અગ્નિપુરાણમ્

શ્રુત્વા તુ નારદાત્ કૃષ્ણઃ પ્રદ્યુમ્નબલભદ્રવાન્। ગરુડસ્થોથ જિત્વાગ્નીઞ્જ્વરં માહેશ્વરન્તથા

નારદ પાસેથી સાંભળી, કૃષ્ણ પ્રદ્યુમ્ન અને બલભદ્ર સાથે ગરુડ પર ચડીને ગયો. તેણે અગ્નિ અને મહેશ્વરજ્વરને પણ જીત્યા.

હરિશઙ્કરયોર્યુદ્ધં બભૂવાથ શરાશરિ। નન્દિવિનાયકસ્કન્દમુખાસ્તાક્ષર્યાદિભિર્જિતાઃ

હરિ અને શંકર વચ્ચે તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધ થયું. કૃષ્ણના સાથીઓએ નંદિ, વિનાયક, સ્કંદ અને અન્ય દેવતાઓને હરાવ્યા.

જૃમ્ભિતે શઙ્કરે નષ્ટે જૃમ્ભણાસ્ત્રેણ વિષ્ણુના। છિન્નં સહસ્ત્રં બાહૂનાં રુદ્રેણાભયમર્થિતમ્

વિષ્ણુના જૃંભણાસ્ત્રથી શંકર નિર્વળ થયા, અને બાણના હજાર હાથ કપાઈ ગયા. પછી રુદ્રે કૃષ્ણ પાસે શરણ માંગ્યું અને તેને આશ્વાસન મળ્યું.

વિષ્ણુના જીવિતો બાણો દ્વિબાહુઃ પ્રાબ્રવીચ્છિવમ્। ત્વયા યદભયં દત્તં બાણસ્યાસ્ય મયા ચ તત્

વિષ્ણુની કૃપાથી બાણ જીવતો બચી ગયો; બે હાથવાળો એ વ્યક્તિ શિવજીને કહ્યું: 'જે નિર્ભયતા તું અને મેં બાણને આપી છે, એ યથાવત્ રહેશે.'

આવયોર્નાસ્તિ ભેદો વૈ ભેદી નરકમાપ્નુયાત્। શિવાદ્યૈઃ પૂજિતો વિષ્ણુઃ સોનિરુદ્ધ ઉષાદિયુક્

અમારા વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી; જે ભેદ પાડે છે, તે નરકમાં જાય છે. શિવજી અને બીજા દેવતાઓએ જે વિષ્ણુની પૂજા કરી છે, એ અનિરુદ્ધ અને ઉષા સાથે છે.

દ્વારકાન્તુ ગતો રેમે ઉગ્રસેનાદિયાદવૈઃ। અનિરુદ્ધાત્મજો વજ્રો માર્કણ્ડેયાત્તુ સર્વવિત્

પછી એ દ્વારકામાં ગયો અને ઉગ્રસેન તથા યાદવો સાથે આનંદ કર્યો. અનિરુદ્ધનો દીકરો વજ્ર, જે માર્કંડેયના વંશજ હતા, બધું જાણતો હતો.

બલભદ્રઃ પ્રલમ્બઘ્નો યમુનાકર્ષણોઽભવત્। દ્વિવિદસ્ય કપેર્ભેત્તા કૌરવોન્માદનાશનઃ

બલભદ્રે પ્રલંબ અસુરનો નાશ કર્યો અને યમુનાને ખેંચી લાવી. એએ દ્વિવિદ વાનરને હરાવ્યો અને કૌરવોની ઉન્માદતા દૂર કરી.

હરી રેમેનેકમૂર્ત્તી રુક્મિણ્યાદિભિરીશ્વરઃ। પુત્રાનુત્પાદયામાસ ત્વસંખ્યાતાન્ સ યાદવાન્

હરિ ભગવાન એક સ્વરૂપે રહીને રુક્મિણી અને અન્ય રાણીઓ સાથે આનંદ કરતા હતા; એમણે યાદવોમાં અનગણિત પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

અગ્નિરુવાચ ભારતં સમ્પ્રવક્ષયામિ કૃષ્ણમાહાત્મ્યલક્ષણમ્। ભૂભારમહરદ્વિષ્ણુનિમિત્તીકૃત્ય પાણ્ડવાન્

અગ્નિ કહે છે: હવે હું ભારતકથા કહું છું, જેમાં કૃષ્ણજીનું મહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે; વિષ્ણુએ પાંડવોને કારણ બનાવીને પૃથ્વીનો ભાર ઉતાર્યો.

વિષ્ણુનાભ્યબ્જજો બ્રહ્મા બ્રહ્માપુત્રોઽત્રિરત્રિતઃ। સોમઃ સોમાદ્ બુધસ્તસ્માદૈલ આસીત્ પુરૂરવાઃ

વિષ્ણુમાંથી બ્રહ્મા જન્મ્યા; બ્રહ્માના પુત્ર અત્રિ, અત્રિમાંથી ચંદ્રદેવ, ચંદ્રદેવમાંથી બુધ, બુધમાંથી ઐલ અને ઐલમાંથી પુરુરવા થયા.

તસ્માદાયુસ્તતો રાજા નહુષોઽતો યયાતિકઃ। તતઃ પુરુસ્તસ્ય વંશે ભરતોઽથ નૃપઃ કુરુઃ

પુરુરવાથી આયુ, પછી રાજા નહુષ, ત્યારબાદ યયાતિ થયા. પુરૂના વંશમાં ભરત અને પછી રાજા કુરુ જન્મ્યા.

તદ્વંશે શાન્તનુસ્તસ્માદ્ભીષ્મો ગઙ્ગાસુતોઽનુજૌ। ચિત્રાઙ્ગદૌ વિચિત્રશ્ચ સત્યવત્યાઞ્ચ શાન્તનોઃ

એ વંશમાં શાંતનુ જન્મ્યા; એમાંથી ગંગાપુત્ર ભીષ્મ અને તેમના નાના ભાઈ ચિત્રાંગદ તથા વિચિત્ર, અને સત્યવતીના પુત્ર પણ શાંતનુ હતા.

સ્વર્ગં ગતે શાન્તનૌ ચ ભીષ્મો ભાર્ય્યાવિવર્જ્જિતઃ। અપાલયત્ ભ્રાતૃરાજ્યં બાલશ્ચિ ત્રાઙ્ગદો હતઃ

શાંતનુ સ્વર્ગે ગયા પછી, ભીષ્મે પત્ની લીધા વિના પોતાના ભાઈઓનું રાજ્ય સંભાળ્યું; ત્યારે ચિત્રાંગદ બાળપણમાં જ મૃત્યુ પામ્યો.

ચિત્રાઙ્ગદેન દ્વે કન્યે કાશિરાજસ્ય ચામ્બિકા। અમ્બાલિકા ચ ભીષ્મેણ આનીતે વિજિતારિણા

ચિત્રાંગદે કાશીરાજની બે દીકરીઓ, અંબિકા અને અંબાલિકા, જીત્યા; ભીષ્મે વિજયી બનીને તેમને લાવ્યા.

ભાર્યે વિચિત્રવીર્યસ્ય યક્ષ્મણા સ દિવઙ્ગતઃ। સત્યવત્યા હ્યનુમતાદમ્બિકાયાં નૃપોભવત્

વિચિત્રવીર્યની પત્નીઓ, તેમના ક્ષયરોગથી મૃત્યુ પામ્યા પછી, સત્યવતીની મંજૂરીથી, અંબિકામાંથી રાજા થયા.

ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બાલિકાયાં પાણ્ડુશ્ચ વ્યાસતઃ સુતઃ। ગાન્ધાર્ય્યાં ધૃતરાષ્ટ્રાચ્ચ દુર્યોંધનમુખં શતમ્

ધૃતરાષ્ટ્ર અંબાલિકામાંથી અને પાંડુ વ્યાસજીના પુત્ર હતા. ધૃતરાષ્ટ્ર અને ગાંધારીમાંથી દુર્યોધન સહિત સો પુત્રો થયા.

શતશ્રૃઙ્ગાશ્રમપદે ભાર્યાયોગાદ્ યતો મૃતિઃ। ઋષિશાપાત્તતો ધર્મ્માત્ કુન્ત્યાં પાણ્ડોર્યુધિષ્ઠિરઃ

શતશૃંગ આશ્રમમાં પત્ની ન હોવાને કારણે મૃત્યુ થયું; ઋષિના શાપથી ધર્મે કુંતીમાં પાંડુ માટે યુધિષ્ઠિરને ઉત્પન્ન કર્યો.

વાતાદ્ભીમોઽર્જુનઃ શક્રાન્માદ્ર્યામશ્વિકુમારતઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ પાણ્ડુર્મ્માદ્રીયુતો મૃતઃ

ભીમ વાયુદેવથી, અર્જુન ઇન્દ્રદેવથી, અને માદ્રીમાંથી અશ્વિદેવના પુત્ર નકુલ અને સહદેવ જન્મ્યા. પાંડુ માદ્રી સાથે જોડાયા પછી મૃત્યુ પામ્યા.

કર્ણઃ કુન્ત્યાં હિ કન્યાયાં જાતો દુર્યોધનાશ્રિતઃ। કુરુપાણ્ડવયોર્વૈરન્દૈવયોગાદ્ બભૂવ હ

કર્ણ કુંતી કન્યાવસ્થામાં જન્મ્યો હતો અને દુર્યોધનનો સાથ આપ્યો. કુરુ અને પાંડવો વચ્ચેની વૈરતા ભાગ્યવશાત્ ઊભી થઈ.

દુર્યોધનૌ જતુગૃહે પાણ્ડવાનદહત્ કુધીઃ। દગ્ધાગારાદ્વિનિષ્ક્રાન્તા માતૃષષ્ઠાસ્તુ પાણ્ડવાઃ

દુર્યોધને દુષ્ટબુદ્ધિથી લક્ષાગૃહમાં પાંડવોને સળગાવી દીધા; પણ માતા સહિત છેય પાંડવો એ આગમાંથી બચી નીકળી આવ્યા.

તતસ્તુ એકચક્રાયાં બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને। મુનિવેષાઃ સ્થિતાઃ સર્વે નિહત્ય વકરાક્ષસમ્

પછી એકચક્રા ગામમાં, એક બ્રાહ્મણના ઘરે, બધા મુનિ જેવા વેશમાં રહ્યા અને વક રાક્ષસને મારી નાખ્યો.

યયુઃ પાઞ્ચાલવિષયં દ્રૌપદ્યાસ્તે સ્વયમ્વરે। સમ્પ્રાપ્તા બાહુવેધેન દ્રૌપદી પઞ્ચપાણ્ડવૈઃ

પાંચાલ દેશમાં દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં પાંડવો ગયા હતા. ત્યાં બાહુવેદના પરીક્ષામાં દ્રૌપદી પાંચેય પાંડવોને મળી.

અર્દ્ધરાજ્યં તતઃ પ્રાપ્તા જ્ઞાતા દુર્યોધનાદિભિઃ। ગાણ્ડીવઞ્ચ ધનુર્દિવ્યં પાવકાદ્રથમુત્તમમ્

પછી પાંડવોને અડધું રાજ્ય મળ્યું, જે દુર્યોધન અને બીજા બધાને ખબર પડી. અર્જુને અગ્નિદેવ પાસેથી દિવ્ય ગાંડીવ ધનુષ્ય અને ઉત્તમ રથ મેળવ્યો.

સારથિઞ્ચાર્જુનઃ સઙ્ખયે કૃષ્ણમક્ષય્યશાયકાન્। બ્રહ્માસ્ત્રાર્દિસ્તથા દ્રોણાત્સર્વે શસ્ત્રવિશારદાઃ

યુદ્ધમાં અર્જુને કૃષ્ણને પોતાનો રથચાલક બનાવ્યો અને અખૂટ તીરો સાથે લડાયો. દ્રોણાચાર્ય પાસેથી અર્જુને બ્રહ્માસ્ત્ર મેળવ્યું અને બધા શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ બન્યા.

કૃષ્ણેન સોઽર્જુનો વહ્નિં ખાણ્ડવે સમતર્પયત્। ઇન્દ્રવૃષ્ટિં વારયંશ્ચ શરવર્ષેણ પાણ્ડવઃ

કૃષ્ણ સાથે અર્જુને ખાંડવ વનમાં અગ્નિદેવને સંતોષ્યો. પાંડવે ઇન્દ્રની વરસાદને તીરોની વરસાતથી અટકાવ્યો.

જિતા દિશઃ પાણ્ડવૈશ્ચ રાજ્યઞ્ચક્રે યુધિષ્ઠિરઃ। બહુસ્વર્ણં રાજસૂયં ચ સેહૈ તં સુયોધનઃ

પાંડવોએ ચારે દિશા જીતીને યુધિષ્ઠિરે રાજ્ય સ્થાપ્યું. તેમણે ઘણું સોનાં વાપરીને રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો, જેને જોઈ સુયોધન ઈર્ષ્યા અનુભવતો.

ભ્રાત્રા દુઃ શાસનેનોક્તઃ કર્ણેન પ્રાપ્તભૂતિના। દ્યુતકાર્યે શકુનિના દ્યૂતેન સ યુધિષ્ઠિરમ્

ભાઈ દુશાસન અને સુખી કર્ણના ઉશ્કેરવાથી શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને જૂઆ રમવા માટે આમંત્રિત કર્યો.

અજયત્તસ્ય રાજ્યઞ્ચ સભાસ્થો માયયાહસત્। અષ્ટાશીતિસહસ્ત્રાણિ ભોજયન્ પૂર્વવદ્ દ્વિજાન્

યુધિષ્ઠિરે સભામાં પોતાનું રાજ્ય હારી ગયું અને છેતરપિંડીથી ઉડાવાયો. છતાં, એ પહેલા જેવું, એ અઠ્ઠાસી હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતો રહ્યો.

વને દ્વાદશવર્ષાણિ પ્રતિજ્ઞાતાનિ સોઽનયત્। અષ્ટાશીતિસહસ્ત્રાણિ ભોજયન્ પૂર્વવદ્ દ્વિજાન્

યુધિષ્ઠિરે વચન આપ્યા પ્રમાણે બાર વર્ષ વનમાં વિતાવ્યા. એ પહેલા જેવું, એ અઠ્ઠાસી હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતો રહ્યો.