અગ્નિપુરાણમ્

તચ્છાખામૂલદેશસ્થૌ પ્રશાન્તશિશિરૌ ઘટૌ। પર્જ્જન્યાશોકનામાનૌ ભૂતં સઞ્જીવનામૃતૌ

એ શાખાના મૂળમાં શાંત અને ઠંડા ઘાટા, પરજ્ઞા, અશોક, ભૂત, સંજીવન અને અમૃત છે.

ધનદશ્રીપ્રદૌ દ્વૌ દ્વૌ પૂજયેદનુપૂર્વશઃ । સ્વનામભિશ્ચતુર્થ્યન્તૈઃ પ્રણવાદિનમોન્તગૈઃ

ધન અને શ્રી આપનાર બે-બે જોડી ક્રમથી પૂજવી, તેમના નામ ચતુર્થિANTAમાં, અને અંતે ઓમથી પૂજા કરવી.

લોકગ્રહાવસુદ્વાઃસ્થસ્રવન્તીનાં દ્વયં દ્વયં। ભાનુત્રયં યુગં વેદો લક્ષ્મીર્ગણપતિસ્તથા

લોકોના રક્ષક, ધરતીના દ્વારપાલ, બે પ્રવાહ, ત્રણ સૂર્ય, યુગ, વેદ, લક્ષ્મી અને ગણપતિ.

ઇતિ દેવા મખાગારે તિષ્ઠન્તિ પ્રતિતોરણં। વિઘ્નસઙ્ઘાપનોદાય ક્રતોઃ સંરક્ષણાય ચ

આ રીતે દેવતાઓ યજ્ઞશાળાના દરેક દ્વાર પર ઊભા રહી, વિઘ્નોનો ટોળો દૂર કરે છે અને યજ્ઞની રક્ષા કરે છે.

વજ્રં શક્તિં તથા દણ્ડં ખડ્ગં પાશં ધ્વજં ગદાં। ત્રિશૂલં ચક્રમમ્ભોજમ્પતાકાસ્વર્ચ્ચયેત્ ક્રમાત્

પછી, વજ્ર, શૂળ, દંડ, તલવાર, ફાંસો, ધ્વજ, ગદા, ત્રિશૂલ, ચક્ર, કમળ અને પતાકાનું ક્રમશઃ પૂજન કરવું જોઈએ.

ઓ હ્રૂં ફટ્ નમઃ। ઓં હ્રૂં ફટ્ દ્વાઃ સ્થશક્તયે હ્રૂં ફટ્ નમઃ ઇત્યાદિમન્ત્રૈઃ। કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ચ પુણ્ડરીકોથ વામનઃ। શઙ્કુકર્ણઃ સર્વનેત્રઃ સુમુખ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

'ઓ હ્રૂં ફટ્ નમઃ', 'ઓં હ્રૂં ફટ્, દ્વારની શક્તિને, હ્રૂં ફટ્ નમઃ' વગેરે મંત્રો વડે કુમુદ, કુમુદાક્ષ, પુંડરીક, વામન, શંખુકર્ણ, સર્વનેત્ર, સુમુખ અને સુપ્રતિષ્ઠિતને બોલાવી પૂજા કરવી.

ધ્વજાષ્ટદેવતાઃ પૂજ્યાઃ પૂર્વાદૌ ભૂતકોટિભિઃ। ઓં કૌં કુમુદાય નમ ઇત્યાદિમન્ત્રૈઃ

પૂર્વ દિશાથી આરંભ કરીને, ધ્વજની આઠ દેવતાઓની ભૂતગણો સાથે 'ઓં કૌં, કુમુદને નમઃ' જેવા મંત્રોથી પૂજા કરવી.

હેતુકં ત્રિપુરઘ્નઞ્ચ શક્ત્યાખ્યં યમજ્હ્વકં । કાલં કરાલિનં ષષ્ઠમેકાઙ્‌ઘ્નિમ્ભીમમષ્ટકં

હેતુક, ત્રિપુરવિનાશક, શક્તિ નામે ઓળખાતા, યમજ્વક, કાળ, કરાળિન, છઠ્ઠા એકાંઘ્નિ, ભીમ અને આઠમા અષ્ટક—આ બધા.

તથૈવ પૂજયેદ્ દિક્ષુ ક્ષેત્રપાલાનનુક્રમાત્। વલિભિઃ કુસુમૈર્ધૂપૈઃ સન્તુષ્ટાન્ પરિભાવયેત્

એ જ રીતે, દરેક દિશાના રક્ષકોની પણ ક્રમશઃ પુષ્પ, ધૂપ અને બલિથી પૂજા કરીને, તેઓ પ્રસન્ન થાય ત્યારે તેમનું સન્માન કરવું.

કમ્બલાસ્તૃતેષુ વર્ણેષુ વંશસ્થૂણાસ્વનુક્રમાત્ । પઞ્ચ ક્ષિત્યાદિતત્ત્વાનિ સદ્યોજાતાદિભિર્યજેત્

રંગીન કંબલ પર અને બાંબુના થાંભલાં પર ક્રમશઃ, પૃથ્વીથી આરંભ કરીને પાંચ તત્ત્વોની, સદ્યોજાત વગેરે દેવતાઓથી પૂજા કરવી.

સદાશિવપદવ્યાપિ મણ્ડપં ધામ શાઙ્કરં। પતાકાશક્તિસંયુક્તં તત્ત્વદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્

સદાશિવના સ્થાનમાં વ્યાપક એવા, શંકરનું ધામ, પતાકા અને શક્તિથી યુક્ત એવા મંડપને તત્ત્વદૃષ્ટિથી જોવું જોઈએ.

દિવ્યાન્તરિક્ષભૂમિષ્ઠવિઘ્નાનુત્સાર્ય્ય પૂર્વવત્। પ્રવિશેત્ પશ્ચિમદ્વારા શેષદ્વારાણિ દર્શયેત્

દૈવી, આકાશ અને પૃથ્વી પરના વિઘ્નો પહેલાંની જેમ દૂર કરીને, પશ્ચિમ દ્વારથી પ્રવેશવું અને બાકીના દ્વારો બતાવાં.

પ્રદક્ષિણક્રમાદ્‌ગત્વા નિવિષ્ટો વેદિદક્ષિણે। ઉત્તરાભિમુખઃ કુર્ય્યાદ્ ભૂતશુદ્ધિં યથા પુરા

પ્રદક્ષિણ ક્રમથી જઈ, વેદિકાના દક્ષિણ બાજુ બેઠા રહી, ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને, ભૂતશુદ્ધિ પહેલાંની જેમ કરવી.

અન્તર્ય્યાગં વિશેષાર્ઘ્યં મન્ત્રદ્રવ્યાદિશોધનં। કુર્વ્વીંત આત્મનઃ પૂજાં પઞ્ચગવ્યાદિ પૂર્વવત્

આંતરિક યજ્ઞ, વિશેષ અર્ઘ્ય, મંત્ર અને દ્રવ્યની શુદ્ધિ, અને ગાયના પાંચ પદાર્થોથી પોતાનું પૂજન પહેલાંની જેમ કરવું.

સાધારઙ્કલસન્તસ્મિન્ વિન્યસેત્તદનન્તરં। વિશેષાચ્છિચવતત્ત્વાય તત્ત્વત્રયમનુક્રમાત્

સામાન્ય આસન પર પછી, ખાસ કરીને શિવ તત્ત્વ માટે, ત્રણે તત્ત્વોને ક્રમશઃ સ્થાપિત કરવું.

લલાટસ્કન્ધપાદાન્તં શિવવિદ્યાત્મકં પરં। રુદ્રનારાયણબ્રહ્મદૈવતં નિજસઞ્ચરૈઃ

લલાટ, ખભા અને પગના અંત સુધી, શિવજ્ઞાનરૂપ પરમ તત્વ, રુદ્ર, નારાયણ અને બ્રહ્મા દેવતાઓને તેમના પોતાના સંચારથી સ્થાપિત કરવું.

ઓં હં હાં । મૂર્ત્તીસ્તદીશ્વરંસ્તત્ર પૂર્વવદ્વિનિવેશયેત્। તદ્વ્યાપકં શિવં સાઙ્ગં શિવહસ્તઞ્ચ મૂર્દ્ધનિ

'ઓં હં હાં' મંત્રથી, મૂર્તિ અને તેના ઈશ્વરને પહેલાંની જેમ ત્યાં સ્થાપિત કરવું; સર્વવ્યાપક અંગોવાળા શિવ અને શિવહસ્તને માથા પર રાખવું.

બ્રહ્મરન્ધ્રપ્રવિષ્ટેન તેજસા બાહ્યસાન્તરં । તમઃ પટલમાધૂય પ્રદ્યોતિતદિગન્તરં

બ્રહ્મરંધ્રથી પ્રવેશતા તેજથી, અંદર અને બહાર બંને, અંધકારના પડદાને દૂર કરીને, દિશાઓ પ્રકાશિત થાય છે.

આત્માનં મૂર્ત્તિપૈઃ સાર્દ્વં સ્રગ્વસ્ત્રકુસુમાદિભિઃ । ભૂષયિત્વા શિવોસ્મીતિ ધ્યાત્વા બોધાસિમુદ્ધિરેત્

મૂર્તિઓ સાથે પોતાને હાર, વસ્ત્ર, ફૂલ વગેરેથી શોભાવી, 'હું શિવ છું' એમ ધ્યાન કરીને જ્ઞાનની તલવારથી ઊભા થવું.

ચતુષ્પદાન્તસંસ્કારૈઃ સંસ્કુર્ય્યાન્મશમણ્ડપં। વિક્ષિપ્ય વિકિરાદીનિ કુશકૂર્ચોપસંહરેત્

ચાર ખૂણાના સંસ્કારોથી મંડપનું શुद्धિકરણ કરવું, પછી કુશના તણાં અને અન્ય સામગ્રી વિખેરી અને એકત્ર કરવી.

આસનીકૃત્ય વર્દ્ધન્યાં વાસ્ત્વાદીન્ પૂર્વવદ્યજેત્। શિવકુમ્ભાસ્ત્રવર્દ્ધન્યૌ પૂજયેચ્ચ સ્થિરાસને

વર્ધન પર આસન ગોઠવી, સ્થળ અને અન્યની પહેલાંની જેમ પૂજા કરવી; સ્થિર આસન પર શિવકુંભ અને વર્ધનકુંભની પણ પૂજા કરવી.

સ્વદિક્ષુ કલશારૂઢાંલ્લોકપાલાનનુક્રમાત્। સહસ્ત્રનયનં શક્રં વજ્રપાણિં વિભાવયેત્

દરેક દિશામાં, કળશ પર બેસેલા લોકપાલોને અને હજારો આંખો ધરાવતા, વજ્રધારી ઇન્દ્રને મનમાં દ્રઢપણે ધ્યાને લાવવો જોઈએ.

ઐરાવતગજારૂઢં સ્વર્ણવણ કિરીટિનં। સહસ્રનયનં શક્રં વજ્રપાણિં વિભાવયેત્

એરાવત નામના હાથી પર આરૂઢ, સોનાની મુગટ ધારણ કરેલા, હજારો આંખો ધરાવતા અને વજ્ર પકડેલા ઇન્દ્રનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સપ્તાર્ચ્ચિષં ચ વિભ્રાણમક્ષમાલાં કમણ્ડલું। જ્વાલામાલાકુલં રક્તં શક્તિહસ્તમજાસનં

સાત જ્વાળાઓ ધરાવતા, જપમાળા અને કમંડળુ પકડેલા, અગ્નિમાળાથી ઘેરાયેલા, લાલ રંગના, શક્તિ હાથમાં ધરાવતા અને બકરાની ઉપર બેઠેલા અગ્નિદેવનું મનમાં ચિંતન કરવું જોઈએ.

મહિષસ્થં દણ્ડહસ્તં યમં કાલાનલં સ્મરેત્। રક્તનેત્રં ખરારૂઢં ખડ્ગહસ્તઞ્ચ નૈર્ઋૃતં

મહિષ પર આરૂઢ, દંડ પકડેલા, સમયરૂપ અગ્નિ જેવા યમનું અને લાલ આંખો ધરાવતા, ગધેડા પર બેઠેલા, ખડગ પકડેલા નૈઋતનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

વરુણં મકરે શ્વેતં નાગપાશધરં સ્મરેત્। વાયું ચ હરિણે નીલં કુવેરં મેઘસંસ્થિતં

મકર પર આરૂઢ, સફેદ વર્ણના, સાપની પાશ પકડેલા વરુણનું; હરણ પર આરૂઢ, નીલા રંગના વાયુનું; અને મેઘ પર બેસેલા કુબેરનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

ત્રિશૂલિનં વૃષે ચેશં કૂર્મ્મેનન્તન્તુ ચક્રિણં। બ્રહ્માણં હંસગં ધ્યાયેચ્ચતુર્વક્ત્રં ચતુર્ભુજં

ત્રિશૂલધારી, વૃષભ પર આરૂઢ શિવનું; ચક્રધારી, કચ્છપ અને અનંત પર આરૂઢ વિષ્ણુનું; અને હંસ પર આરૂઢ, ચારે ચહેરા અને ચાર હાથ ધરાવતા બ્રહ્માનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સ્તમ્બમૂલેષુ કુમ્ભેષુ વેદ્યાં ધર્માદિકાન્ યજેત્। દિક્ષુ કુમ્ભેષ્વનન્તાદીન્ પૂજયન્ત્યપિ કેચન

સ્તંભના પાયે, કળશ પર અને વેદી પર ધર્માદિ દેવતાઓની પૂજા કરવી; દિશાઓમાં, કેટલાક અનંત અને અન્ય દેવતાઓની પણ કળશ પર પૂજા કરે છે.

શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેત્ કુમ્ભં ભ્રામયેદાત્મપૃષ્ઠગં । પૂર્વવત્ સ્થાપયેદાદૌ કુમ્ભં તદનુ વર્દ્ધનીં

શિવની આજ્ઞા ઉચ્ચારવી, કળશને પોતાના પીઠની આજુબાજુ ફેરવવો અને પહેલાંની જેમ કળશ અને પછી વૃદ્ધિ માટેનું પાત્ર સ્થાપવું.