અગ્નિપુરાણમ્

સુરાલયાઃ પાલનીયાઃ સ્થાપનીયાશ્ચ દેવતાઃ । મૃણ્મયાદ્દારુજં પુણ્યં દારુજાદિષ્ટકામયં ।। ૨૨૨.

મંદિરોનું રક્ષણ કરવું અને દેવતાઓની પ્રતિષ્ઠા કરવી જરૂરી છે; માટી, લાકડું કે ઈંટથી બનેલી મૂર્તિઓ પણ પુણ્યદાયી છે.

ઐષ્ટકાચ્છૈલજં પુણ્યં શૈલજાત્ સ્વર્ણરત્નજં । ક્રીડન્ સુરગૃહં કુર્વન્ ભુક્તિમુક્તિમવાપ્નુયાત્ ।। ૨૨૨.

ઈંટ અને પથ્થરથી બનેલી મૂર્તિઓ પુણ્ય આપે છે; પથ્થર, સોનાં કે રત્નોથી બનેલી મૂર્તિઓ તો વધુ મહાન છે. દેવમંદિર બનાવવાથી ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે.

ચિત્ર્કૃદ્ ગીતવાદ્યાદિપ્રેક્ષણીયાદિદાનકૃત્ । તૈલાજ્યમધુદુગ્ધાદ્યૈઃ સ્નાપ્ય દેવં દિવં વ્રજેત્ ।। ૨૨૨.

જે મનુષ્ય ચિત્ર, ગીત, વાદ્ય વગેરેનું આયોજન કરે છે અને તેલ, ઘી, મધ, દૂધ વગેરેથી દેવતાને સ્નાન કરાવે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે.

પૂજયેત્ પાલયેદ્વિપ્રાન્ દ્વિજસ્વન્ન હરેન્નૃપઃ । સુવર્ણમેકં ગામેકાં ભૂમેરપ્યેકમઙ્ગુલં ।। ૨૨૨.

બ્રાહ્મણોનું સન્માન અને રક્ષણ કરવું, અને દ્વિજોના અન્નનો અપહરણ ન કરવું જોઈએ; એક સોનાનું દાણું, એક ગાય કે જમીનનો એક અંગુલ જેટલો ભાગ પણ જે લઈ લે—

હરન્નરકમાપ્નોતિ યાવદાહૂતસમ્પ્લવં । દુરાચારન્ન દ્વિષેચ્ચ સર્વપાપેષ્વપિ સ્થિતં ।। ૨૨૨.

એવો માણસ અંતિમ પ્રલય સુધી નરક પામે છે; દુશ્મન કે દુર્ગુણ ધરાવનારને પણ, ભલે તે બધા પાપોમાં જ હોય, દ્વેષ ન કરવો જોઈએ.

નૈવાસ્તિ બ્રાહ્મણબધાત્ પાપં ગુરુતરં ક્વચિત્ । અદૈવં દૈવતં કુર્ય્યુઃ કુર્ય્યુર્દ્દૈવમદૈવતં ।। ૨૨૨.

બ્રાહ્મણહત્યાથી વધારે કોઈ પાપ નથી; જે લોકો દેવને અદૈવિક માને છે અથવા અદૈવિકને દૈવિક માને છે—

બ્રાહ્ણણી રુદતી હન્તિ કુલં રાજ્યં પ્ર્જાસ્તથા ।। ૨૨૨.

રડતી બ્રાહ્મણ સ્ત્રી કુટુંબ, રાજ્ય અને પ્રજાનું પણ વિનાશ કરે છે.

સાધ્વીસ્ત્રીણાં પાલનઞ્ચ રાજા કુર્ય્યાચ્ચ ધાર્મિકઃ । સ્ત્રિયા પ્રહૃષ્ટયા ભાવ્યં ગૃહકાર્યૈકદક્ષયા ।। ૨૨૨.

ધાર્મિક રાજાએ સતી સ્ત્રીઓનું રક્ષણ કરવું જોઈએ; સ્ત્રીએ હંમેશા પ્રસન્ન અને ઘરકામમાં નિપુણ રહેવું જોઈએ.

સુસંમ્કૃતોપસ્કરયા વ્યયે ચામુક્તહસ્તયા । યસ્મૈ દદ્યાત્પિતા ત્વેનાં શુશ્રષેત્તં પતિ સદા ।। ૨૨૨.

ઘરના સાધનો સારી રીતે ગોઠવેલા રાખવા અને ખર્ચાળ ન હોવું જોઈએ; પિતાએ જેને આપેલી હોય, એ પતિની હંમેશા સેવા કરવી.

મૃતે ભર્ત્તરિ સ્વર્ય્યાયાત્ બ્રહ્મચર્યે સ્થિતાઙ્ગના । પરવેશ્મરુચિર્ન્ન સ્યાન્ન સ્યાત્ કલહશાલિની ।। ૨૨૨.

પતિના અવસાન પછી જે સ્ત્રી બ્રહ્મચર્યમાં રહે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે; પરના ઘરમાં આનંદ ન માણવો અને ઝઘડાળુ ન બનવું.

મણ્ડનં વર્જયેન્નારી તથા પ્રોષિતભર્તૃકા । દેવતારાધનપરા તિષ્ઠેદ્ભર્ત્તૃહિતે રતા ।। ૨૨૨.

પતિ વિદેશે હોય ત્યારે સ્ત્રીએ શૃંગાર ટાળવો; દેવપૂજામાં તત્પર રહેવું અને પતિના કલ્યાણમાં મન લગાડવું.

ધારયેન્મઙ્ગલાર્થાય કિઞ્ચિદાભરણન્તથા । ભર્ત્રાગ્નિ યા વિશેન્નારી સાપિ સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્ ।। ૨૨૨.

મંગળ માટે થોડું આભૂષણ ધારણ કરવું; પતિ સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશ કરનાર સ્ત્રી પણ સ્વર્ગ પામે છે.

શ્રિયઃ સમ્પૂજનઙ્કાર્ય્યં ગૃહસમ્માર્જનાદિકં । દ્વાદશ્યાંકાત્તિકે વિષ્ણું ગાં સવત્સાં દદેત્તથા ।। ૨૨૨.

શ્રીની પૂજા, ઘર સાફસફાઈ વગેરે કરવું જોઈએ; કાર્તિક મહિનાની દ્વાદશી પર વિષ્ણુને વાછરડાવાળી ગાય દાન કરવી.

સપ્તમ્યાં માર્ગશીર્ષે તુ સિતેઽભ્યર્ચ્ય દિવાકરં ।। ૨૨૨.

માર્ગશીર્ષ મહિનાની શુક્લ સપ્તમીના દિવસે સૂર્યદેવની પૂજા કરવી.

પુષ્કર ઉવાચ ગ્રામસ્યાધિપતિ કુર્ય્યાદ્દશગ્રામાધિપં નૃપઃ । શતગ્રામાધિપઞ્ચાન્યં તથૈવ વિષયેસ્વરં ।। ૨૨૩.

પુષ્કર કહે છે: રાજાએ દરેક ગામ માટે એક મુખ્ય, દસ ગામો માટે એક વડો, સો ગામો માટે બીજો વડો અને એ જ રીતે સમગ્ર પ્રદેશ માટે પણ એક અધિકારી નિમવો.

તેષાં ભોગવિભાગશ્ચ ભવેત્ કર્મ્માનુરૂપતઃ । નિત્યમેવ તથા કાર્ય્યં તેતષાઞ્ચારૈઃ પરીક્ષણં ।। ૨૨૩.

તેમની ભોગવટ અને સંપત્તિનું વહેચાણ તેમના કર્મ પ્રમાણે થાય છે; તેમનું વર્તન હંમેશાં એ પ્રમાણે તપાસવું જોઈએ.

ગ્રામે દોષાન્ સમુત્પન્નાન્ ગ્રામેશઃ પ્રશમં નયેત્ । અશક્તો દશપાલસ્ય સ તુ ગત્વા નિવેદયેત્ ।। ૨૨૩.

ગામમાં કોઈ ખોટ કે દુષ્કર્મ થાય તો ગામનો વડો તેને શાંત કરે; જો તે શક્તિશાળી ન હોય તો દશપાલ પાસે જઈને જાણ કરવી.

શ્રુત્વાપિ દશપાલોઽપિ તત્ર યુક્તિમુપાચરેત્ । વિત્તાદ્યાપ્નોતિ રાજા વૈ વિષ્યાત્તુ સુરક્ષઇતાત્ ।। ૨૨૩.

દશપાલે આ સાંભળીને યોગ્ય રીતે વ્યવહાર કરવો; રાજા જિલ્લાથી ધન અને અન્ય આવક મેળવે છે અને એ રીતે તેની રક્ષા કરે છે.

ધનવાન્ધર્મ્મમાપ્નોતિ ધનવાન્ કામમશ્નુતે । ઉચ્છિદ્યન્તે વિના હ્યર્થૈ૧ ક્રિયા ગ્રીષ્મે સરિદ્યથા ।। ૨૨૩.

ધનવાનને ધર્મ મળે છે અને ધનવાન ઇચ્છિત ભોગ ભોગવે છે; ધન વિના કોઈ કાર્ય થતું નથી, જેમ ઉનાળામાં નદીઓ સુકાઈ જાય છે.

વિશેષો નાસ્તિ લોકેષુ પતિતસ્યાધનસ્ય ચ । પતિતાન્ન તુ ગૃહ્ણન્તિ દરિદ્રો ન પ્રયચ્છતિ ।। ૨૨૩.

પડેલ માણસ અને ગરીબ માણસ વચ્ચે દુનિયામાં કોઈ ફરક નથી; લોકો પડેલા પાસેથી લેતા નથી અને ગરીબ કોઈને આપે નહીં.

રાષ્ટ્રપીડાકરો રાજા નરકે વસતે ચિરં ।। ૨૨૩.

જે રાજા પોતાના રાજ્યને દુઃખ આપે છે, તે લાંબા સમય સુધી નરકમાં રહે છે.

કિં યજ્ઞૈસ્તપસા તસ્ય પ્રજા યસ્ય ન રક્ષિતાઃ । સુરક્ષિતાઃ પ્રચજા યસ્ય સ્વર્ગસ્તસ્ય ગૃહોપમઃ ।। ૨૨૩.

જેના પ્રજાજનો સુરક્ષિત નથી, તેના માટે યજ્ઞ કે તપ有什么 ફાયદો? જેના પ્રજાજનો સુરક્ષિત છે, તેના માટે સ્વર્ગ પણ પોતાનાં ઘર જેવું છે.

અરક્ષિતાઃ પ્ર્જા યસ્ય નરકં તસ્ય મન્દિરં । રાજા ષડ્‌બાગમાદત્તે સુકૃતાદ્‌દુષ્કૃતાદપિ ।। ૨૨૨.

જેના પ્રજાજનો સુરક્ષિત નથી, તેના માટે રાજમહેલ પણ નરક સમાન છે; રાજા સારા કે ખરાબ કર્મમાંથી છઠ્ઠો ભાગ લે છે.

ધર્મ્માગમો રક્ષણાચ્ચ પાપાપ્નોત્યરક્ષણાત્ । સુભગા વિટભીતેવ રાજવલ્લભતસ્કરૈઃ ।। ૨૨૨.

રક્ષા કરવાથી ધર્મ મળે છે અને રક્ષા ન કરવાથી પાપ થાય છે. સુભાગ્યવતી સ્ત્રી, વેશ્યા જેવી, રાજા, તેના પ્રિયજન અને ચોરોના અધિકાર હેઠળ રહે છે.

નિધિંદ્વિજાત્તમઃ પ્રાપ્ય ગૃહ્ણીયાત્સકલં તથા ।। ૨૨૨.

જે શ્રેષ્ઠ દ્વિજને ખજાનો મળે, તેણે તે બધું જ યોગ્ય રીતે લઈ લેવું જોઈએ.

ચતુર્થમષ્ટમં ભાગં તથા ષોડશમં દ્વિજઃ । વર્ણકમેણ દદ્યાચ્ચ નિધિં પાત્રે તુ ધર્મ્મતઃ ।। ૨૨૨.

દ્વિજએ જાતિ પ્રમાણે ચોથો, આઠમો કે સોળમો ભાગ આપવો જોઈએ અને ખજાનો યોગ્ય પાત્રને ધર્મથી આપવો જોઈએ.

અનૃતન્તુ વદન્ દણ્ડ્યઃ૭ સુવિત્તસ્યાંશમષ્ટમં । પ્રણષ્ટસ્વામિકમૃક્‌થં રાજા ત્ર્યવ્દં નિધાપયેત્ ।। ૨૨૨.

જે ખોટું બોલે તેને સંપત્તિનો આઠમો ભાગ દંડ આપવો; ગુમ થયેલી વસ્તુનો માલિક ન મળે તો રાજાએ ત્રણ વર્ષ સુધી તેને રાખવી.

અર્વાક્‌ ત્ર્યબ્દાદ્ધરેત્‌સ્વામી પરેણ નૃપતિર્હરેત્ । મમેદમિતિયા બ્રૂયાત્ સોઽર્થયુક્તો યથાવિધિ ।। ૨૨૨.

માલિક ત્રણ વર્ષમાં દાવો કરે તો તેને વસ્તુ પાછી આપવી; પછી રાજા તેને લઈ લે. દાવેદારે 'આ મારું છે' એમ યોગ્ય રીતે કહેવું જોઈએ.

સમ્પાદ્ય રૂપસઙ્ખ્યાદોન્ સ્વામી તદ્‌ દ્રવ્યમર્હતિ । બાલદાયાદિકમૃક્થં૮ તાવદ્રાજાનુપાલપેત્ ।। ૨૨૨.

માલિક રૂપ અને ગણતરી બતાવે ત્યારે તેને વસ્તુ મળવી જોઈએ; બાળ અને વારસાની સંપત્તિ ત્યાં સુધી રાજાએ સુરક્ષિત રાખવી.