અગ્નિપુરાણમ્

ધાન્યપુઞ્જકૃતાધારાન્ સવસ્ત્રાન્ સ્રગ્વિભૂષિતાન્। સહિરણ્યાન્ સમાલબ્ધાન્ ગન્ધપાનીયપૂરિતાન્

ધાન્યના ઢગલાથી બનેલા પાત્ર, કપડાં અને ફૂલોની માળાથી સજેલા; સોનાથી ભરેલા અને સુગંધિત પાણીથી છાંટેલા.

પૂર્ણપાત્રફલાધારાન્ પલ્લવાદ્યાન્ સલક્ષણાન્। વસ્ત્રૈરાચ્છાદયેત્ કુમ્ભાનાહરેદ્‌ગૌરસર્ષપાન્

ફળથી ભરેલા પાત્ર, પલ્લવ અને શુભ ચિહ્નવાળા પાત્ર; કુંભને કપડાંથી ઢાંકવા અને સફેદ રાઈ લાવવી.

વિકિરાર્થન્તથા લાજાન્ જ્ઞાનખડ્ગઞ્ચ પૂર્વવત્। સાપિધાનાં ચરુસ્થાલીં દર્વ્વી ચ તામ્રનિર્મ્મિતાં

વિખેરવા માટે લાજ લાવવી, અને જ્ઞાનની ખડગ પણ પહેલાની જેમ; ઢાંકવાળું ચરુનું પાત્ર અને તાંબાથી બનેલી દરવી.

ઘૃતક્ષૌદ્રાન્વિતં પાત્રં પાદાભ્યઙ્ગકૃતે તથા। વિષ્ટરાંસ્ત્રિશતાદર્ભદલૈર્બાહુપ્રમાણકાન્

પાદ અભ્યંગ માટે ઘી અને મધથી મિશ્રિત પાત્ર; ત્રણસો દર્ભાના પાંદડા વડે બનેલી ચટાઈ, હાથની લંબાઈ પ્રમાણે.

ચતુરશ્ચતુરસ્તદ્વત્ પાલાશાન્ પરિધીનપિ। તિલપાત્રં હવિઃ પાત્રમર્ધપાત્રં પવિત્રકં

ચોરસ અને ચતુરસ ચટાઈ, પલાશના પાંદડાથી બનેલી; તલ માટે પાત્ર, હવિ માટે પાત્ર, અડધું પાત્ર અને પવિત્રક.

પલવિંશાષ્ટમાનાનિ ઘટો ધૂપપ્રદાનકં । શ્રુક્શ્રુવૌ પિટકં પીઠં વ્યજનં શુષ્કમિન્ધનં

અઠાવીસ વસ્તુઓ: ધૂપ અર્પણ માટેનો ઘડો, ચમચા, ટોપલી, બેઠાડું, પંખો અને સૂકું ઇંધણ.

પુષ્પં પત્રં ગુગ્ગુલઞ્ચ ઘૃતૈર્દ્દીપાંશ્ચ ધૂપકં। અક્ષતાનિ ત્રિસૂત્રીઞ્ચ ગવ્યમાજ્યં યવાંસ્તિલાન્

ફૂલો, પાંદડા, ગુગ્ગલ, ઘીથી દીવો, ધૂપ, અખંડ ચોખા, ત્રણ તાંડા વાળી દોર, ગાયનું ઘી, જવાર અને તલ.

કુશાઃ શાનત્યૈ ત્રિમધુરં સમિધો દશપર્વિકાઃ। બાહુમાત્રં શ્રુવં હસ્તમ્ અર્કાદિગ્રહશાન્ત્યે

શુદ્ધિ માટે કુશ, ત્રણ પ્રકારની મીઠી વસ્તુઓ, દસ ઇંધણના લાકડા, હાથ જેટલી લાંબી ચમચી અને સૂર્ય તથા અન્ય ગ્રહોને શાંત કરવા માટે હાથ.

સમિધોઽર્કપલાશોત્થાઃ ખાદિરામાર્ગપિપ્પલાઃ । ઉદુમ્બરશમીદૂર્વાકુશોત્થાઃ શતમષ્ટ ચ

ઇંધણના લાકડા અર્ક, પલાશ, ખાદિર, આમ, પિપ્પલ, ઉદુંબર, શમી, દુર્વા અને કુશમાંથી હોવા જોઈએ—કુલ એકસો આઠ.

તદભાવે યવતિલા ગૃહોપકરણં તથા। સ્થાલીદર્વીપિધાનાદિ દેવાદિભ્યોંઽશુકદ્વયં

જો એ ન મળે તો જવાર અને તલ, ઘરનાં વાસણો, દેવો માટે બે કપડાં, તથા સ્ટીલની વાસી, ચમચી અને ઢાંકણ.

મુદ્રામુકૃટવાસાંસિ હારકુણ્ડલકઙ્કણાન્। કુર્ય્યાદાચાર્યપૂજાર્થં વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્

આચાર્યની પૂજા માટે મુદ્રા, મુકુટ, વસ્ત્રો, હાર, કુંડળ અને કંકણ તૈયાર કરવું, અને સંપત્તિમાં કોઈ દગો ન રાખવો.

તત્‌પાદપાદહીના ચ મૂત્તિભૃદસ્ત્રજાપિનાં । પૂજા સ્યાજ્જાપિભિસ્તુલ્યા વિપ્રદૈવજ્ઞશિલ્પિનાં

જો એમાં કશું ઓછું હોય, તો જપ કરનાર, બ્રાહ્મણ, દેવજ્ઞ અને શિલ્પી દ્વારા કરેલી પૂજા પણ સમાન ગણાય છે.

વજ્રાર્કશાન્તૌ નીલાતિનાલ્મુક્તાફલાનિ ચ । પુષ્પપદ્માદિશગઞ્ચ વૈદૂર્ય્યં રત્નમષ્ટમં

વજ્ર અને સૂર્યની શાંતિ માટે નીલમ, નીલ રત્ન, મુક્તા, ફૂલો, કમળ, શંખ અને આઠમું રત્ન વૈદૂર્ય રાખવું.

ઉષીરમાધવક્રાન્તારક્તચન્દનકાગુરું। શ્રીખણ્ડં સારિકઙ્કુષ્ઠં શઙ્‌ખિની હ્યોષધીગણઃ

ઉશીર, માધવી લતા, ક્રાંતા, લાલ ચંદન, અગરુ, શ્રેષ્ઠ ચંદન, સારિકા, કંકુષ્ટ, શંખિની અને અન્ય ઔષધિઓ.

હેમતામ્રમયં રક્તં રાજતઞ્ચ સકાંસ્યકં। શીસકઞ્ચેતિ લોહાનિ હરિતાલં મનઃ શિલા

સોનુ, તાંબુ, લાલ ધાતુ, ચાંદી, કાંસુ, સીસું—આ ધાતુઓ છે, સાથે હરિતાળ અને મનશિલા.

ગૈરિકં હેમમાક્ષીકં પારદો વહ્નિગૈરિકં। ગન્ધકાભ્રકમિત્યષ્ટૌ ધાતવો બ્રીહયસ્તથા

ગેરુ, સોનુ, માક્ષિક, પારો, અગ્નિ રંગનું ગેરુ, ગંધક, અભ્રક—આ આઠ ધાતુઓ છે, સાથે વિવિધ ચોખા.

ગોધૂમાન્ સતિલાન્માષાન્મુદ્‌ગાનપ્યાહરેદ્યવાન્। નીવારાન્ શ્યામકાનેવં વ્રીહયોઽપ્યષ્ટ કીર્ત્તિતાઃ

ગહૂં, તલ, માશ, મુગ, જવાર, નીવાર, શ્યામક અને આ રીતે આઠ પ્રકારના ચોખા ગણવામાં આવે છે.

ઈશ્વર ઉવાચ સ્નાત્વા નિત્યદ્વયં કૃત્વા પ્રણવાર્થકરો ગુરુઃ । સહાયૈર્મૂર્ત્તિપૈર્વિપ્રૈઃ સહ ગચ્છેન્મશાલયં

ઈશ્વર કહે છે: સ્નાન કરીને અને રોજની બે ક્રિયા કરીને, ગુરુ પ્રણવના અર્થમાં તત્પર રહી, સાથીઓ, મૂર્તિઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે અગ્નિ શાળામાં જાય.

શાન્ત્યાદિતોરણાંસ્તત્ર પૂર્વવત્ પૂજયેત્ ક્રમાત્। પ્રદક્ષિણક્રમાદેષાં શાખાયાં દ્વારપાલકાન્

ત્યાં, પહેલાં જેવું, શાંતિથી શરૂ થતા દરવાજા ક્રમથી પૂજવા, અને દરેક શાખા પર દ્વારપાલોનું પરિક્રમણ કરવું.

પ્રાચિ નન્દિમહાકાલૌ યામ્યે ભૃઙ્ગિવિનાયકૌ । વારુણે વૃષભસ્કન્દૌ દેવીચણ્ડૌ તથોત્તરે

પૂર્વમાં નંદી અને મહાકાલ, દક્ષિણમાં ભૃંગી અને વિનાયક, પશ્ચિમમાં વૃષભ અને સ્કંદ, ઉત્તરમાં દેવી અને ચંડા.

તચ્છાખામૂલદેશસ્થૌ પ્રશાન્તશિશિરૌ ઘટૌ। પર્જ્જન્યાશોકનામાનૌ ભૂતં સઞ્જીવનામૃતૌ

એ શાખાના મૂળમાં શાંત અને ઠંડા ઘાટા, પરજ્ઞા, અશોક, ભૂત, સંજીવન અને અમૃત છે.

ધનદશ્રીપ્રદૌ દ્વૌ દ્વૌ પૂજયેદનુપૂર્વશઃ । સ્વનામભિશ્ચતુર્થ્યન્તૈઃ પ્રણવાદિનમોન્તગૈઃ

ધન અને શ્રી આપનાર બે-બે જોડી ક્રમથી પૂજવી, તેમના નામ ચતુર્થિANTAમાં, અને અંતે ઓમથી પૂજા કરવી.

લોકગ્રહાવસુદ્વાઃસ્થસ્રવન્તીનાં દ્વયં દ્વયં। ભાનુત્રયં યુગં વેદો લક્ષ્મીર્ગણપતિસ્તથા

લોકોના રક્ષક, ધરતીના દ્વારપાલ, બે પ્રવાહ, ત્રણ સૂર્ય, યુગ, વેદ, લક્ષ્મી અને ગણપતિ.

ઇતિ દેવા મખાગારે તિષ્ઠન્તિ પ્રતિતોરણં। વિઘ્નસઙ્ઘાપનોદાય ક્રતોઃ સંરક્ષણાય ચ

આ રીતે દેવતાઓ યજ્ઞશાળાના દરેક દ્વાર પર ઊભા રહી, વિઘ્નોનો ટોળો દૂર કરે છે અને યજ્ઞની રક્ષા કરે છે.

વજ્રં શક્તિં તથા દણ્ડં ખડ્ગં પાશં ધ્વજં ગદાં। ત્રિશૂલં ચક્રમમ્ભોજમ્પતાકાસ્વર્ચ્ચયેત્ ક્રમાત્

પછી, વજ્ર, શૂળ, દંડ, તલવાર, ફાંસો, ધ્વજ, ગદા, ત્રિશૂલ, ચક્ર, કમળ અને પતાકાનું ક્રમશઃ પૂજન કરવું જોઈએ.

ઓ હ્રૂં ફટ્ નમઃ। ઓં હ્રૂં ફટ્ દ્વાઃ સ્થશક્તયે હ્રૂં ફટ્ નમઃ ઇત્યાદિમન્ત્રૈઃ। કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ચ પુણ્ડરીકોથ વામનઃ। શઙ્કુકર્ણઃ સર્વનેત્રઃ સુમુખ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

'ઓ હ્રૂં ફટ્ નમઃ', 'ઓં હ્રૂં ફટ્, દ્વારની શક્તિને, હ્રૂં ફટ્ નમઃ' વગેરે મંત્રો વડે કુમુદ, કુમુદાક્ષ, પુંડરીક, વામન, શંખુકર્ણ, સર્વનેત્ર, સુમુખ અને સુપ્રતિષ્ઠિતને બોલાવી પૂજા કરવી.

ધ્વજાષ્ટદેવતાઃ પૂજ્યાઃ પૂર્વાદૌ ભૂતકોટિભિઃ। ઓં કૌં કુમુદાય નમ ઇત્યાદિમન્ત્રૈઃ

પૂર્વ દિશાથી આરંભ કરીને, ધ્વજની આઠ દેવતાઓની ભૂતગણો સાથે 'ઓં કૌં, કુમુદને નમઃ' જેવા મંત્રોથી પૂજા કરવી.

હેતુકં ત્રિપુરઘ્નઞ્ચ શક્ત્યાખ્યં યમજ્હ્વકં । કાલં કરાલિનં ષષ્ઠમેકાઙ્‌ઘ્નિમ્ભીમમષ્ટકં

હેતુક, ત્રિપુરવિનાશક, શક્તિ નામે ઓળખાતા, યમજ્વક, કાળ, કરાળિન, છઠ્ઠા એકાંઘ્નિ, ભીમ અને આઠમા અષ્ટક—આ બધા.

તથૈવ પૂજયેદ્ દિક્ષુ ક્ષેત્રપાલાનનુક્રમાત્। વલિભિઃ કુસુમૈર્ધૂપૈઃ સન્તુષ્ટાન્ પરિભાવયેત્

એ જ રીતે, દરેક દિશાના રક્ષકોની પણ ક્રમશઃ પુષ્પ, ધૂપ અને બલિથી પૂજા કરીને, તેઓ પ્રસન્ન થાય ત્યારે તેમનું સન્માન કરવું.