અગ્નિપુરાણમ્

જરાસન્ધસ્ય તે પુત્રયૌ જરાસન્ધસ્તદીરિતઃ। ચક્રેસ મથુરારોધં યાદવૈર્યુયુધે ચ કંસગે

એ બંને જરાસંધના પુત્રો હતા. જરાસંધને જાણ થતાં તેણે મથુરાને ઘેરી લીધી અને કમ્સ માટે યાદવો સાથે યુદ્ધ કર્યું.

રામકૃષ્ણૌ ચ મથુરાં ત્યક્ત્વા ગોમન્તમાગતૌ। જરાસન્ધં વિજિત્યાજૌ પૌણ્ડ્રકં વાસુદેવકમ્

રામ અને કૃષ્ણે મથુરા છોડી ગોમંત ગયા. તેમણે યુદ્ધમાં જરાસંધને હરાવ્યો અને પછી પૌંડ્રક વસુદેવને પણ જીત્યો.

પુરીં ચ દ્વારકાં કૃત્વા ન્યવસદ્ યાદવૈર્વૃતઃ। ભૌમં તુ નાકં હત્વા તેનાનીતાશ્ચ કન્યકાઃ

કૃષ્ણે દ્વારકા નગર સ્થાપી અને યાદવો સાથે ત્યાં વસ્યા. તેણે ભૌમને મારીને ત્યાંથી કન્યાઓને લાવી.

દેવગન્ધર્વયક્ષાણાં તા ઉવાહ જનાર્દ્દનઃ। ષોડશસ્ત્રીસહસ્ત્રાણિ રુક્મિણ્યાદ્યાસ્તથાષ્ટ ચ

જનાર્દને એ કન્યાઓ સાથે લગ્ન કર્યા, જે દેવ, ગંધર્વ અને યક્ષ કુળની હતી. રૂક્મિણી સહિત તેની સોળ હજાર પત્નીઓ અને આઠ અન્ય પણ હતી.

સત્યભામાસમાયુક્તો ગરુડે નરકાર્દનઃ। મણિશૈલં સન્ત્યશ્ચ ઇન્દ્રં જિત્વા હરિર્દિવિ

સત્યભામા સાથે, નરકાસુરને હરાવનાર હરિ, ગરુડ પર ચડીને મણિપર્વત ગયો. તેણે ઇન્દ્રને જીત્યો અને સ્વર્ગમાંથી મણિ લાવ્યો.

પારિજાતં સમાનીય સત્યભામાગૃહેઽકરોત્। સાન્દીપનેશ્ચ શશ્ત્રાસ્ત્રં જ્ઞાત્વા, તદ્બાલકં દદૌ

પારિજાત વૃક્ષ લાવીને કૃષ્ણે તે સત્યભામાના ઘરમાં મૂક્યું હતું. સાંદીપનિ પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યાનું જ્ઞાન મેળવી, કૃષ્ણે તેમના પુત્રને પાછો આપ્યો.

જિત્વા પઞ્ચજનં દૈત્યં યમેન ચ સુપૂજિતઃ। અવધીત્ કાલયવનં મુચુકુન્દેન પૂજિતઃ

પાંચજન નામના દૈત્યને હરાવીને, કૃષ્ણે યમરાજ પાસેથી બહુ સન્માન મેળવ્યું. પછી કાળયવનને માર્યા અને મુચુકુંદે પણ કૃષ્ણનું પૂજન કર્યું.

વસુદેવં દેવકીઞ્ચ ભક્તવિપ્રાંશ્ચ સોર્ચ્ચયત્। રેવત્યાં બલભદ્રાચ્ચ યજ્ઞાતે નિશઠોન્મુકૌ

કૃષ્ણે વસુદેવ, દેવકી અને ભક્ત બ્રાહ્મણોનું સન્માન કર્યું. રેવતી અને બલભદ્રે યજ્ઞ કરી, પછી બંને વિદાય માટે તૈયાર થયા.

કૃષ્ણાત્ શામ્બો જામ્બવત્યામન્યાસ્વન્યેઽભવન્ સુતાઃ । પ્રદ્યુમ્નોઽભૂચ્ચ રુક્મિણ્યાં ષષ્ઠેઽહ્નિ સ હૃતો બલાત્

કૃષ્ણથી જામ્બવતીના ગર્ભે શામ્બનો જન્મ થયો અને અન્ય પત્નીઓમાંથી બીજા પુત્રો થયા. રુક્મિણીના ગર્ભે પ્રદ્યુમ્નનો જન્મ થયો અને છઠ્ઠા દિવસે જ તેને બળજબરીથી અપહરણ કરવામાં આવ્યો.

શમ્બરેણામ્બુધૌ ક્ષિપ્તોમત્સ્યોજગ્રાહ ધીવરઃ। તં મત્સ્યં શમ્બરાયાદાન્માયાવત્યૈચ શમ્બરઃ

શમ્બરે પ્રદ્યુમ્નને દરિયામાં ફેંકી દીધો, ત્યાં એક માછીમારે તેને માછલી રૂપે પકડ્યો. પછી એ માછલી શમ્બર પાસે લાવવામાં આવી, અને ત્યાં માયાવતી પણ હતી.

માયાવતી મત્સ્યમધ્યે દૃષ્ટ્વા સ્વં પતિમાદરાત્। પપોષ સા તં ચોવાચ રતિસ્તેઽહં પતિર્મમ

માયાવતીએ માછલીના પેટમાં પોતાના પતિને જોઈને પ્રેમથી તેનું પાલન કર્યું અને કહ્યું: 'હું તારી રતિ છું, તું મારો પતિ છે.'

કામસ્ત્વં શમ્ભુનાનઙ્ગઃ કૃતોહં શમ્બરેણ ચ। હૃતા ન તસ્ય પત્ની ત્વં માયાજ્ઞઃ શમ્બરં જહિ

'તુ કામદેવ છે, શિવે તને નિર્દેહ કર્યો છે અને મને શમ્બરે અપહરણ કરી હતી. હું તેની પત્ની નથી. તું માયાવિદ્યા જાણે છે, શમ્બરને મારી નાખ.'

તચ્છ્રુત્વા શમ્બરં હત્વા પ્રદ્યુમ્નઃ સહ ભાર્યયા। મા યાવત્યા યયૌ કૃષ્ણં કૃષ્ણો હૃષ્ટોઽથ રુક્મિણી

આ વાત સાંભળી, પ્રદ્યુમ્ને શમ્બરને મારી નાખ્યો અને પોતાની પત્ની માયાવતી સાથે કૃષ્ણ પાસે ગયો. કૃષ્ણ અને રુક્મિણી બંને ખૂબ આનંદિત થયા.

પ્રદ્યુમ્નાદનિરુદ્વોભૂદુષાપતિરુદારધીઃ। બાણો બલિસુતસ્તસ્ય સુતોષા શોણિતં પુરમ્

પ્રદ્યુમ્નના ગર્ભે અનિરુદ્ધનો જન્મ થયો, જે ઉષાનો પતિ અને ઉત્તમ બુદ્ધિવાળો હતો. બાણ, જે બલિનો પુત્ર હતો, તેની પુત્રી ઉષા શોણિતપુરમાં રહેતી હતી.

તપસા શિવપુત્રોઽભૂદ્ માયૂરધ્વજપાતિતઃ। યુદ્ધં પ્રાપ્સ્યસિ બાણ ત્વં બાણં તુષ્ટઃ શિવોભ્યધાત્

કઠોર તપસ્યા કરીને બાણે શિવપુત્રપદ મેળવ્યું અને મયૂરધ્વજ ધારણ કર્યો. શિવ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'બાણ, તને યુદ્ધ મળશે.'

શિવેન ક્રીડતીં ગૌરીં દૃષ્ટ્વોષા સસ્પૃહા પતૌ। તામાહ ગૌરી ભર્ત્તા તે નિશિ સુપ્તેતિ દર્શનાત્

ઉષાએ ગૌરીને શિવ સાથે રમતી જોઈ અને પતિ માટે ઈચ્છા ઉઠી. ત્યારે ગૌરીએ કહ્યું: 'રાત્રે સ્વપ્નમાં તારો પતિ તને દેખાશે.'

વૈશાખમાસદ્વાદશ્યાં પુંસો ભર્ત્તા ભવિષ્યતિ। ગૌર્ય્યુક્ત હર્ષિતા ચોષા ગૃહે સુપ્તા દદર્શ તમ્

વૈશાખ મહિનાની દ્વાદશી તિથિએ તારો પતિ થશે, એમ ગૌરીએ કહ્યું. ગૌરીના વચનથી ખુશ થઈ, ઉષાએ ઘરમાં સુતી વખતે સ્વપ્નમાં તેને જોયો.

આત્મના સઙ્ગતં જ્ઞાત્વા તત્સખ્યા ચિત્રલેખયા। લિખિતાદ્વૈ ચિત્રપટાદનિસ્દ્ધં સમાનયત્

પછી, પોતાની સખી ચિત્રલેખાએ ચિત્રપટ પર તેનું સ્વરૂપ દોરીને અનિરુદ્ધને અવરોધ વિના ઉષા પાસે લાવ્યો.

કૃષ્ણણૌત્રં દ્વારકાતો દુહિતા બાણમન્ત્રિણઃ। કુમ્ભાણ્ડસ્યાનિરુદ્ધોગાદ્રરામ હ્યુષયા સહ

કૃષ્ણનો પુત્રપૌત્ર અનિરુદ્ધ દ્વારકાથી ઉષા સાથે, જે બાણના મંત્રી કુંભાંડની પુત્રી હતી, ત્યાં ગયો.

બાણધ્વજસ્ય સમ્પાતૈ રક્ષિભિઃ સ નિવેદિતઃ। અનિરુદ્ધસ્ય બાણેન યુદ્ધમાસીત્સુદારુણમ્

બાણના રક્ષકોએ બંનેને સાથે જોઈને બાણને ખબર આપી. પછી અનિરુદ્ધ અને બાણ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.

શ્રુત્વા તુ નારદાત્ કૃષ્ણઃ પ્રદ્યુમ્નબલભદ્રવાન્। ગરુડસ્થોથ જિત્વાગ્નીઞ્જ્વરં માહેશ્વરન્તથા

નારદ પાસેથી સાંભળી, કૃષ્ણ પ્રદ્યુમ્ન અને બલભદ્ર સાથે ગરુડ પર ચડીને ગયો. તેણે અગ્નિ અને મહેશ્વરજ્વરને પણ જીત્યા.

હરિશઙ્કરયોર્યુદ્ધં બભૂવાથ શરાશરિ। નન્દિવિનાયકસ્કન્દમુખાસ્તાક્ષર્યાદિભિર્જિતાઃ

હરિ અને શંકર વચ્ચે તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધ થયું. કૃષ્ણના સાથીઓએ નંદિ, વિનાયક, સ્કંદ અને અન્ય દેવતાઓને હરાવ્યા.

જૃમ્ભિતે શઙ્કરે નષ્ટે જૃમ્ભણાસ્ત્રેણ વિષ્ણુના। છિન્નં સહસ્ત્રં બાહૂનાં રુદ્રેણાભયમર્થિતમ્

વિષ્ણુના જૃંભણાસ્ત્રથી શંકર નિર્વળ થયા, અને બાણના હજાર હાથ કપાઈ ગયા. પછી રુદ્રે કૃષ્ણ પાસે શરણ માંગ્યું અને તેને આશ્વાસન મળ્યું.

વિષ્ણુના જીવિતો બાણો દ્વિબાહુઃ પ્રાબ્રવીચ્છિવમ્। ત્વયા યદભયં દત્તં બાણસ્યાસ્ય મયા ચ તત્

વિષ્ણુની કૃપાથી બાણ જીવતો બચી ગયો; બે હાથવાળો એ વ્યક્તિ શિવજીને કહ્યું: 'જે નિર્ભયતા તું અને મેં બાણને આપી છે, એ યથાવત્ રહેશે.'

આવયોર્નાસ્તિ ભેદો વૈ ભેદી નરકમાપ્નુયાત્। શિવાદ્યૈઃ પૂજિતો વિષ્ણુઃ સોનિરુદ્ધ ઉષાદિયુક્

અમારા વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી; જે ભેદ પાડે છે, તે નરકમાં જાય છે. શિવજી અને બીજા દેવતાઓએ જે વિષ્ણુની પૂજા કરી છે, એ અનિરુદ્ધ અને ઉષા સાથે છે.

દ્વારકાન્તુ ગતો રેમે ઉગ્રસેનાદિયાદવૈઃ। અનિરુદ્ધાત્મજો વજ્રો માર્કણ્ડેયાત્તુ સર્વવિત્

પછી એ દ્વારકામાં ગયો અને ઉગ્રસેન તથા યાદવો સાથે આનંદ કર્યો. અનિરુદ્ધનો દીકરો વજ્ર, જે માર્કંડેયના વંશજ હતા, બધું જાણતો હતો.

બલભદ્રઃ પ્રલમ્બઘ્નો યમુનાકર્ષણોઽભવત્। દ્વિવિદસ્ય કપેર્ભેત્તા કૌરવોન્માદનાશનઃ

બલભદ્રે પ્રલંબ અસુરનો નાશ કર્યો અને યમુનાને ખેંચી લાવી. એએ દ્વિવિદ વાનરને હરાવ્યો અને કૌરવોની ઉન્માદતા દૂર કરી.

હરી રેમેનેકમૂર્ત્તી રુક્મિણ્યાદિભિરીશ્વરઃ। પુત્રાનુત્પાદયામાસ ત્વસંખ્યાતાન્ સ યાદવાન્

હરિ ભગવાન એક સ્વરૂપે રહીને રુક્મિણી અને અન્ય રાણીઓ સાથે આનંદ કરતા હતા; એમણે યાદવોમાં અનગણિત પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

અગ્નિરુવાચ ભારતં સમ્પ્રવક્ષયામિ કૃષ્ણમાહાત્મ્યલક્ષણમ્। ભૂભારમહરદ્વિષ્ણુનિમિત્તીકૃત્ય પાણ્ડવાન્

અગ્નિ કહે છે: હવે હું ભારતકથા કહું છું, જેમાં કૃષ્ણજીનું મહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે; વિષ્ણુએ પાંડવોને કારણ બનાવીને પૃથ્વીનો ભાર ઉતાર્યો.