અગ્નિપુરાણમ્

તત્કામિતાસુ ચ સ્ત્રીસુ મધ્યસ્થેવ ચ લક્ષ્યતે । જ્ઞાતમણ્ડનકાલાપિ ન કરોતિ ચ મણ્ડનં ।। ૨૨૪.

જેઓ ઇચ્છિત હોય એ સ્ત્રીઓમાં, જે નિરસ હોય એ ઓળખાય છે—એને શણગારવાનો સમય ખબર હોવા છતાં શણગારતી નથી.

દૃષ્ટ્વૈવ હૃષ્ટા ભવતિ વીક્ષિતે ચ પરાઙ્‌મુખી ।। ૨૨૪.

માત્ર નજર પડતાં જ એ આનંદિત થાય છે, અને જો કોઈ એની તરફ જુએ તો એ શરમાઈને મુખ ફેરવી લે છે.

દૃશ્યમાના તથાન્યત્ર દૃષ્ટિં ક્ષિપતિ ચઞ્ચલાં । તથાપ્યુપાવર્ત્તયિતું નૈવ શક્રોત્યશેષતઃ ।। ૨૨૪.

બીજે ક્યાંક જોવામાં આવે ત્યારે એ પોતાની ચંચળ નજર ફેંકે છે, છતાં એ આખરે સંપૂર્ણ રીતે દૂર રહી શકતી નથી.

વિવૃણીતિ તથાહ્ગાનિ સ્વસ્યા ગુહ્યાનિ ભાર્ગવ । ગહિતઞ્ચ તથૈવાઙ્ગં પ્રયત્નેન નિગૂહતિ ।। ૨૨૪.

હે ભાર્ગવ, એ પોતાની અંગો અને ગુપ્ત ભાગો દેખાડે છે, પણ જે અંગ પકડાય છે તેને એ ખૂબ જ ધ્યાનથી છુપાવે છે.

તદ્દર્શને ચ કુરુતે વાલાલિડ્ગનચુમ્બનં । આભાષ્યમાણા ભવતિ સત્યવાક્યા તથૈવ ચ ।। ૨૨૪.

એને જોતા જ એ રમૂજી હાવભાવ, લપટ અને ચુંબન કરે છે; અને વાત કરતાં એ સાચું જવાબ આપે છે.

સ્પૃષ્ટા પુલકિતૈરઙ્ગૈઃ સ્વેદેનૈવ ચ ભજ્યતે । કરોતિ ચ તથા રામ સુલભદ્રવ્યયાચનં ।। ૨૨૪.

સ્પર્શ થતાં એના અંગોમાં રોમાંચ આવે છે અને એ પરસેવાથી ભીંજાય છે; અને હે રામ, એ સહેલાઈથી નાનાં ભેટો માગે છે.

તતઃ સ્વલ્પમપિ પ્રાપ્ય કરોતિ પરમાં મુદં । નામસઙ્કીર્ત્તનાદેવ મુદિતા બહુ મન્યતે ।। ૨૨૪.

પછી, જરા પણ કંઈ મળતાં જ એ ખૂબ જ ખુશ થાય છે; અને માત્ર પોતાનું નામ વખાણવામાં આવે તો એ પોતાને બહુ આનંદિત માને છે.

કરકજાઙ્કાઙ્કિતાન્યસ્ય ફલાનિ પ્રેષયત્યપિ । તત્પ્રેષિતઞ્ચ હૃદયે વિન્યસત્યપિ ચાદરાત્ ।। ૨૨૪.

એ પોતાના હાથથી નિશાની કરેલા ફળો એને મોકલે છે, અને એ જે મોકલે છે તેને એ પ્રેમથી પોતાના હૃદય પર રાખે છે.

આલિઙ્ગનૈશ્ચ ગાત્રાણિ લિમ્પતીવામૃતેન યા । સુપ્તે સ્વપિત્યથાદૌ ચ તથા તસ્ય વિબુધ્યતે ।। ૨૨૪.

લપટથી એના શરીરને જાણે અમૃતથી ઢાંકી દે છે; એ સુઈ જાય ત્યારે એ પણ સુઈ જાય છે, અને શરૂઆતમાં એ એના જાગતાં જાગી જાય છે.

ઉરૂ સ્પૃશતિ ચાત્યર્થં સુપ્તઞ્ચૈનં વિબુધ્યતે । કપિત્થચૂર્ણયોગેન તથા દધ્નઃ સ્રજા તથા ।। ૨૨૪.

એ ઘણીવાર એના જાંઘને સ્પર્શ કરે છે અને સુતેલા એને જાગાડે છે; કપિઠના ચૂર્ણ અને દહીંની વણેલી માળાથી પણ એ આવું જ કરે છે.

ઘૃતં સુગન્ધિ ભવતિ દુગ્ધૈઃ ક્ષિપ્તૈસ્તથા યવૈઃ । ભોજ્યસ્ય કલ્પનૈવં સ્યાદ્‌ગન્ધમુક્તિઃ પ્રદર્શ્યતે ।। ૨૨૪.

ઘી, દૂધ અને જૌ સાથે મિક્સ કરતાં સુગંધિત બને છે; આવું ભોજન તૈયાર કરતાં સુગંધ ફેલાય છે.

શૌચમાચમનં રામ તથૈવ ચ વિરેચનં । ભાવના ચૈવ પાકશ્ચ બોધનં ધૂપનન્તથા ।। ૨૨૪.

હે રામ, શુદ્ધિ, આચમન, અને વિસર્જન, ધ્યાન, રસોઈ, જાગરણ અને ધૂપ—all આવશ્યક છે.

વાસનઞ્ચૈવ નિર્દ્દિષ્ટં કર્મ્માષ્ટકમિદં સ્મૃતં । કપિત્થવિલ્વજમ્વામ્રકરવીરકપલ્લબૈઃ ।। ૨૨૪.

અને સુગંધ લગાવવી—આ આઠ ક્રિયાઓ નિર્ધારિત છે; જેમાં કપિઠ, બેલ, આમ અને કરવીરાના પાન વપરાય છે.

કૃત્વોદકન્તુ યદ્‌દ્રવ્યં શૌવિતં શૌચનન્તુ તત્ । તેષામભાવે શૌચન્તુ મૃગદર્પામ્ભસા ભવેત્ ।। ૨૨૪.

જે પદાર્થને પાણીથી ધોઈ શુદ્ધ કરવામાં આવે છે, તેને શુદ્ધ માનવું; અને એ ન મળે તો મૃગમદના પાણીથી શુદ્ધિ થાય છે.

સરલં દેવકાષ્ઠઞ્ચ૮ કર્પૂરં કાન્તયા સહ । બાલઃ કુન્દુરુકશ્ચૈવ ગુગ્ગુલુઃ શ્રીનિવાસકઃ ।। ૨૨૪.

સરળા, દેવદારુ, કપૂર, કુંદ સાથે, બાલા, કુન્દુરુક, ગુગ્ગળ અને શ્રીનિવાસક—આ બધાં સામેલ છે.

સહ સર્જરસેનૈવં ધૂપદ્રવ્યૈકવિંશતિઃ । ધૂપદ્રવ્યગણાદસ્માદેકવિંશાદ્યથેચ્છયા ।। ૨૨૪.

સરજાના રસ સાથે આવું કરીને, એકવીસ પ્રકારના ધૂપના પદાર્થો છે; અને એમાંથી મનગમતા જેટલા પણ લઈ શકાય છે.

દ્વે દ્વે દ્રવ્યે સમાદાય સર્જભાગૈર્ન્નિયોજયેત્ । નખપિણ્યાકમલયૈઃ સંયોજ્ય મધુના તથા ।। ૨૨૪.

દરેકમાંથી બે બે પદાર્થ લઈ, સરજાના સમાન ભાગમાં મિક્સ કરવા; અને તેમાં નખ, તલના ખલ અને મધ પણ ઉમેરવા.

માસીં સુરાઞ્ચ કુષ્ઠઞ્ચ સ્નાનદ્રવ્યાણિ નિર્દિશેત્ ।। ૨૨૪.

માસી, સુરાં અને કુષ્ઠ—આ સ્નાન માટેના પદાર્થો ગણાય છે.

એતેભ્યસ્તુ સમાદાય દ્રવ્યત્રયમથેચ્છયા । મૃગદર્પયુતં સ્નાનં કાર્યં કન્દર્પવર્દ્ધનં ।। ૨૨૪.

આમાંથી મનગમતા ત્રણ પદાર્થ લઈ, મૃગમદ સાથે સ્નાન તૈયાર કરવું, જે પ્રેમ વધારનારું હોય છે.

ત્વઙ્‌મુરાનલદૈસ્તુલ્યૈર્વાલકાર્દ્ધસમાયુતૈઃ। સ્નાનમુત્પલગન્ધિ સ્યાત્ સતૈલં કુઙ્કુમાયતે ।। ૨૨૪.

જ્યારે નીલકમળ જેવી સુગંધવાળું પાણી, અર્ધો મુરા અને અર્ધો અનલદ સાથે અને તેલમાં ઉમેરીને સ્નાન કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે કુંકુમની સુગંધથી મહેકતું બને છે.

જાતીપુષ્પસુગન્ધિ સ્યાત્ તગરાર્દ્ધેન યોજિતં । સદ્ધ્યામકં સ્યાદ્વકુલૈસ્તુલ્યગન્ધિ મનોહરં ।। ૨૨૪.

જ્યારે તેમાં અડધી ટગરા ઉમેરીએ, ત્યારે તે જાસુદના ફૂલો જેવી સુગંધ આપે છે; અને વકુલ ફૂલો સાથે ઉમેરવાથી તે મનમોહક અને સમાન સુગંધ આપે છે.

મઞ્જિષ્ઠાન્તગરં ચોલં ત્વચં ચવ્યાઘ્રનખં નખં । ગનધપત્રઞ્ચ વિન્યસ્ય ગન્ધતૈલં ભવેચ્છુભં ।। ૨૨૪.

મંજિષ્ઠા, ટગરા, ચોલા, દાલચીનીની છાલ, વ્યાઘ્રનખ અને નખ, તથા ગંધપત્ર ઉમેરીને બનાવેલું સુગંધિત તેલ શુભ માનવામાં આવે છે.

તૈલં નિપીડિતં રામ તિલૈઃ પુષ્પાધિવાસિતૈઃ । વાસનાત્ પુષ્પસટ્ટશં ગન્ધેન તુ ભવેદ્ ધ્રુવં ।। ૨૨૪.

તિલમાંથી દબાવી કાઢેલું તેલ, ફૂલોમાં ભીંજવેલું હોય અને ઘણી જાતના ફૂલોની સુગંધથી ભરી દેવામાં આવે, તો તે ચોક્કસ સુગંધિત બને છે.

એલાલવઙ્ગકક્કોલજાતીફલનિશાકરાઃ । જાતીપત્રિકયા સાર્દ્ધં સ્વતન્ત્રા મુખવાસકાઃ ।। ૨૨૪.

એલચી, લવિંગ, કક્કોલ, જાફળ અને પિપ્પલ, સાથે જ જાસુદના પાન, દરેક પોતપોતાની રીતે મોઢામાં સુગંધ માટે વપરાય છે.

કર્પૂરં કુઙ્કુમં કાન્તા મૃગદર્પં હરેણુકં । કક્કોલૈલાલવઙ્ગઞ્ચ જાતી કોશકમેવ ચ ।। ૨૨૪.

કપૂર, કુંકુમ, કાંતા, કસ્તૂરી, હરેણુક, કક્કોલ, એલચી, લવિંગ અને જાસુદનું ફળ પણ.

ત્વક્‌પત્રં ત્રુટિમુસ્તૌ ચ લતાં કસ્તૂરિકં તથા । કણ્ટકાનિ લવઙ્ગસ્ય ફલપત્રે ચ જાતિતઃ ।। ૨૨૪.

દાલચીનીના પાન, મુસ્તા, લતા, કસ્તૂરી, લવિંગના કાંટા અને જાસુદના પાન તથા ફળ.

મુખે ન્યસ્તાઃ સુગન્ધાસ્તા મુખરોગવિનાશનાઃ ।। ૨૨૪.

આ બધાં સુગંધિત પદાર્થો મોઢામાં મુકવાથી મોઢાના રોગો દૂર થાય છે.

પૂગં પ્રક્ષાલિતં સમ્યક્ પઞ્ચપલ્લવવારિણા । શક્ત્યા તુ ગુટિકાદ્રવ્યૈર્વાસિતં મુખવાસકં ।। ૨૨૪.

પૂગફળને પાંચ પ્રકારના પાનના પાણીથી સારી રીતે ધોઈ, મોખાની સુગંધ માટેના દ્રવ્યો સાથે ભેળવીને, તે મોઢાની સુગંધ માટે વપરાય છે.

કટુકં દન્તકાષ્ઠઞ્ચ ગોમૂત્રે વાસિતં ત્ર્યહં । કૃતઞ્ચ પૂગવદ્રામ મુખસૌગન્ધિકારકં ।। ૨૨૪.

કડવા દાંત ઘસવાના કાંડા, ગૌમૂત્રમાં ત્રણ દિવસ સુધી ભીંજવી, અને પૂગફળની જેમ તૈયાર કરી, મોઢામાં સુગંધ લાવે છે.