અગ્નિપુરાણમ્

આસનીકૃત્ય વર્દ્ધન્યાં વાસ્ત્વાદીન્ પૂર્વવદ્યજેત્। શિવકુમ્ભાસ્ત્રવર્દ્ધન્યૌ પૂજયેચ્ચ સ્થિરાસને

વર્ધન પર આસન ગોઠવી, સ્થળ અને અન્યની પહેલાંની જેમ પૂજા કરવી; સ્થિર આસન પર શિવકુંભ અને વર્ધનકુંભની પણ પૂજા કરવી.

સ્વદિક્ષુ કલશારૂઢાંલ્લોકપાલાનનુક્રમાત્। સહસ્ત્રનયનં શક્રં વજ્રપાણિં વિભાવયેત્

દરેક દિશામાં, કળશ પર બેસેલા લોકપાલોને અને હજારો આંખો ધરાવતા, વજ્રધારી ઇન્દ્રને મનમાં દ્રઢપણે ધ્યાને લાવવો જોઈએ.

ઐરાવતગજારૂઢં સ્વર્ણવણ કિરીટિનં। સહસ્રનયનં શક્રં વજ્રપાણિં વિભાવયેત્

એરાવત નામના હાથી પર આરૂઢ, સોનાની મુગટ ધારણ કરેલા, હજારો આંખો ધરાવતા અને વજ્ર પકડેલા ઇન્દ્રનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સપ્તાર્ચ્ચિષં ચ વિભ્રાણમક્ષમાલાં કમણ્ડલું। જ્વાલામાલાકુલં રક્તં શક્તિહસ્તમજાસનં

સાત જ્વાળાઓ ધરાવતા, જપમાળા અને કમંડળુ પકડેલા, અગ્નિમાળાથી ઘેરાયેલા, લાલ રંગના, શક્તિ હાથમાં ધરાવતા અને બકરાની ઉપર બેઠેલા અગ્નિદેવનું મનમાં ચિંતન કરવું જોઈએ.

મહિષસ્થં દણ્ડહસ્તં યમં કાલાનલં સ્મરેત્। રક્તનેત્રં ખરારૂઢં ખડ્ગહસ્તઞ્ચ નૈર્ઋૃતં

મહિષ પર આરૂઢ, દંડ પકડેલા, સમયરૂપ અગ્નિ જેવા યમનું અને લાલ આંખો ધરાવતા, ગધેડા પર બેઠેલા, ખડગ પકડેલા નૈઋતનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

વરુણં મકરે શ્વેતં નાગપાશધરં સ્મરેત્। વાયું ચ હરિણે નીલં કુવેરં મેઘસંસ્થિતં

મકર પર આરૂઢ, સફેદ વર્ણના, સાપની પાશ પકડેલા વરુણનું; હરણ પર આરૂઢ, નીલા રંગના વાયુનું; અને મેઘ પર બેસેલા કુબેરનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

ત્રિશૂલિનં વૃષે ચેશં કૂર્મ્મેનન્તન્તુ ચક્રિણં। બ્રહ્માણં હંસગં ધ્યાયેચ્ચતુર્વક્ત્રં ચતુર્ભુજં

ત્રિશૂલધારી, વૃષભ પર આરૂઢ શિવનું; ચક્રધારી, કચ્છપ અને અનંત પર આરૂઢ વિષ્ણુનું; અને હંસ પર આરૂઢ, ચારે ચહેરા અને ચાર હાથ ધરાવતા બ્રહ્માનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સ્તમ્બમૂલેષુ કુમ્ભેષુ વેદ્યાં ધર્માદિકાન્ યજેત્। દિક્ષુ કુમ્ભેષ્વનન્તાદીન્ પૂજયન્ત્યપિ કેચન

સ્તંભના પાયે, કળશ પર અને વેદી પર ધર્માદિ દેવતાઓની પૂજા કરવી; દિશાઓમાં, કેટલાક અનંત અને અન્ય દેવતાઓની પણ કળશ પર પૂજા કરે છે.

શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેત્ કુમ્ભં ભ્રામયેદાત્મપૃષ્ઠગં । પૂર્વવત્ સ્થાપયેદાદૌ કુમ્ભં તદનુ વર્દ્ધનીં

શિવની આજ્ઞા ઉચ્ચારવી, કળશને પોતાના પીઠની આજુબાજુ ફેરવવો અને પહેલાંની જેમ કળશ અને પછી વૃદ્ધિ માટેનું પાત્ર સ્થાપવું.

શિવં સ્થિરાસનં કુમ્ભે શસ્ત્રાર્થંઞ્ચ ધ્રુવાસનં। પૂજયિત્વા યથાપૂર્વં સ્પૃશેદુદ્ભવમુદ્રયા

કળશ પર સ્થિર આસન પર શિવને અને શસ્ત્ર માટેનું ધ્રુવાસન સ્થાપવું; પહેલાં જેવી રીતે પૂજા કરીને ઉદ્ભવ મુદ્રાથી તેને સ્પર્શવું.

નિજયાગં જગન્નાથ રક્ષ ભક્તાનુકમ્પયા। એભિઃ સંશ્રાવ્ય રક્ષાર્થં કુમ્ભે ખડ્ગં નિવેશયેત્

હે જગન્નાથ, ભક્તોની દયા રાખીને મારા યજ્ઞની રક્ષા કર; રક્ષા માટે આ મંત્રો ઉચ્ચારી, પછી ખડગને કળશમાં મૂકો.

દીક્ષાસ્થાપનયોઃ કુમ્ભે સ્થણ્ડિલે મણ્ડલેઽથવા। મણ્ડલેભ્યર્ચ્ય દેવેશં વ્રજેદ્વૈ કુણ્ડસન્નિધૌ

દીક્ષા અને સ્થાપન સમયે, કળશ પર, જમીન પર કે મંડળમાં, દેવેશની પૂજા કર્યા પછી, મંડળમાંથી અગ્નિકુંડની પાસે જવું.

કુણ્ડનાભિં પુરસ્કૃત્ય નિવિષ્ટા મૂર્ત્તિદારિણઃ। ગુરોરાદેશતઃ કુર્યુર્ન્નિજકુણ્ડેષુ સંસ્કૃતિં

કુંડના નાભિ ભાગને આગળ રાખી, મૂર્તિઓ સ્થાપી, ગુરુની આજ્ઞાથી દરેક પોતાના અગ્નિકુંડમાં સંસ્કાર કરવો.

જપેયુર્જાપિનઃ સઙ્‌ખ્યં મન્ત્રમન્યે તુ સંહિતાં । પઠેયુર્બ્રાહ્મણાઃ શાન્તિં સ્વશાખાવેદપારગાઃ

જાપ કરનારોએ મંત્રની સંખ્યા પ્રમાણે જાપ કરવો; બીજાઓએ સંહિતા પાઠ કરવો; અને પોતાના શાખાના વેદમાં નિષ્ણાત બ્રાહ્મણોએ શાંતિ પાઠ કરવો.

શ્રીસૂક્તં પાવમાનીશ્ચ મૈત્રકઞ્ચ વૃષાકપિં। ઋગ્‌વેદી પૂર્વદિગ્‌ભાગે સર્વમેતત્ સમુચ્ચરેત્

પૂર્વ દિશામાં ઋગ્વેદી બ્રાહ્મણોએ શ્રીસૂક્ત, પાવમાની, મૈત્રક અને વૃષાકપિ સ્તોત્રોનું એકસાથે પાઠ કરવો.

દેવવ્રતન્તુ ભારુણ્ડં જ્યષ્ઠસામ રથન્તરં। પુરુષં ગીતિમેતાનિ સામવેદી તુ દક્ષઇણે

દક્ષિણ દિશામાં સામવેદી બ્રાહ્મણોએ દેવવ્રત, ભારુંડ, જ્યેષ્ઠસામ, રથંતર, પુરુષ અને ગીતિ સ્તોત્રોનું પાઠ કરવું.

રુદ્રં પુરુષસૂક્તઞ્ચ શ્લોકાદ્યાયં વિશેષતઃ। બ્રહ્મણઞ્ચ યજુર્વેદી પશ્ચિમાયાં સમુચ્ચરેત્

પશ્ચિમ દિશામાં યજુર્વેદી બ્રાહ્મણોએ ખાસ કરીને રુદ્ર, પુરુષસૂક્ત અને આરંભના શ્લોકો તથા બ્રાહ્મણ પાઠ કરવો.

નીલરુદ્રં તથાથર્વી સૂક્ષ્માસૂક્ષ્મન્તથૈવ ચ। ઉત્તરેઽથર્વશીર્ષઞ્ચ તત્‌પરસ્તુ સમુદ્ધરેત્

ઉત્તર દિશામાં અથર્વવેદી બ્રાહ્મણોએ નીલરુદ્ર, સૂક્ષ્મ અને અતિસૂક્ષ્મ સ્તોત્રો તથા અથર્વશીર્ષનું પાઠ કરવું, એ જ ક્રમ છે.

આચાર્ય્યશ્ચાગ્નિમુત્પાદ્ય પ્રતિકુણ્ડંથ પ્રદાપયેત્ । વહ્નેઃ પૂર્વાદિકાન્ ભાગાન્ પૂર્વકુણ્ડદિતઃ ક્રમાત્

આચાર્યએ અગ્નિ પ્રગટાવી, દરેકને અલગ કુંડ આપવી; અગ્નિના પૂર્વ ભાગથી આરંભ કરીને, પહેલાથી ક્રમશઃ ભાગો વહેંચવા.

ધૂપદીપચરૂણાઞ્ચ દદીતાગ્નિં સમ્‌દ્ધરેત્ । પૂવવચ્છિવમભ્યર્ચ્ય શિવાગ્નૌ મન્ત્રતર્પણં

ધૂપ, દીવો અને પાક ચઢાવ્યા પછી અગ્નિ પ્રગટાવવી, પછી પહેલા જેવું શિવજીનું પૂજન કરીને પવિત્ર અગ્નિમાં મંત્રોથી શિવજીને તર્પણ કરવું.

દેશકાલાદિસમ્પત્તૌ દુર્ન્નિમિત્તપ્રશાન્ત્યે। હોમઙ્‌કૃત્વા તુ મન્ત્રજ્ઞઃ પૂર્ણા દત્ત્વા શુભાવહાં

જ્યારે સ્થાન, સમય અને અન્ય સંજોગો શુભ હોય, કે અશુભ સંકેતો શાંત કરવા હોય ત્યારે મંત્ર જાણનાર વ્યક્તિ હોમ કરીને પૂર્ણ અને શુભ દાન કરવું.

પૂર્વવચ્ચરુકં કૃત્વા પ્રતિકુણ્ડં નિવેદયેત્ । યજમાનાલઙકૃતાસ્તુ વ્રજેયુઃ સ્નાનમણ્ડપં

પહેલાં જેવું પાક બનાવી દરેક અગ્નિકુંડમાં અર્પણ કરવું, પછી યજમાનો શણગાર કરીને સ્નાનમંડપ તરફ જવું.

ભદ્રપીઠે નિધાયેશં તાડયિત્વાવગુણ્ઠયેત્। સ્નાપયેત્ પૂજયિત્વા તુ મૃદા કાષાયવારિણા

ભગવાનને શુભ આસન પર બેસાડીને, હળવે સ્પર્શ કરીને ઢાંકી દેવું, પછી માટી અને કેશરવાળું પાણી લઈને સ્નાન કરાવવું અને પૂજન કરવું.

ગોમૂત્રૈર્ગોમયેનાપિ વારિણા ચાન્તરાન્તરા। ભસ્માના ગન્ધતોયેન ફડન્તાસ્ત્રેણ વારિણા

ગાયનું મૂત્ર, ગાયનું લોટ અને પાણીથી ક્રમશઃ, પછી ભસ્મ, સુગંધિત પાણી અને મંત્રથી પવિત્ર થયેલું પાણી લઈને સ્નાન કરાવવું.

દેશિકો મૂર્ત્તિપૈઃ સાર્દ્ધં કૃત્વા કારણશોધનં । ધર્મજપ્તેન સઞ્છાદ્ય પીતવર્ણેન વાસસા

આચાર્યએ મૂર્તિઓ સાથે મળીને વિધિપૂર્વક શુદ્ધિકરણ કરવું, પછી ધર્મમંત્રો ઉચ્ચારી પીળા કપડાંથી ઢાંકી દેવું.

સમ્પૂજ્ય સિતપુષ્પૈશ્ચ નયદુત્તરવેદિકાં। તત્ર દત્તાસનાયાઞ્ચ શય્યાયાં સન્નિવેશ્ય ચ

સફેદ ફૂલો થી પૂજન કરીને તેમને ઉત્તર વેદિકા પર લઈ જવું, ત્યાં બેઠાડવા માટે આસન અને શય્યા ગોઠવી મૂર્તિઓને બેસાડવી.

કુઙ્કુમાલિપ્તસૂત્રેણ વિભજ્ય ગુરુરાલિખેત્। શલાકયા સુવર્ણસ્ય અક્ષિણી શસ્ત્રકર્મણા

કુંકુમથી લિપ્ત દોરાથી ગુરુએ ભાગ ફાળવી, પછી સોનાની કાંડીથી વિધિ પ્રમાણે આંખો આંકવી.

અઞ્જયેલ્લક્ષ્મકૃત્ પશ્ચાચ્છાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા। કૃતકર્મા ચશસ્ત્રેણ લક્ષ્મી શિલ્પી સમુત્તક્ષિપેત્

પછી આંખોમાં કાજળ લગાવવું અને શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી, નિપુણ શિલ્પીએ સાધનથી શુભ ચિહ્ન ઊંચું કરવું.

ત્ર્યંશાદર્દ્ધોથ પાદાર્દ્ધાદર્દ્ધાયા અર્દ્ધતોથવા । સર્વકામપ્રસિદ્ધ્યર્થં શુભં લક્ષ્માવતારણં

ત્રણમાં એક, અડધું, ચોથા ભાગનું અડધું કે એના પણ અડધા ભાગથી, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય એ માટે શુભ ચિહ્ન સ્થાપવું.