અગ્નિપુરાણમ્

મુદ્રામુકૃટવાસાંસિ હારકુણ્ડલકઙ્કણાન્। કુર્ય્યાદાચાર્યપૂજાર્થં વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્

આચાર્યની પૂજા માટે મુદ્રા, મુકુટ, વસ્ત્રો, હાર, કુંડળ અને કંકણ તૈયાર કરવું, અને સંપત્તિમાં કોઈ દગો ન રાખવો.

તત્‌પાદપાદહીના ચ મૂત્તિભૃદસ્ત્રજાપિનાં । પૂજા સ્યાજ્જાપિભિસ્તુલ્યા વિપ્રદૈવજ્ઞશિલ્પિનાં

જો એમાં કશું ઓછું હોય, તો જપ કરનાર, બ્રાહ્મણ, દેવજ્ઞ અને શિલ્પી દ્વારા કરેલી પૂજા પણ સમાન ગણાય છે.

વજ્રાર્કશાન્તૌ નીલાતિનાલ્મુક્તાફલાનિ ચ । પુષ્પપદ્માદિશગઞ્ચ વૈદૂર્ય્યં રત્નમષ્ટમં

વજ્ર અને સૂર્યની શાંતિ માટે નીલમ, નીલ રત્ન, મુક્તા, ફૂલો, કમળ, શંખ અને આઠમું રત્ન વૈદૂર્ય રાખવું.

ઉષીરમાધવક્રાન્તારક્તચન્દનકાગુરું। શ્રીખણ્ડં સારિકઙ્કુષ્ઠં શઙ્‌ખિની હ્યોષધીગણઃ

ઉશીર, માધવી લતા, ક્રાંતા, લાલ ચંદન, અગરુ, શ્રેષ્ઠ ચંદન, સારિકા, કંકુષ્ટ, શંખિની અને અન્ય ઔષધિઓ.

હેમતામ્રમયં રક્તં રાજતઞ્ચ સકાંસ્યકં। શીસકઞ્ચેતિ લોહાનિ હરિતાલં મનઃ શિલા

સોનુ, તાંબુ, લાલ ધાતુ, ચાંદી, કાંસુ, સીસું—આ ધાતુઓ છે, સાથે હરિતાળ અને મનશિલા.

ગૈરિકં હેમમાક્ષીકં પારદો વહ્નિગૈરિકં। ગન્ધકાભ્રકમિત્યષ્ટૌ ધાતવો બ્રીહયસ્તથા

ગેરુ, સોનુ, માક્ષિક, પારો, અગ્નિ રંગનું ગેરુ, ગંધક, અભ્રક—આ આઠ ધાતુઓ છે, સાથે વિવિધ ચોખા.

ગોધૂમાન્ સતિલાન્માષાન્મુદ્‌ગાનપ્યાહરેદ્યવાન્। નીવારાન્ શ્યામકાનેવં વ્રીહયોઽપ્યષ્ટ કીર્ત્તિતાઃ

ગહૂં, તલ, માશ, મુગ, જવાર, નીવાર, શ્યામક અને આ રીતે આઠ પ્રકારના ચોખા ગણવામાં આવે છે.

ઈશ્વર ઉવાચ સ્નાત્વા નિત્યદ્વયં કૃત્વા પ્રણવાર્થકરો ગુરુઃ । સહાયૈર્મૂર્ત્તિપૈર્વિપ્રૈઃ સહ ગચ્છેન્મશાલયં

ઈશ્વર કહે છે: સ્નાન કરીને અને રોજની બે ક્રિયા કરીને, ગુરુ પ્રણવના અર્થમાં તત્પર રહી, સાથીઓ, મૂર્તિઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે અગ્નિ શાળામાં જાય.

શાન્ત્યાદિતોરણાંસ્તત્ર પૂર્વવત્ પૂજયેત્ ક્રમાત્। પ્રદક્ષિણક્રમાદેષાં શાખાયાં દ્વારપાલકાન્

ત્યાં, પહેલાં જેવું, શાંતિથી શરૂ થતા દરવાજા ક્રમથી પૂજવા, અને દરેક શાખા પર દ્વારપાલોનું પરિક્રમણ કરવું.

પ્રાચિ નન્દિમહાકાલૌ યામ્યે ભૃઙ્ગિવિનાયકૌ । વારુણે વૃષભસ્કન્દૌ દેવીચણ્ડૌ તથોત્તરે

પૂર્વમાં નંદી અને મહાકાલ, દક્ષિણમાં ભૃંગી અને વિનાયક, પશ્ચિમમાં વૃષભ અને સ્કંદ, ઉત્તરમાં દેવી અને ચંડા.

તચ્છાખામૂલદેશસ્થૌ પ્રશાન્તશિશિરૌ ઘટૌ। પર્જ્જન્યાશોકનામાનૌ ભૂતં સઞ્જીવનામૃતૌ

એ શાખાના મૂળમાં શાંત અને ઠંડા ઘાટા, પરજ્ઞા, અશોક, ભૂત, સંજીવન અને અમૃત છે.

ધનદશ્રીપ્રદૌ દ્વૌ દ્વૌ પૂજયેદનુપૂર્વશઃ । સ્વનામભિશ્ચતુર્થ્યન્તૈઃ પ્રણવાદિનમોન્તગૈઃ

ધન અને શ્રી આપનાર બે-બે જોડી ક્રમથી પૂજવી, તેમના નામ ચતુર્થિANTAમાં, અને અંતે ઓમથી પૂજા કરવી.

લોકગ્રહાવસુદ્વાઃસ્થસ્રવન્તીનાં દ્વયં દ્વયં। ભાનુત્રયં યુગં વેદો લક્ષ્મીર્ગણપતિસ્તથા

લોકોના રક્ષક, ધરતીના દ્વારપાલ, બે પ્રવાહ, ત્રણ સૂર્ય, યુગ, વેદ, લક્ષ્મી અને ગણપતિ.

ઇતિ દેવા મખાગારે તિષ્ઠન્તિ પ્રતિતોરણં। વિઘ્નસઙ્ઘાપનોદાય ક્રતોઃ સંરક્ષણાય ચ

આ રીતે દેવતાઓ યજ્ઞશાળાના દરેક દ્વાર પર ઊભા રહી, વિઘ્નોનો ટોળો દૂર કરે છે અને યજ્ઞની રક્ષા કરે છે.

વજ્રં શક્તિં તથા દણ્ડં ખડ્ગં પાશં ધ્વજં ગદાં। ત્રિશૂલં ચક્રમમ્ભોજમ્પતાકાસ્વર્ચ્ચયેત્ ક્રમાત્

પછી, વજ્ર, શૂળ, દંડ, તલવાર, ફાંસો, ધ્વજ, ગદા, ત્રિશૂલ, ચક્ર, કમળ અને પતાકાનું ક્રમશઃ પૂજન કરવું જોઈએ.

ઓ હ્રૂં ફટ્ નમઃ। ઓં હ્રૂં ફટ્ દ્વાઃ સ્થશક્તયે હ્રૂં ફટ્ નમઃ ઇત્યાદિમન્ત્રૈઃ। કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ચ પુણ્ડરીકોથ વામનઃ। શઙ્કુકર્ણઃ સર્વનેત્રઃ સુમુખ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

'ઓ હ્રૂં ફટ્ નમઃ', 'ઓં હ્રૂં ફટ્, દ્વારની શક્તિને, હ્રૂં ફટ્ નમઃ' વગેરે મંત્રો વડે કુમુદ, કુમુદાક્ષ, પુંડરીક, વામન, શંખુકર્ણ, સર્વનેત્ર, સુમુખ અને સુપ્રતિષ્ઠિતને બોલાવી પૂજા કરવી.

ધ્વજાષ્ટદેવતાઃ પૂજ્યાઃ પૂર્વાદૌ ભૂતકોટિભિઃ। ઓં કૌં કુમુદાય નમ ઇત્યાદિમન્ત્રૈઃ

પૂર્વ દિશાથી આરંભ કરીને, ધ્વજની આઠ દેવતાઓની ભૂતગણો સાથે 'ઓં કૌં, કુમુદને નમઃ' જેવા મંત્રોથી પૂજા કરવી.

હેતુકં ત્રિપુરઘ્નઞ્ચ શક્ત્યાખ્યં યમજ્હ્વકં । કાલં કરાલિનં ષષ્ઠમેકાઙ્‌ઘ્નિમ્ભીમમષ્ટકં

હેતુક, ત્રિપુરવિનાશક, શક્તિ નામે ઓળખાતા, યમજ્વક, કાળ, કરાળિન, છઠ્ઠા એકાંઘ્નિ, ભીમ અને આઠમા અષ્ટક—આ બધા.

તથૈવ પૂજયેદ્ દિક્ષુ ક્ષેત્રપાલાનનુક્રમાત્। વલિભિઃ કુસુમૈર્ધૂપૈઃ સન્તુષ્ટાન્ પરિભાવયેત્

એ જ રીતે, દરેક દિશાના રક્ષકોની પણ ક્રમશઃ પુષ્પ, ધૂપ અને બલિથી પૂજા કરીને, તેઓ પ્રસન્ન થાય ત્યારે તેમનું સન્માન કરવું.

કમ્બલાસ્તૃતેષુ વર્ણેષુ વંશસ્થૂણાસ્વનુક્રમાત્ । પઞ્ચ ક્ષિત્યાદિતત્ત્વાનિ સદ્યોજાતાદિભિર્યજેત્

રંગીન કંબલ પર અને બાંબુના થાંભલાં પર ક્રમશઃ, પૃથ્વીથી આરંભ કરીને પાંચ તત્ત્વોની, સદ્યોજાત વગેરે દેવતાઓથી પૂજા કરવી.

સદાશિવપદવ્યાપિ મણ્ડપં ધામ શાઙ્કરં। પતાકાશક્તિસંયુક્તં તત્ત્વદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્

સદાશિવના સ્થાનમાં વ્યાપક એવા, શંકરનું ધામ, પતાકા અને શક્તિથી યુક્ત એવા મંડપને તત્ત્વદૃષ્ટિથી જોવું જોઈએ.

દિવ્યાન્તરિક્ષભૂમિષ્ઠવિઘ્નાનુત્સાર્ય્ય પૂર્વવત્। પ્રવિશેત્ પશ્ચિમદ્વારા શેષદ્વારાણિ દર્શયેત્

દૈવી, આકાશ અને પૃથ્વી પરના વિઘ્નો પહેલાંની જેમ દૂર કરીને, પશ્ચિમ દ્વારથી પ્રવેશવું અને બાકીના દ્વારો બતાવાં.

પ્રદક્ષિણક્રમાદ્‌ગત્વા નિવિષ્ટો વેદિદક્ષિણે। ઉત્તરાભિમુખઃ કુર્ય્યાદ્ ભૂતશુદ્ધિં યથા પુરા

પ્રદક્ષિણ ક્રમથી જઈ, વેદિકાના દક્ષિણ બાજુ બેઠા રહી, ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને, ભૂતશુદ્ધિ પહેલાંની જેમ કરવી.

અન્તર્ય્યાગં વિશેષાર્ઘ્યં મન્ત્રદ્રવ્યાદિશોધનં। કુર્વ્વીંત આત્મનઃ પૂજાં પઞ્ચગવ્યાદિ પૂર્વવત્

આંતરિક યજ્ઞ, વિશેષ અર્ઘ્ય, મંત્ર અને દ્રવ્યની શુદ્ધિ, અને ગાયના પાંચ પદાર્થોથી પોતાનું પૂજન પહેલાંની જેમ કરવું.

સાધારઙ્કલસન્તસ્મિન્ વિન્યસેત્તદનન્તરં। વિશેષાચ્છિચવતત્ત્વાય તત્ત્વત્રયમનુક્રમાત્

સામાન્ય આસન પર પછી, ખાસ કરીને શિવ તત્ત્વ માટે, ત્રણે તત્ત્વોને ક્રમશઃ સ્થાપિત કરવું.

લલાટસ્કન્ધપાદાન્તં શિવવિદ્યાત્મકં પરં। રુદ્રનારાયણબ્રહ્મદૈવતં નિજસઞ્ચરૈઃ

લલાટ, ખભા અને પગના અંત સુધી, શિવજ્ઞાનરૂપ પરમ તત્વ, રુદ્ર, નારાયણ અને બ્રહ્મા દેવતાઓને તેમના પોતાના સંચારથી સ્થાપિત કરવું.

ઓં હં હાં । મૂર્ત્તીસ્તદીશ્વરંસ્તત્ર પૂર્વવદ્વિનિવેશયેત્। તદ્વ્યાપકં શિવં સાઙ્ગં શિવહસ્તઞ્ચ મૂર્દ્ધનિ

'ઓં હં હાં' મંત્રથી, મૂર્તિ અને તેના ઈશ્વરને પહેલાંની જેમ ત્યાં સ્થાપિત કરવું; સર્વવ્યાપક અંગોવાળા શિવ અને શિવહસ્તને માથા પર રાખવું.

બ્રહ્મરન્ધ્રપ્રવિષ્ટેન તેજસા બાહ્યસાન્તરં । તમઃ પટલમાધૂય પ્રદ્યોતિતદિગન્તરં

બ્રહ્મરંધ્રથી પ્રવેશતા તેજથી, અંદર અને બહાર બંને, અંધકારના પડદાને દૂર કરીને, દિશાઓ પ્રકાશિત થાય છે.

આત્માનં મૂર્ત્તિપૈઃ સાર્દ્વં સ્રગ્વસ્ત્રકુસુમાદિભિઃ । ભૂષયિત્વા શિવોસ્મીતિ ધ્યાત્વા બોધાસિમુદ્ધિરેત્

મૂર્તિઓ સાથે પોતાને હાર, વસ્ત્ર, ફૂલ વગેરેથી શોભાવી, 'હું શિવ છું' એમ ધ્યાન કરીને જ્ઞાનની તલવારથી ઊભા થવું.