અગ્નિપુરાણમ્

માયાવતી મત્સ્યમધ્યે દૃષ્ટ્વા સ્વં પતિમાદરાત્। પપોષ સા તં ચોવાચ રતિસ્તેઽહં પતિર્મમ

માયાવતીએ માછલીના પેટમાં પોતાના પતિને જોઈને પ્રેમથી તેનું પાલન કર્યું અને કહ્યું: 'હું તારી રતિ છું, તું મારો પતિ છે.'

કામસ્ત્વં શમ્ભુનાનઙ્ગઃ કૃતોહં શમ્બરેણ ચ। હૃતા ન તસ્ય પત્ની ત્વં માયાજ્ઞઃ શમ્બરં જહિ

'તુ કામદેવ છે, શિવે તને નિર્દેહ કર્યો છે અને મને શમ્બરે અપહરણ કરી હતી. હું તેની પત્ની નથી. તું માયાવિદ્યા જાણે છે, શમ્બરને મારી નાખ.'

તચ્છ્રુત્વા શમ્બરં હત્વા પ્રદ્યુમ્નઃ સહ ભાર્યયા। મા યાવત્યા યયૌ કૃષ્ણં કૃષ્ણો હૃષ્ટોઽથ રુક્મિણી

આ વાત સાંભળી, પ્રદ્યુમ્ને શમ્બરને મારી નાખ્યો અને પોતાની પત્ની માયાવતી સાથે કૃષ્ણ પાસે ગયો. કૃષ્ણ અને રુક્મિણી બંને ખૂબ આનંદિત થયા.

પ્રદ્યુમ્નાદનિરુદ્વોભૂદુષાપતિરુદારધીઃ। બાણો બલિસુતસ્તસ્ય સુતોષા શોણિતં પુરમ્

પ્રદ્યુમ્નના ગર્ભે અનિરુદ્ધનો જન્મ થયો, જે ઉષાનો પતિ અને ઉત્તમ બુદ્ધિવાળો હતો. બાણ, જે બલિનો પુત્ર હતો, તેની પુત્રી ઉષા શોણિતપુરમાં રહેતી હતી.

તપસા શિવપુત્રોઽભૂદ્ માયૂરધ્વજપાતિતઃ। યુદ્ધં પ્રાપ્સ્યસિ બાણ ત્વં બાણં તુષ્ટઃ શિવોભ્યધાત્

કઠોર તપસ્યા કરીને બાણે શિવપુત્રપદ મેળવ્યું અને મયૂરધ્વજ ધારણ કર્યો. શિવ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'બાણ, તને યુદ્ધ મળશે.'

શિવેન ક્રીડતીં ગૌરીં દૃષ્ટ્વોષા સસ્પૃહા પતૌ। તામાહ ગૌરી ભર્ત્તા તે નિશિ સુપ્તેતિ દર્શનાત્

ઉષાએ ગૌરીને શિવ સાથે રમતી જોઈ અને પતિ માટે ઈચ્છા ઉઠી. ત્યારે ગૌરીએ કહ્યું: 'રાત્રે સ્વપ્નમાં તારો પતિ તને દેખાશે.'

વૈશાખમાસદ્વાદશ્યાં પુંસો ભર્ત્તા ભવિષ્યતિ। ગૌર્ય્યુક્ત હર્ષિતા ચોષા ગૃહે સુપ્તા દદર્શ તમ્

વૈશાખ મહિનાની દ્વાદશી તિથિએ તારો પતિ થશે, એમ ગૌરીએ કહ્યું. ગૌરીના વચનથી ખુશ થઈ, ઉષાએ ઘરમાં સુતી વખતે સ્વપ્નમાં તેને જોયો.

આત્મના સઙ્ગતં જ્ઞાત્વા તત્સખ્યા ચિત્રલેખયા। લિખિતાદ્વૈ ચિત્રપટાદનિસ્દ્ધં સમાનયત્

પછી, પોતાની સખી ચિત્રલેખાએ ચિત્રપટ પર તેનું સ્વરૂપ દોરીને અનિરુદ્ધને અવરોધ વિના ઉષા પાસે લાવ્યો.

કૃષ્ણણૌત્રં દ્વારકાતો દુહિતા બાણમન્ત્રિણઃ। કુમ્ભાણ્ડસ્યાનિરુદ્ધોગાદ્રરામ હ્યુષયા સહ

કૃષ્ણનો પુત્રપૌત્ર અનિરુદ્ધ દ્વારકાથી ઉષા સાથે, જે બાણના મંત્રી કુંભાંડની પુત્રી હતી, ત્યાં ગયો.

બાણધ્વજસ્ય સમ્પાતૈ રક્ષિભિઃ સ નિવેદિતઃ। અનિરુદ્ધસ્ય બાણેન યુદ્ધમાસીત્સુદારુણમ્

બાણના રક્ષકોએ બંનેને સાથે જોઈને બાણને ખબર આપી. પછી અનિરુદ્ધ અને બાણ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.

શ્રુત્વા તુ નારદાત્ કૃષ્ણઃ પ્રદ્યુમ્નબલભદ્રવાન્। ગરુડસ્થોથ જિત્વાગ્નીઞ્જ્વરં માહેશ્વરન્તથા

નારદ પાસેથી સાંભળી, કૃષ્ણ પ્રદ્યુમ્ન અને બલભદ્ર સાથે ગરુડ પર ચડીને ગયો. તેણે અગ્નિ અને મહેશ્વરજ્વરને પણ જીત્યા.

હરિશઙ્કરયોર્યુદ્ધં બભૂવાથ શરાશરિ। નન્દિવિનાયકસ્કન્દમુખાસ્તાક્ષર્યાદિભિર્જિતાઃ

હરિ અને શંકર વચ્ચે તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધ થયું. કૃષ્ણના સાથીઓએ નંદિ, વિનાયક, સ્કંદ અને અન્ય દેવતાઓને હરાવ્યા.

જૃમ્ભિતે શઙ્કરે નષ્ટે જૃમ્ભણાસ્ત્રેણ વિષ્ણુના। છિન્નં સહસ્ત્રં બાહૂનાં રુદ્રેણાભયમર્થિતમ્

વિષ્ણુના જૃંભણાસ્ત્રથી શંકર નિર્વળ થયા, અને બાણના હજાર હાથ કપાઈ ગયા. પછી રુદ્રે કૃષ્ણ પાસે શરણ માંગ્યું અને તેને આશ્વાસન મળ્યું.

વિષ્ણુના જીવિતો બાણો દ્વિબાહુઃ પ્રાબ્રવીચ્છિવમ્। ત્વયા યદભયં દત્તં બાણસ્યાસ્ય મયા ચ તત્

વિષ્ણુની કૃપાથી બાણ જીવતો બચી ગયો; બે હાથવાળો એ વ્યક્તિ શિવજીને કહ્યું: 'જે નિર્ભયતા તું અને મેં બાણને આપી છે, એ યથાવત્ રહેશે.'

આવયોર્નાસ્તિ ભેદો વૈ ભેદી નરકમાપ્નુયાત્। શિવાદ્યૈઃ પૂજિતો વિષ્ણુઃ સોનિરુદ્ધ ઉષાદિયુક્

અમારા વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી; જે ભેદ પાડે છે, તે નરકમાં જાય છે. શિવજી અને બીજા દેવતાઓએ જે વિષ્ણુની પૂજા કરી છે, એ અનિરુદ્ધ અને ઉષા સાથે છે.

દ્વારકાન્તુ ગતો રેમે ઉગ્રસેનાદિયાદવૈઃ। અનિરુદ્ધાત્મજો વજ્રો માર્કણ્ડેયાત્તુ સર્વવિત્

પછી એ દ્વારકામાં ગયો અને ઉગ્રસેન તથા યાદવો સાથે આનંદ કર્યો. અનિરુદ્ધનો દીકરો વજ્ર, જે માર્કંડેયના વંશજ હતા, બધું જાણતો હતો.

બલભદ્રઃ પ્રલમ્બઘ્નો યમુનાકર્ષણોઽભવત્। દ્વિવિદસ્ય કપેર્ભેત્તા કૌરવોન્માદનાશનઃ

બલભદ્રે પ્રલંબ અસુરનો નાશ કર્યો અને યમુનાને ખેંચી લાવી. એએ દ્વિવિદ વાનરને હરાવ્યો અને કૌરવોની ઉન્માદતા દૂર કરી.

હરી રેમેનેકમૂર્ત્તી રુક્મિણ્યાદિભિરીશ્વરઃ। પુત્રાનુત્પાદયામાસ ત્વસંખ્યાતાન્ સ યાદવાન્

હરિ ભગવાન એક સ્વરૂપે રહીને રુક્મિણી અને અન્ય રાણીઓ સાથે આનંદ કરતા હતા; એમણે યાદવોમાં અનગણિત પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

અગ્નિરુવાચ ભારતં સમ્પ્રવક્ષયામિ કૃષ્ણમાહાત્મ્યલક્ષણમ્। ભૂભારમહરદ્વિષ્ણુનિમિત્તીકૃત્ય પાણ્ડવાન્

અગ્નિ કહે છે: હવે હું ભારતકથા કહું છું, જેમાં કૃષ્ણજીનું મહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે; વિષ્ણુએ પાંડવોને કારણ બનાવીને પૃથ્વીનો ભાર ઉતાર્યો.

વિષ્ણુનાભ્યબ્જજો બ્રહ્મા બ્રહ્માપુત્રોઽત્રિરત્રિતઃ। સોમઃ સોમાદ્ બુધસ્તસ્માદૈલ આસીત્ પુરૂરવાઃ

વિષ્ણુમાંથી બ્રહ્મા જન્મ્યા; બ્રહ્માના પુત્ર અત્રિ, અત્રિમાંથી ચંદ્રદેવ, ચંદ્રદેવમાંથી બુધ, બુધમાંથી ઐલ અને ઐલમાંથી પુરુરવા થયા.

તસ્માદાયુસ્તતો રાજા નહુષોઽતો યયાતિકઃ। તતઃ પુરુસ્તસ્ય વંશે ભરતોઽથ નૃપઃ કુરુઃ

પુરુરવાથી આયુ, પછી રાજા નહુષ, ત્યારબાદ યયાતિ થયા. પુરૂના વંશમાં ભરત અને પછી રાજા કુરુ જન્મ્યા.

તદ્વંશે શાન્તનુસ્તસ્માદ્ભીષ્મો ગઙ્ગાસુતોઽનુજૌ। ચિત્રાઙ્ગદૌ વિચિત્રશ્ચ સત્યવત્યાઞ્ચ શાન્તનોઃ

એ વંશમાં શાંતનુ જન્મ્યા; એમાંથી ગંગાપુત્ર ભીષ્મ અને તેમના નાના ભાઈ ચિત્રાંગદ તથા વિચિત્ર, અને સત્યવતીના પુત્ર પણ શાંતનુ હતા.

સ્વર્ગં ગતે શાન્તનૌ ચ ભીષ્મો ભાર્ય્યાવિવર્જ્જિતઃ। અપાલયત્ ભ્રાતૃરાજ્યં બાલશ્ચિ ત્રાઙ્ગદો હતઃ

શાંતનુ સ્વર્ગે ગયા પછી, ભીષ્મે પત્ની લીધા વિના પોતાના ભાઈઓનું રાજ્ય સંભાળ્યું; ત્યારે ચિત્રાંગદ બાળપણમાં જ મૃત્યુ પામ્યો.

ચિત્રાઙ્ગદેન દ્વે કન્યે કાશિરાજસ્ય ચામ્બિકા। અમ્બાલિકા ચ ભીષ્મેણ આનીતે વિજિતારિણા

ચિત્રાંગદે કાશીરાજની બે દીકરીઓ, અંબિકા અને અંબાલિકા, જીત્યા; ભીષ્મે વિજયી બનીને તેમને લાવ્યા.

ભાર્યે વિચિત્રવીર્યસ્ય યક્ષ્મણા સ દિવઙ્ગતઃ। સત્યવત્યા હ્યનુમતાદમ્બિકાયાં નૃપોભવત્

વિચિત્રવીર્યની પત્નીઓ, તેમના ક્ષયરોગથી મૃત્યુ પામ્યા પછી, સત્યવતીની મંજૂરીથી, અંબિકામાંથી રાજા થયા.

ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બાલિકાયાં પાણ્ડુશ્ચ વ્યાસતઃ સુતઃ। ગાન્ધાર્ય્યાં ધૃતરાષ્ટ્રાચ્ચ દુર્યોંધનમુખં શતમ્

ધૃતરાષ્ટ્ર અંબાલિકામાંથી અને પાંડુ વ્યાસજીના પુત્ર હતા. ધૃતરાષ્ટ્ર અને ગાંધારીમાંથી દુર્યોધન સહિત સો પુત્રો થયા.

શતશ્રૃઙ્ગાશ્રમપદે ભાર્યાયોગાદ્ યતો મૃતિઃ। ઋષિશાપાત્તતો ધર્મ્માત્ કુન્ત્યાં પાણ્ડોર્યુધિષ્ઠિરઃ

શતશૃંગ આશ્રમમાં પત્ની ન હોવાને કારણે મૃત્યુ થયું; ઋષિના શાપથી ધર્મે કુંતીમાં પાંડુ માટે યુધિષ્ઠિરને ઉત્પન્ન કર્યો.

વાતાદ્ભીમોઽર્જુનઃ શક્રાન્માદ્ર્યામશ્વિકુમારતઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ પાણ્ડુર્મ્માદ્રીયુતો મૃતઃ

ભીમ વાયુદેવથી, અર્જુન ઇન્દ્રદેવથી, અને માદ્રીમાંથી અશ્વિદેવના પુત્ર નકુલ અને સહદેવ જન્મ્યા. પાંડુ માદ્રી સાથે જોડાયા પછી મૃત્યુ પામ્યા.

કર્ણઃ કુન્ત્યાં હિ કન્યાયાં જાતો દુર્યોધનાશ્રિતઃ। કુરુપાણ્ડવયોર્વૈરન્દૈવયોગાદ્ બભૂવ હ

કર્ણ કુંતી કન્યાવસ્થામાં જન્મ્યો હતો અને દુર્યોધનનો સાથ આપ્યો. કુરુ અને પાંડવો વચ્ચેની વૈરતા ભાગ્યવશાત્ ઊભી થઈ.