અગ્નિપુરાણમ્

શક્ત્યાદિશક્તિપર્ય્યન્તે વિન્યસેદાસને શુભે। પશ્ચિમે પિણ્ડિકાન્તસ્યન્યસેદ્બ્રહ્મશિલાન્તદા

શક્તિથી શરૂ કરીને અંત સુધીની શક્તિઓને શુભ આસન પર ગોઠવવી; પિંડિકાના પશ્ચિમ ભાગે બ્રહ્મશિલા મુકવી.

શસ્ત્રમસ્ત્ર શતાલબ્ધનિદ્રાકુમ્ભધ્રુવાસનં । પ્રાકલ્પ્ય શિવકોણે ચ દત્વાર્ઘ્યં હૃદયેન તુ

હથિયાર, શસ્ત્ર, શતપર્ણ આસન, નિદ્રાકુંભ અને સ્થિર આસન તૈયાર કરવું; શિવકોણમાં મનથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

ઉત્થાપ્યોક્તાસને લિઙ્ગં શિરસા પૂર્વમસ્તકં। સમારોપ્ય ન્યસેત્તસ્મિન્ સૃષ્ટ્યા ધર્માદિનન્દનં

લિંગને ઉઠાવી, પહેલા માથું નિર્ધારિત આસન પર મૂકવું; ત્યાં ધર્માદિ સંતાનોને રચના પ્રમાણે સ્થાપિત કરવું.

દદ્યાદ્ધૂપઞ્ચ સમ્પૂજ્ય તથા વાસાંસિ વર્મણા। ગૃહોપકૃતિનૈવેદ્યં હૃદા દદ્યાત્ સ્વશક્તિતઃ

ધૂપ અર્પણ કરીને પૂજા કરવી, પછી વસ્ત્ર અને કવચ આપવું; ઘરનાં ભોજન અને નૈવેદ્ય મનથી અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અર્પણ કરવું.

ઘૃતક્ષૌદ્રયુતં પાત્રમબ્યઙ્ગાય પદાન્તિકે। દેશિકશ્ચ સ્થિતસ્તત્ર ષટ્‌ત્રિંશત્તત્ત્વસઞ્ચયં

ઘી અને મધ મિશ્રિત પાત્ર પગ પાસે અભ્યંગ માટે રાખવું; ત્યાં ગુરૂ ઊભા રહી છત્રીસ તત્ત્વોનું સંકલન કરે છે.

શક્ત્યાદિભૂમિપર્ય્યન્તં સ્વતત્ત્વાધિપસંયુતં। વિન્યસ્ય પુષ્પમાલાભિસ્ત્રિશણ્ડં પરિકલ્પયેત્

શક્તિથી લઈને ભૂમિ સુધીના તત્ત્વો અને તેમના સ્વામી દેવતાઓને જોડીને, ત્રણ ફૂલમાળાઓ ગોઠવી, તે ત્રિપુટીને સ્થાપિત કરવી.

માયાપદેશક્ત્યન્તન્તુર્ય્યાશાષ્ટાંશવર્ત્તુલં । તત્રાત્મતત્ત્વવિદ્યાખ્યં શિવં સૃષ્ટિક્રમેણ તુ

શક્તિ તત્ત્વના અંતે, માયાના પ્રદેશમાં, આઠ દિશાઓથી વિભાજિત વર્તુળમાં, સર્જનક્રમ પ્રમાણે આત્મા અને જ્ઞાનરૂપ શિવને સ્થાપવું.

એકશઃ પ્રતિભાગેષુ બ્રહ્મવિષ્ણુહરધિપાન્। વિન્યસ્ય મૂર્ત્તિમૂર્ત્તીશાન્ પૂર્વાદિક્રમતો યથા

દરેક ભાગમાં, પૂર્વથી ક્રમશઃ, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને હરાના સરૂપ અને નિરૂપ સ્વરૂપોને ગોઠવવા.

ક્ષ્માવહ્નિર્યજમાનાર્ક્કજલવાયુનિશાકરાન્। આકાશમૂર્ત્તિરૂપાંસ્તાન્ ન્યસેત્તદધિનાયકાન્

પૃથ્વી, અગ્નિ, યજમાન, સૂર્ય, જળ, વાયુ, ચંદ્ર અને આકાશના સ્વરૂપો તથા તેમના અધિકારી દેવતાઓને પણ ત્યાં સ્થાપવા.

સર્વં પશુપતિ ચોગ્રં રુદ્રં ભવમખેશ્વરં । મહાદેવઞ્ચ ભીમઞ્ચ મન્ત્રાસ્તદ્વાચકા ઇમે

પશુપતિ, ઉગ્ર, રુદ્ર, ભવ, યજ્ઞના ઈશ્વર, મહાદેવ અને ભીમ—આ બધા માટે મંત્રો તેમનું સૂચન કરે છે.

લવશષચયસાશ્ચ હકારશ્ચ ત્રિમાત્રિકઃ। પ્રણવો હૃદયાણુર્વા મૂલમન્ત્રોઽથવા ક્કચિત્

'લ', 'વ', 'શ', 'ચ', 'ય' અને 'હ' ત્રણ માત્રાવાળા, પ્રણવ, હૃદય, અણુ અથવા ક્યારેક મૂળ મંત્ર—આ બધાનો ઉપયોગ થાય છે.

પઞ્ચકુણ્ડાત્મકે યોગે મૂર્ત્તીઃ પઞ્ચાથવા ન્યસેત્। પૃથિવીજલતેજાંસિ વાયુમાકાશમેવ ચ

પાંચ અગ્નિરૂપ યોગમાં, પાંચ સ્વરૂપો અથવા પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ—આ તત્ત્વોને સ્થાપવા.

ક્રમાત્તદધિપાન્ પઞ્ચ બ્રહ્માણં ધરણીધરં। રુદ્રમીશં સદાખ્યઞ્ચ સૃષ્ટિન્યાયેન મન્ત્રવિત્

ક્રમશઃ તેમના પાંચ અધિકારીઓ—બ્રહ્મા, ધરણીધર, રુદ્ર, ઈશ અને સદા—મંત્રજ્ઞ અનુસાર સર્જનક્રમથી ગોઠવવા.

મુમુક્ષોર્વા નિવૃત્તાદ્યાઃ અજાતાદ્યાસ્તદીશ્વરાઃ । ત્રિતત્ત્વં વાથ ન્યસેદ્વ્યાપ્ત્યાત્મકારણં

મુક્તિ ઈચ્છનાર માટે, નિવૃત્તિ કે અજાતથી શરૂ થતા તત્ત્વો અને તેમના ઈશ્વરો, અથવા ત્રણ તત્ત્વો, સર્વવ્યાપી કારણરૂપે ગોઠવવા.

શુદ્ધે ચાત્મનિ વિદ્યેશા અશુદ્ધે લોકનાયકાઃ। દ્રષ્ટવ્યા મૂર્ત્તિપાશ્ચૈવ ભોગિનો મન્ત્રનાયકાઃ

શુદ્ધ આત્મામાં વિદ્યા સ્વામીઓને, અશુદ્ધમાં લોકના સ્વામીઓને, અને સ્વરૂપ, બંધન, ભોક્તા તથા મંત્રના સ્વામીઓને પણ જોવાં.

પઞ્ચવિંશત્તથૈવાષ્ટપઞ્ચત્રીણિ યથાક્રમં। એષાન્તત્ત્વં તદીશાનામિન્દ્રાદીનાં તતો યથા

પંચવિંશતિ, પછી આઠ, પાંચ અને ત્રણ, ક્રમશઃ—આ તત્ત્વો અને તેમના ઈશ્વરો, જેમ કે ઇન્દ્ર વગેરે, તેમ જ ગોઠવવા.

નમ્ત્રઞ્ચ મનસા ભિન્નં પ્રાપ્તાનન્દરસોપમં। દ્વાદશાન્તાત્સમાનીય નિષ્કલં વ્યાપકં શિવં

મંત્ર, મનમાં સ્પષ્ટ અને પ્રાપ્ત આનંદની જેમ, દ્વાદશાંતથી ખેંચી, નિરૂપ, સર્વવ્યાપી શિવમાં લય કરવો.

અષ્ટત્રિશત્કલોપેતં સહસ્રકિરણોજ્જવલં। સર્વશક્તિમયં સાઙ્ગં ધ્યાત્વા લિઙ્ગે નિવેશયેત્

અઢત્રીસ કિરણો અને હજાર પ્રકાશથી તેજસ્વી, સર્વ શક્તિઓથી યુક્ત અને અંગવાળા એવા શિવનું ધ્યાન કરીને, તેને લિંગમાં સ્થાપવું.

જીવન્યાસો ભવેદેવં લિઙ્ગે સર્વાર્થસાધકઃ। પિણ્ડિકાદિષુ તુ ન્યાસઃ પ્રોચ્યતે સામ્પ્રતં યથા

આ રીતે જીવન્યાસ લિંગમાં થઈ જાય છે, જે સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે; હવે પિંડિકા વગેરેમાં સ્થાપનાની રીત કહે છે.

પિણ્ડિકાઞ્ચ કૃતસ્નાનાં વિલિપ્તાઞ્ચન્દનાદિભિઃ। સદ્વસ્ત્રૈશ્ચ સમાચ્છાદ્ય રન્ધ્રે ચ ભગલક્ષણે

પિંડિકાને સ્નાન કરાવી, ચંદન વગેરેથી લિપ્ત કરીને, સારા વસ્ત્રોથી ઢાંકી, યોનિચિહ્નવાળા રંધ્રમાં રાખવી.

પઞ્ચરત્નાદિસંયુક્તાં લિઙ્ગસ્યોત્તરતઃ સ્થિતાં। લિઙ્ગવત્કૃતવનિન્યાસાં વિધિવત્સમ્પ્રપૂજયેત્

પાંચ રત્નો વગેરેથી સંયુક્ત, લિંગના ઉત્તર બાજુ રાખેલી પિંડિકાને, લિંગની જેમ સ્થાપન કરી, વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી.

કૃતસ્નાનાદિકાન્તત્ર લિઙ્ગમૂલે શિલાં ન્યસેત્। કૃતસ્નાનાદિસંસ્કારં શક્ત્યન્તં વૃષ્ભં તથા

સ્નાનાદિ વિધિ કર્યા પછી, લિંગના મૂળમાં શિલા સ્થાપવી; સ્નાનાદિ સંસ્કાર કરીને, શક્તિ સુધી અને વૃષભને પણ ગોઠવવું.

પ્રણવપૂર્વં હું પૂં હ્રીં મધ્યાદન્યતમેન ચ। ક્રિયાશક્તિયુતાં પિણ્ડીં શિલામાધારરૂપિણીં

પ્રથમ 'પ્રણવ' શબ્દથી શરૂ કરીને, પછી 'હું', 'પૂં' અથવા 'હ્રીં' પૈકી કોઈ એક શબ્દને મધ્યમાં રાખીને, કર્મશક્તિથી ભરપૂર એવી એક પિંડ બનાવવી જોઈએ, જે પથ્થર જેવા આધારરૂપ હોય.

ભસ્મદર્ભતિલૈઃ કુર્ય્યાત્ પ્રાકારત્રિતયન્તતઃ। રક્ષાયૈ લોકપાલાંશ્ચ સાયુધાન્યાજયેદ્વહિઃ

ભસ્મ, દર્ભા ઘાસ અને તલથી ત્રણ વાડ બનાવવી, અને રક્ષા માટે દરેક દિશાના દેવતાઓને, શસ્ત્રધારી રૂપે, બહાર પૂજવા.

ઓં હૂં હ્રં ક્રિયાશક્તયે નમઃ। ઓં હૂં હ્રાં હઃ મહાગૌરી રુદ્રદયિતે સ્વાહેતિ ચ પિણ્ડ઼િકાયાં। ઓં હાં આદારશક્તયે નમઃ। ઓં હાં વૃષભાય નમઃ। ધારિકા દીપ્તિમત્યુગ્રા જ્યોત્સ્ના ચૈતા બલોત્કટાઃ। તથા ધાત્રી વિધાત્રી ચ ન્યસેદ્વા પઞ્ચનાયિકાઃ

'ૐ હું હ્રં, કર્મશક્તિને વંદન', 'ૐ હું હ્રાં હઃ, મહાગૌરી, રુદ્રપ્રિયે, સ્વાહા'—આ પિંડ પર ઉચ્ચારવું. 'ૐ હાં, આધારશક્તિને વંદન', 'ૐ હાં, વૃષભને વંદન'—આ રીતે પણ કહેવું. પછી ધારીકા (પ્રભાવાન અને ભયાનક), જ્યોત્સ્ના (બળવાન), ધાત્રી અને વિધાત્રી—આ પાંચ દેવીઓની સ્થાપના કરવી.

વામા જ્યેષ્ઠા ક્રિયા જ્ઞાના બેધા તિસ્રોથવા ન્યસેત્। ક્રિયાજ્ઞાના તથેચ્છા ચ પૂર્વવચ્છાન્તિમૂર્ત્તિષુ

વામા, જ્યેષ્ઠા અને કર્મ, જ્ઞાન તથા ભેદની શક્તિ—આ ત્રણ દેવીઓની સ્થાપના કરવી. તેમ જ, પૂર્વની જેમ, કર્મ, જ્ઞાન અને ઇચ્છા શક્તિઓને શાંતિરૂપે સ્થાપિત કરવી.

તમી મોહા ક્ષમી નિષ્ઠા મૃત્યુર્માયાભવજ્વરાઃ પઞ્ચ ચાથ મહામોહા ઘોરા ચ ત્રિતયજ્વરા

પછી અંધકાર, મોહ, ક્ષમા, નિષ્ઠા, મૃત્યુ અને માયાથી ઉત્પન્ન થયેલા જ્વરો—આ પાંચને સ્થાપિત કરવી. ત્યારબાદ મહામોહ અને ત્રણ ભયાનક જ્વરો પણ સ્થાપિત કરવાં.

તિસ્રોથવા ક્રિયાજ્ઞાના તથા બાધાધિનાયિકા। આત્માદિત્રિષુ તત્ત્વેષુ તીવ્રમૂર્ત્તિષુ વિન્યસેત્

કર્મ, જ્ઞાન અને વિઘ્નહારી—આ ત્રણ દેવીઓને આત્મા વગેરે ત્રણ તત્ત્વોમાં, તીવ્ર સ્વરૂપે સ્થાપિત કરવી.