અગ્નિપુરાણમ્

યમલાર્જુનમધ્યેઽગાદ્ ભગ્નૌ ચ યમલાર્જુનૌ। પરિવૃત્તશ્ચ શકટઃ પાદક્ષેપાત્ સ્તનાર્થિના

કૃષ્ણ યમલાર્જુન વૃક્ષો વચ્ચે ગયો અને એ વૃક્ષો તૂટી પડ્યા. સ્તનપાન માંગતા બાળકના પગના ધક્કાથી રથ પણ ઉલટાઈ ગયો.

પૂતના સ્તનપાનેન સા હતા હન્તુમુદ્યતા। વૃન્દાવનગતઃ કૃષ્ણઃ કાલિયં યમુનાહ્રદાત્

પૂતના, જે બાળકને મારવા આવી હતી, તે સ્તનપાન કરતી વખતે મરી ગઈ. કૃષ્ણ વ્રિંદાવન ગયો અને યમુનાના તળાવમાં કાળિયાને વશ કર્યો.

જિત્વા નિઃ સાર્ય ચાબ્ધિસ્થઞ્ચકાર બલસંસ્તુતઃ। ક્ષેમં તાલવનં ચક્રે હત્વા ધેનુકગર્દ્દભમ્

કૃષ્ણએ કાળિયાને હરાવીને પાણીમાંથી બહાર કાઢ્યો અને તેની શક્તિ માટે વખાણાયો. તેણે ધેનુક નામના ગધેડા દાનવને મારી તાળવનને સુરક્ષિત કર્યું.

અરિષ્ટવૃષભં હત્વા કેશિનં હયરૂપિણમ્। શક્રોત્સવં પરિત્યજ્ય કારિતો ગોત્રયજ્ઞકઃ

કૃષ્ણએ અરીષ્ટ નામના વાછરડાદાનવ અને ઘોડા રૂપે આવેલા કેશીને મારી નાખ્યા. પછી તેણે ઇન્દ્ર મહોત્સવ છોડીને ગોપાળક યજ્ઞ કરાવ્યો.

પર્વતં ઘારયિત્વા ચ શક્રાદ્ વૃપ્ટિર્નિવારિતા। નમસ્કૃતો મહેન્દ્રેણ ગોવિન્દોઽથાર્જુનોર્પિતઃ

કૃષ્ણએ પર્વત ઉંચકીને ઇન્દ્ર દ્વારા વરસાવેલી વરસાદ રોકી દીધી. ત્યારબાદ મહેન્દ્રએ ગોવિંદની પૂજા કરી અને તેને અર્જુનને અર્પણ કર્યો.

ઇન્દ્રોત્સવસ્તુ તુષ્ટેન ભૂયઃ કૃષ્ણેન કારિતઃ। રથસ્થો મથુરાઞ્ચાગાત્ કંસોક્તાક્રૂરસંસ્તુતઃ

પછી કૃષ્ણ પ્રસન્ન થઈને ફરીથી ઇન્દ્ર મહોત્સવ કરાવ્યો. પછી તે રથમાં બેસી કમ્સના આદેશથી અક્રૂર દ્વારા વખાણાતો મથુરા ગયો.

ગોપીભિરનુરક્તાબિઃ ક્રીડિતાભિર્નિરીક્ષિતઃ। રજકં ચાપ્રયચ્છન્તં ઇત્વા વસ્ત્રાણિ ચાગ્રહીત્

કૃષ્ણને પ્રેમાળ ગોપીઓએ રમતાં રમતાં જોઈને આનંદ કર્યો. તેણે કપડાં આપવાથી ઇનકાર કરનાર ધોબીને હરાવ્યો અને કપડાં લઈ લીધાં.

સહ રામેણ માલાભૃન્માલાકારે વરન્દદૌ। દત્તાનુલેપનાં કુબ્જામૃજું ચક્રેઽહનદ્ ગજમ્

રામ સાથે કૃષ્ણે માળા પહેરી અને માળાવાળાને વરદાન આપ્યું. તે પછી તેણે સુગંધ લગાવનારી કુબજાને સીધી કરી અને હાથીને મારી નાખ્યો.

મત્તં કુવલયાપીડં દ્વારિ રઙ્ગં પ્રવિશ્ય ચ। કંસાદીનાં પશ્યતાં ચ મઞ્ચસ્થાનાં નિયુદ્ધકમ્

કૃષ્ણે દરવાજા પર ઉગ્ર અને મદમાં આવેલા કુવલયાપીડ હાથીનો સામનો કર્યો અને પછી રંગભૂમિમાં કમ્સ તથા અન્ય મહાનુભાવો સામે કુસ્તી કરી.

ચક્રે ચારણૂરમલ્લેન મુષ્ટિકેન બલોઽકરોત્। ચાણૂરમુષ્ટિકૌ તાભ્યાં હતૌ મલ્લૌ તથાપરે

કૃષ્ણે ચાણૂર નામના મલ્લ સાથે અને બલરામે મુષ્ટિક સાથે યુદ્ધ કર્યું. ચાણૂર અને મુષ્ટિક બંને તેમના હાથોથી માર્યા ગયા, અને બીજા મલ્લો પણ હારા.

જરાસન્ધસ્ય તે પુત્રયૌ જરાસન્ધસ્તદીરિતઃ। ચક્રેસ મથુરારોધં યાદવૈર્યુયુધે ચ કંસગે

એ બંને જરાસંધના પુત્રો હતા. જરાસંધને જાણ થતાં તેણે મથુરાને ઘેરી લીધી અને કમ્સ માટે યાદવો સાથે યુદ્ધ કર્યું.

રામકૃષ્ણૌ ચ મથુરાં ત્યક્ત્વા ગોમન્તમાગતૌ। જરાસન્ધં વિજિત્યાજૌ પૌણ્ડ્રકં વાસુદેવકમ્

રામ અને કૃષ્ણે મથુરા છોડી ગોમંત ગયા. તેમણે યુદ્ધમાં જરાસંધને હરાવ્યો અને પછી પૌંડ્રક વસુદેવને પણ જીત્યો.

પુરીં ચ દ્વારકાં કૃત્વા ન્યવસદ્ યાદવૈર્વૃતઃ। ભૌમં તુ નાકં હત્વા તેનાનીતાશ્ચ કન્યકાઃ

કૃષ્ણે દ્વારકા નગર સ્થાપી અને યાદવો સાથે ત્યાં વસ્યા. તેણે ભૌમને મારીને ત્યાંથી કન્યાઓને લાવી.

દેવગન્ધર્વયક્ષાણાં તા ઉવાહ જનાર્દ્દનઃ। ષોડશસ્ત્રીસહસ્ત્રાણિ રુક્મિણ્યાદ્યાસ્તથાષ્ટ ચ

જનાર્દને એ કન્યાઓ સાથે લગ્ન કર્યા, જે દેવ, ગંધર્વ અને યક્ષ કુળની હતી. રૂક્મિણી સહિત તેની સોળ હજાર પત્નીઓ અને આઠ અન્ય પણ હતી.

સત્યભામાસમાયુક્તો ગરુડે નરકાર્દનઃ। મણિશૈલં સન્ત્યશ્ચ ઇન્દ્રં જિત્વા હરિર્દિવિ

સત્યભામા સાથે, નરકાસુરને હરાવનાર હરિ, ગરુડ પર ચડીને મણિપર્વત ગયો. તેણે ઇન્દ્રને જીત્યો અને સ્વર્ગમાંથી મણિ લાવ્યો.

પારિજાતં સમાનીય સત્યભામાગૃહેઽકરોત્। સાન્દીપનેશ્ચ શશ્ત્રાસ્ત્રં જ્ઞાત્વા, તદ્બાલકં દદૌ

પારિજાત વૃક્ષ લાવીને કૃષ્ણે તે સત્યભામાના ઘરમાં મૂક્યું હતું. સાંદીપનિ પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યાનું જ્ઞાન મેળવી, કૃષ્ણે તેમના પુત્રને પાછો આપ્યો.

જિત્વા પઞ્ચજનં દૈત્યં યમેન ચ સુપૂજિતઃ। અવધીત્ કાલયવનં મુચુકુન્દેન પૂજિતઃ

પાંચજન નામના દૈત્યને હરાવીને, કૃષ્ણે યમરાજ પાસેથી બહુ સન્માન મેળવ્યું. પછી કાળયવનને માર્યા અને મુચુકુંદે પણ કૃષ્ણનું પૂજન કર્યું.

વસુદેવં દેવકીઞ્ચ ભક્તવિપ્રાંશ્ચ સોર્ચ્ચયત્। રેવત્યાં બલભદ્રાચ્ચ યજ્ઞાતે નિશઠોન્મુકૌ

કૃષ્ણે વસુદેવ, દેવકી અને ભક્ત બ્રાહ્મણોનું સન્માન કર્યું. રેવતી અને બલભદ્રે યજ્ઞ કરી, પછી બંને વિદાય માટે તૈયાર થયા.

કૃષ્ણાત્ શામ્બો જામ્બવત્યામન્યાસ્વન્યેઽભવન્ સુતાઃ । પ્રદ્યુમ્નોઽભૂચ્ચ રુક્મિણ્યાં ષષ્ઠેઽહ્નિ સ હૃતો બલાત્

કૃષ્ણથી જામ્બવતીના ગર્ભે શામ્બનો જન્મ થયો અને અન્ય પત્નીઓમાંથી બીજા પુત્રો થયા. રુક્મિણીના ગર્ભે પ્રદ્યુમ્નનો જન્મ થયો અને છઠ્ઠા દિવસે જ તેને બળજબરીથી અપહરણ કરવામાં આવ્યો.

શમ્બરેણામ્બુધૌ ક્ષિપ્તોમત્સ્યોજગ્રાહ ધીવરઃ। તં મત્સ્યં શમ્બરાયાદાન્માયાવત્યૈચ શમ્બરઃ

શમ્બરે પ્રદ્યુમ્નને દરિયામાં ફેંકી દીધો, ત્યાં એક માછીમારે તેને માછલી રૂપે પકડ્યો. પછી એ માછલી શમ્બર પાસે લાવવામાં આવી, અને ત્યાં માયાવતી પણ હતી.

માયાવતી મત્સ્યમધ્યે દૃષ્ટ્વા સ્વં પતિમાદરાત્। પપોષ સા તં ચોવાચ રતિસ્તેઽહં પતિર્મમ

માયાવતીએ માછલીના પેટમાં પોતાના પતિને જોઈને પ્રેમથી તેનું પાલન કર્યું અને કહ્યું: 'હું તારી રતિ છું, તું મારો પતિ છે.'

કામસ્ત્વં શમ્ભુનાનઙ્ગઃ કૃતોહં શમ્બરેણ ચ। હૃતા ન તસ્ય પત્ની ત્વં માયાજ્ઞઃ શમ્બરં જહિ

'તુ કામદેવ છે, શિવે તને નિર્દેહ કર્યો છે અને મને શમ્બરે અપહરણ કરી હતી. હું તેની પત્ની નથી. તું માયાવિદ્યા જાણે છે, શમ્બરને મારી નાખ.'

તચ્છ્રુત્વા શમ્બરં હત્વા પ્રદ્યુમ્નઃ સહ ભાર્યયા। મા યાવત્યા યયૌ કૃષ્ણં કૃષ્ણો હૃષ્ટોઽથ રુક્મિણી

આ વાત સાંભળી, પ્રદ્યુમ્ને શમ્બરને મારી નાખ્યો અને પોતાની પત્ની માયાવતી સાથે કૃષ્ણ પાસે ગયો. કૃષ્ણ અને રુક્મિણી બંને ખૂબ આનંદિત થયા.

પ્રદ્યુમ્નાદનિરુદ્વોભૂદુષાપતિરુદારધીઃ। બાણો બલિસુતસ્તસ્ય સુતોષા શોણિતં પુરમ્

પ્રદ્યુમ્નના ગર્ભે અનિરુદ્ધનો જન્મ થયો, જે ઉષાનો પતિ અને ઉત્તમ બુદ્ધિવાળો હતો. બાણ, જે બલિનો પુત્ર હતો, તેની પુત્રી ઉષા શોણિતપુરમાં રહેતી હતી.

તપસા શિવપુત્રોઽભૂદ્ માયૂરધ્વજપાતિતઃ। યુદ્ધં પ્રાપ્સ્યસિ બાણ ત્વં બાણં તુષ્ટઃ શિવોભ્યધાત્

કઠોર તપસ્યા કરીને બાણે શિવપુત્રપદ મેળવ્યું અને મયૂરધ્વજ ધારણ કર્યો. શિવ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'બાણ, તને યુદ્ધ મળશે.'

શિવેન ક્રીડતીં ગૌરીં દૃષ્ટ્વોષા સસ્પૃહા પતૌ। તામાહ ગૌરી ભર્ત્તા તે નિશિ સુપ્તેતિ દર્શનાત્

ઉષાએ ગૌરીને શિવ સાથે રમતી જોઈ અને પતિ માટે ઈચ્છા ઉઠી. ત્યારે ગૌરીએ કહ્યું: 'રાત્રે સ્વપ્નમાં તારો પતિ તને દેખાશે.'

વૈશાખમાસદ્વાદશ્યાં પુંસો ભર્ત્તા ભવિષ્યતિ। ગૌર્ય્યુક્ત હર્ષિતા ચોષા ગૃહે સુપ્તા દદર્શ તમ્

વૈશાખ મહિનાની દ્વાદશી તિથિએ તારો પતિ થશે, એમ ગૌરીએ કહ્યું. ગૌરીના વચનથી ખુશ થઈ, ઉષાએ ઘરમાં સુતી વખતે સ્વપ્નમાં તેને જોયો.

આત્મના સઙ્ગતં જ્ઞાત્વા તત્સખ્યા ચિત્રલેખયા। લિખિતાદ્વૈ ચિત્રપટાદનિસ્દ્ધં સમાનયત્

પછી, પોતાની સખી ચિત્રલેખાએ ચિત્રપટ પર તેનું સ્વરૂપ દોરીને અનિરુદ્ધને અવરોધ વિના ઉષા પાસે લાવ્યો.

કૃષ્ણણૌત્રં દ્વારકાતો દુહિતા બાણમન્ત્રિણઃ। કુમ્ભાણ્ડસ્યાનિરુદ્ધોગાદ્રરામ હ્યુષયા સહ

કૃષ્ણનો પુત્રપૌત્ર અનિરુદ્ધ દ્વારકાથી ઉષા સાથે, જે બાણના મંત્રી કુંભાંડની પુત્રી હતી, ત્યાં ગયો.