અજાણ્યો રહ્યો, ભીમ રાજાના રસોઈયિયા બન્યા.

બૃહન્નલાર્જુનો ભાર્યા સૈરિન્ધ્રી યમજૌ તથા। અન્યનામ્ના ભીમસેનઃ કીચકઞ્ચાબધીન્નિશિ

અર્જુન બ્રિહન્નલા તરીકે ઓળખાયો, તેની પત્ની સૈરંધ્રી હતી. યમપુત્ર પણ ત્યાં હતો અને ભીમસેને બીજું નામ રાખીને રાત્રે કીચકને મારી નાખ્યો.

દ્રૌપદીં હર્ત્તુકામં તમર્જુનશ્ચાજયત્ કુરૂન્। કુર્વતો ગોગ્રહાદીંશ્ચ તૈર્જ્ઞાતાઃ પાણ્ડવા અથ

દ્રૌપદીનું અપહરણ કરવા ઇચ્છનાર અને કૌરવોને અર્જુને હરાવ્યા. ગોવંશ અને બીજું કબજે કરનારને પાંડવો ઓળખાઈ ગયા.

સુભદ્રા કૃષ્ણભગિની અર્જુનાત્સમજીજનત્। અભિમન્યુન્દદૌ તસ્મૈ વિરાટશ્ચોત્તરાં સુતામ્

કૃષ્ણની બહેન સુભદ્રાએ અર્જુનથી પુત્ર અભિમન્યુને જન્મ આપ્યો. વિરાટ રાજાએ પોતાની પુત્રી ઉત્તરા અભિમન્યુને આપી.

સપ્તાક્ષૌહિણીશ આસીદ્ધર્મ્મરાજો રણાય સઃ। કૃષ્ણો દૂતોબ્રવીદ્ ગત્વા દુર્યોધનમમર્ષણમ્

ધર્મરાજ પાસે સાત અક્ષૌહિણી સેના હતી. કૃષ્ણ દૂત બની દુર્યોધન પાસે ગયા, પણ દુર્યોધન ઝુક્યો નહીં.

એકાદશક્ષૌહિણીશં નૃપં દુર્યોધનં તદા। યુધિષ્ઠિરાયાર્દ્ધરાજ્યં દેહિ ગ્રામાંશ્ચ પઞ્ચ વા

ત્યારે દુર્યોધન પાસે અગિયાર અક્ષૌહિણી સેના હતી. કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિર માટે અડધું રાજ્ય કે ઓછામાં ઓછાં પાંચ ગામ માંગ્યા.

યુધ્યસ્વ વા વચઃ શ્રુત્વા કૃષ્ણમાહ સુયોધનઃ। ભૂસૂચ્યગ્રં ન દાસ્યામિ યોત્સ્યે સઙ્‌ગ્રહણોદ્યતઃ

આ વાત સાંભળી સુયોધને કૃષ્ણને કહ્યું: 'હું જમીનનો સોયની નોક જેટલો પણ ભાગ નહીં આપું, યુદ્ધ માટે તૈયાર છું.'

વિશ્વરૂપન્દર્શયિત્વા અધૃષ્યં વિદુરાર્ચ્ચિતઃ । પ્રાગાદ્યુધિષ્ઠિરં પ્રાહ યોધયૈનં સુયોધનમ્

કૃષ્ણે પોતાનું વિશ્વરૂપ બતાવ્યું અને વિદુરે તેમનું સન્માન કર્યું. પછી કૃષ્ણ યુધિષ્ઠિર પાસે જઈ કહ્યું: 'સુયોધન સાથે યુદ્ધ કરો.'

કુરુપાણ્ડવસઙ્‌ગ્રામવર્ણનમ્ । અગ્નિરુવાચ યૌધિષ્ઠિરી દૌર્યોધની કુરુક્ષેત્રં યયૌ ચમૂઃ। ભીષ્મદ્રોણાદિકાન્ હૃષ્ટ્વા નાયુધ્યત ગુરુનિતિ

કુરુ અને પાંડવોના યુદ્ધનું વર્ણન: અગ્નિએ કહ્યું, યુધિષ્ઠિર અને દુર્યોધનની સેના કુરુક્ષેત્ર ગઈ. પણ ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરે ગુરુઓ હોવાથી લડ્યા નહીં, માત્ર આનંદિત થયા.

પાર્થં હ્યુવાચ ભગવાન્નશોચ્યા ભીષ્મમુખ્યકાઃ। શરીરાણિ વિનાશીનિ ન શરીરી વિનશ્યતિ

ભગવાને અર્જુનને કહ્યું: 'ભીષ્માદિ જે છે, તેમના માટે શોક કરવો યોગ્ય નથી. શરીર નાશવાન છે, પણ આત્મા ક્યારેય નાશ પામતો નથી.'