અગ્નિપુરાણમ્

લવશષચયસાશ્ચ હકારશ્ચ ત્રિમાત્રિકઃ। પ્રણવો હૃદયાણુર્વા મૂલમન્ત્રોઽથવા ક્કચિત્

'લ', 'વ', 'શ', 'ચ', 'ય' અને 'હ' ત્રણ માત્રાવાળા, પ્રણવ, હૃદય, અણુ અથવા ક્યારેક મૂળ મંત્ર—આ બધાનો ઉપયોગ થાય છે.

પઞ્ચકુણ્ડાત્મકે યોગે મૂર્ત્તીઃ પઞ્ચાથવા ન્યસેત્। પૃથિવીજલતેજાંસિ વાયુમાકાશમેવ ચ

પાંચ અગ્નિરૂપ યોગમાં, પાંચ સ્વરૂપો અથવા પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ—આ તત્ત્વોને સ્થાપવા.

ક્રમાત્તદધિપાન્ પઞ્ચ બ્રહ્માણં ધરણીધરં। રુદ્રમીશં સદાખ્યઞ્ચ સૃષ્ટિન્યાયેન મન્ત્રવિત્

ક્રમશઃ તેમના પાંચ અધિકારીઓ—બ્રહ્મા, ધરણીધર, રુદ્ર, ઈશ અને સદા—મંત્રજ્ઞ અનુસાર સર્જનક્રમથી ગોઠવવા.

મુમુક્ષોર્વા નિવૃત્તાદ્યાઃ અજાતાદ્યાસ્તદીશ્વરાઃ । ત્રિતત્ત્વં વાથ ન્યસેદ્વ્યાપ્ત્યાત્મકારણં

મુક્તિ ઈચ્છનાર માટે, નિવૃત્તિ કે અજાતથી શરૂ થતા તત્ત્વો અને તેમના ઈશ્વરો, અથવા ત્રણ તત્ત્વો, સર્વવ્યાપી કારણરૂપે ગોઠવવા.

શુદ્ધે ચાત્મનિ વિદ્યેશા અશુદ્ધે લોકનાયકાઃ। દ્રષ્ટવ્યા મૂર્ત્તિપાશ્ચૈવ ભોગિનો મન્ત્રનાયકાઃ

શુદ્ધ આત્મામાં વિદ્યા સ્વામીઓને, અશુદ્ધમાં લોકના સ્વામીઓને, અને સ્વરૂપ, બંધન, ભોક્તા તથા મંત્રના સ્વામીઓને પણ જોવાં.

પઞ્ચવિંશત્તથૈવાષ્ટપઞ્ચત્રીણિ યથાક્રમં। એષાન્તત્ત્વં તદીશાનામિન્દ્રાદીનાં તતો યથા

પંચવિંશતિ, પછી આઠ, પાંચ અને ત્રણ, ક્રમશઃ—આ તત્ત્વો અને તેમના ઈશ્વરો, જેમ કે ઇન્દ્ર વગેરે, તેમ જ ગોઠવવા.

નમ્ત્રઞ્ચ મનસા ભિન્નં પ્રાપ્તાનન્દરસોપમં। દ્વાદશાન્તાત્સમાનીય નિષ્કલં વ્યાપકં શિવં

મંત્ર, મનમાં સ્પષ્ટ અને પ્રાપ્ત આનંદની જેમ, દ્વાદશાંતથી ખેંચી, નિરૂપ, સર્વવ્યાપી શિવમાં લય કરવો.

અષ્ટત્રિશત્કલોપેતં સહસ્રકિરણોજ્જવલં। સર્વશક્તિમયં સાઙ્ગં ધ્યાત્વા લિઙ્ગે નિવેશયેત્

અઢત્રીસ કિરણો અને હજાર પ્રકાશથી તેજસ્વી, સર્વ શક્તિઓથી યુક્ત અને અંગવાળા એવા શિવનું ધ્યાન કરીને, તેને લિંગમાં સ્થાપવું.

જીવન્યાસો ભવેદેવં લિઙ્ગે સર્વાર્થસાધકઃ। પિણ્ડિકાદિષુ તુ ન્યાસઃ પ્રોચ્યતે સામ્પ્રતં યથા

આ રીતે જીવન્યાસ લિંગમાં થઈ જાય છે, જે સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે; હવે પિંડિકા વગેરેમાં સ્થાપનાની રીત કહે છે.

પિણ્ડિકાઞ્ચ કૃતસ્નાનાં વિલિપ્તાઞ્ચન્દનાદિભિઃ। સદ્વસ્ત્રૈશ્ચ સમાચ્છાદ્ય રન્ધ્રે ચ ભગલક્ષણે

પિંડિકાને સ્નાન કરાવી, ચંદન વગેરેથી લિપ્ત કરીને, સારા વસ્ત્રોથી ઢાંકી, યોનિચિહ્નવાળા રંધ્રમાં રાખવી.

પઞ્ચરત્નાદિસંયુક્તાં લિઙ્ગસ્યોત્તરતઃ સ્થિતાં। લિઙ્ગવત્કૃતવનિન્યાસાં વિધિવત્સમ્પ્રપૂજયેત્

પાંચ રત્નો વગેરેથી સંયુક્ત, લિંગના ઉત્તર બાજુ રાખેલી પિંડિકાને, લિંગની જેમ સ્થાપન કરી, વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી.

કૃતસ્નાનાદિકાન્તત્ર લિઙ્ગમૂલે શિલાં ન્યસેત્। કૃતસ્નાનાદિસંસ્કારં શક્ત્યન્તં વૃષ્ભં તથા

સ્નાનાદિ વિધિ કર્યા પછી, લિંગના મૂળમાં શિલા સ્થાપવી; સ્નાનાદિ સંસ્કાર કરીને, શક્તિ સુધી અને વૃષભને પણ ગોઠવવું.

પ્રણવપૂર્વં હું પૂં હ્રીં મધ્યાદન્યતમેન ચ। ક્રિયાશક્તિયુતાં પિણ્ડીં શિલામાધારરૂપિણીં

પ્રથમ 'પ્રણવ' શબ્દથી શરૂ કરીને, પછી 'હું', 'પૂં' અથવા 'હ્રીં' પૈકી કોઈ એક શબ્દને મધ્યમાં રાખીને, કર્મશક્તિથી ભરપૂર એવી એક પિંડ બનાવવી જોઈએ, જે પથ્થર જેવા આધારરૂપ હોય.

ભસ્મદર્ભતિલૈઃ કુર્ય્યાત્ પ્રાકારત્રિતયન્તતઃ। રક્ષાયૈ લોકપાલાંશ્ચ સાયુધાન્યાજયેદ્વહિઃ

ભસ્મ, દર્ભા ઘાસ અને તલથી ત્રણ વાડ બનાવવી, અને રક્ષા માટે દરેક દિશાના દેવતાઓને, શસ્ત્રધારી રૂપે, બહાર પૂજવા.

ઓં હૂં હ્રં ક્રિયાશક્તયે નમઃ। ઓં હૂં હ્રાં હઃ મહાગૌરી રુદ્રદયિતે સ્વાહેતિ ચ પિણ્ડ઼િકાયાં। ઓં હાં આદારશક્તયે નમઃ। ઓં હાં વૃષભાય નમઃ। ધારિકા દીપ્તિમત્યુગ્રા જ્યોત્સ્ના ચૈતા બલોત્કટાઃ। તથા ધાત્રી વિધાત્રી ચ ન્યસેદ્વા પઞ્ચનાયિકાઃ

'ૐ હું હ્રં, કર્મશક્તિને વંદન', 'ૐ હું હ્રાં હઃ, મહાગૌરી, રુદ્રપ્રિયે, સ્વાહા'—આ પિંડ પર ઉચ્ચારવું. 'ૐ હાં, આધારશક્તિને વંદન', 'ૐ હાં, વૃષભને વંદન'—આ રીતે પણ કહેવું. પછી ધારીકા (પ્રભાવાન અને ભયાનક), જ્યોત્સ્ના (બળવાન), ધાત્રી અને વિધાત્રી—આ પાંચ દેવીઓની સ્થાપના કરવી.

વામા જ્યેષ્ઠા ક્રિયા જ્ઞાના બેધા તિસ્રોથવા ન્યસેત્। ક્રિયાજ્ઞાના તથેચ્છા ચ પૂર્વવચ્છાન્તિમૂર્ત્તિષુ

વામા, જ્યેષ્ઠા અને કર્મ, જ્ઞાન તથા ભેદની શક્તિ—આ ત્રણ દેવીઓની સ્થાપના કરવી. તેમ જ, પૂર્વની જેમ, કર્મ, જ્ઞાન અને ઇચ્છા શક્તિઓને શાંતિરૂપે સ્થાપિત કરવી.

તમી મોહા ક્ષમી નિષ્ઠા મૃત્યુર્માયાભવજ્વરાઃ પઞ્ચ ચાથ મહામોહા ઘોરા ચ ત્રિતયજ્વરા

પછી અંધકાર, મોહ, ક્ષમા, નિષ્ઠા, મૃત્યુ અને માયાથી ઉત્પન્ન થયેલા જ્વરો—આ પાંચને સ્થાપિત કરવી. ત્યારબાદ મહામોહ અને ત્રણ ભયાનક જ્વરો પણ સ્થાપિત કરવાં.

તિસ્રોથવા ક્રિયાજ્ઞાના તથા બાધાધિનાયિકા। આત્માદિત્રિષુ તત્ત્વેષુ તીવ્રમૂર્ત્તિષુ વિન્યસેત્

કર્મ, જ્ઞાન અને વિઘ્નહારી—આ ત્રણ દેવીઓને આત્મા વગેરે ત્રણ તત્ત્વોમાં, તીવ્ર સ્વરૂપે સ્થાપિત કરવી.

અત્રાપિ પિણ્ડિકા બ્રહ્મશિલાદિષુ યથાવિધિ। ગોર્ય્યાદિસંવરૈરૈવ પૂર્વવત્ સર્વમાચરેત્

અહીં પણ, પિંડને બ્રહ્માશિલા વગેરે પર નિયમ પ્રમાણે સ્થાપિત કરવી. ગાય વગેરેના બંધનો વડે, પહેલાં જે રીતે કર્યું હતું એ પ્રમાણે બધું કરવું.

એવં વિધાય વિન્યાસં ગત્વા કુણ્ડાન્તિકં તતઃ। કુણ્ડમધ્યે મહેશાનં મેખલાસુ મહેશ્વરં

આ રીતે વિધિપૂર્વક સ્થાપના કર્યા પછી, હવે કુંડની પાસે જવું. કુંડના મધ્યમાં મહેશાનને અને મેખલાઓમાં મહેશ્વરને સ્થાપિત કરવું.

ક્રિયાશક્તિં તથાન્યાસુ નાદમોષ્ઠે ચ વિન્યાસેત્। ઘટં સ્થણ્ડિલવહ્નીશૈઃ નીડીસન્ધાનકન્તત

કર્મશક્તિને બાકી રહેલી મેખલાઓમાં અને ધ્વનિની મૂળે સ્થાપિત કરવી. ઘડાને, અગ્નિદેવ સાથે, વેદિકાના ઉપર, ગૂંથણીના જોડાણે રાખવું.

પદ્મતન્તુસમાં શક્તિમુદ્ઘાતેનાં સમુદ્યતાં । વિશન્તી સૂર્યમાર્ગેણ નિઃ સરન્તીં સમુદ્‌ગતાં

પદ્મના તાંતુ જેટલી સૂક્ષ્મ એવી શક્તિને, જોરથી ઊભી થતી, સૂર્યમાર્ગે પ્રવેશતી અને બહાર નીકળતી કલ્પના કરવી.

પુનશ્ચ શૂન્યમાર્ગેણ વિશતીં સ્વસ્ય ચિન્તયેત્। એવં સર્વત્ર સન્ધેયં મૂર્ત્તિપૈશ્ચ પરસ્પરં

પછી ફરીથી, ખાલીપાના માર્ગે પ્રવેશતી એ શક્તિને મનમાં ધ્યેય. આ રીતે, સર્વત્ર, સ્વરૂપોને એકબીજામાં જોડવા.

સમ્પૂજ્ય ઘારિકાં શક્તિં કુણ્ડે સન્તર્પ્ય ચ ક્રમાત્। તત્ત્વતત્ત્વેશ્વરા મૂર્ત્તીર્મૂર્ત્તીશાંશ્ચ ઘૃતાદિભિઃ

આધારશક્તિની પૂજા કરીને, તેને ક્રમશઃ કુંડમાં અર્પણ કરવી. પછી તત્ત્વ અને તેમના ઇશ્વરો તથા તેમના અંશોનું ઘી વગેરેથી હવન કરવું.

સમ્પૂજ્ય તર્પ્પયિત્વા તુ સન્નિધૌ સંહિતાણુભિઃ । શતં સહસ્રમર્દ્ધં વા પૂર્ણયા સહ હોમયેત્

પૂજા અને તૃપ્તિ પછી, ઉપસ્થિત અણુઓની હાજરીમાં, સંપૂર્ણ કે અડધી આહુતિ, એક સો કે હજાર વખત, પૂર્ણ હવન સાથે કરવી.

તત્ત્વતત્ત્વેશ્વરા મૂર્ત્તિર્મૂર્ત્તીશાંશ્ચ કરેણુકાન્ । તથા સન્તર્પ્ય સાન્નિધ્યે જુહુયુર્મૂર્ત્તિપા અપિ

તત્ત્વ અને તેમના ઇશ્વરો તથા તેમના અંશો અને આધારરૂપ દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા પછી, હાજરીમાં સ્વરૂપધારકો પણ હવન કરે.

તતો બ્રહ્મભિરઙ્ગૈશ્ચ દ્રવ્યકાલાનુરોધતઃ। સન્તર્પ્ય શક્તિં કુમ્ભામ્ભઃ પ્રોક્ષિતે કુશમૂલતઃ

પછી, બ્રાહ્મણો અને અંગો સાથે, સામગ્રી અને સમય પ્રમાણે શક્તિને તૃપ્ત કરી, ઘડાનું પાણી કુશના મૂળ પર છાંટવું.

લિઙ્ગમુલં ચ સંસ્પૃશ્ય વિષ્ણ્વન્તાદિ વિશુદ્ધયે। વિધાય પૂર્વવત્સર્વં હોમસઙ્‌શ્યાજપાદિકમ્

લીંગના મૂળને સ્પર્શ કરીને, વિષ્ણુ વગેરેની શુદ્ધિ માટે, પૂર્વની જેમ હવનની સંખ્યા અને જપ વગેરે બધું કરવું.