અગ્નિપુરાણમ્

તદ્વહિર્મ્મેખલાસ્તિસ્રો વેદવહ્નિયમાઙ્ગુલૈ । અઙ્ગુલૈઃ ષડ્‌ભિરેકા વા કુણ્ડાકારાસ્તુ મેખલાઃ

એના બહાર ત્રણ મેખલાઓ, વેદ અગ્નિ માટે દરેક મેખલા આંગળી જેટલી પહોળી; છ આંગળી પહોળી, અથવા એક, અને કુંડની આકારવાળી.

તાસામુપરિ યોનિઃ સ્યાન્મધ્યેઽશ્વત્થદલાકૃતિઃ। ઉચ્છ્રાયેણાઙ્ગુલં તસ્માદિવિસ્તારેણાઙ્ગુલાષ્ટકં

એના ઉપર યોનિ હોવી જોઈએ, મધ્યમાં પિપળાના પાન જેવી; ઊંચાઈ એક આંગળી, પહોળાઈ આઠ આંગળી.

દૈર્ઘ્યં કુણ્ડાર્દ્ધમાનેન કુણ્ડકણ્ઠસમોઽધરઃ। પૂર્વાગ્નિયામ્યકુણ્ડાનાં યોનિઃ સ્યાદુત્તરાનના

લંબાઈ કુંડના અર્ધા માપની, તળિયું કુંડના કાંઠા જેટલું; પૂર્વ, દક્ષિણ અને દક્ષિણપશ્ચિમના કુંડમાં યોનિ ઉત્તરમુખી.

પૂર્વાનના તુ શેષાણામૈશાન્યેઽન્યતરા તયોઃ। કુણ્ડાનાં યશ્ચતુર્વિંશો બાગઃ સોઙ્ગુલ ઇત્યતઃ

બાકી કુંડો માટે યોનિ પૂર્વમુખી, અથવા એ બે માટે ઈશાનમુખી; કુંડનો ચોવીસમો ભાગ એક આંગળી કહેવાય છે.

પ્લક્ષોદુમ્બરકાશ્વત્થવટજાસ્તોરણાઃ ક્રમાત્। શાન્તિભૂતિબલારોગ્યપૂર્વાદ્યા નામતઃ ક્રમાત્

પલાશ, ઉદુંબર, પિપળા અને વટનાં દરવાજા ક્રમથી; શાંતિ, ભૂત, બળ, આરોગ્ય અને બીજા નામો એ ક્રમથી.

પઞ્ચષટ્‌સપ્તહસ્તાનિ હસ્તકાતસ્થિતાનિ ચ। તદર્દ્ધવિસ્તરાણિ સ્યુર્યુતાન્યામ્રદલાદિભિઃ

પાંચ, છ કે સાત હાથ લાંબા, એક હાથ દૂર રાખેલા; પહોળાઈ એના અર્ધી, અને આમ્ર પાન વગેરેથી શોભાયેલી.

ઇન્દ્રાયુધોપમા રક્તા કૃષ્ણા ધૂમ્રા શશિપ્રભા। શુક્લાભા હેમવર્ણા ચ પતાકા સ્ફાટિકોપમા

ઇન્દ્રધનુષ જેવી, લાલ, કાળી, ધૂમ્ર, ચાંદની જેવી, સફેદ, સોનાની અને સ્ફટિક જેવી ધ્વજાઓ.

પૂર્વાદિતોબ્જજે રક્તા નીલાઽન્ન્તસ્ય નૈર્ઋતે। પઞ્ચહસ્તાસ્તદર્દ્ધાઞ્ચ ધ્વજા દીર્ઘાશ્ચ વિસ્તરાઃ

પૂર્વ દિશામાં ધ્વજ લાલ હોય છે, દક્ષિણમાં નીલાં, જે નૈરૃતના છે. ધ્વજની લંબાઈ પાંચ હાથ અને પહોળાઈ અડધી હોય છે; ધ્વજ લાંબા અને પહોળા હોય છે.

હસ્તપ્રદેશિતા દણ્ડા ધ્વજાનાં પઞ્ચહસ્તકાઃ। વલ્મીકાદ્દન્તિદન્તાગ્રાત્તથા વૃષભશ્રૃઙ્ગતઃ

ધ્વજના દંડ હાથથી માપવામાં આવે છે અને તેની લંબાઈ પાંચ હાથ હોય છે; તે વાંદળી, હાથીના દાંતના ટોચ અથવા વાઘના શીંગમાંથી લઈ શકાય છે.

પદ્મષણ્ડાદ્વરાહાચ્ચ ગોષ્ઠાદપિ ચતુષ્પથાત્। મૃત્તિકા દ્વાદશ ગ્રાહ્ય વૈકુણ્ઠેષ્ટૌ પિનાકિનિ

પદ્મના ગુચ્છ, વરાહ, ગૌશાળા અને ચોરાસી રસ્તા પરથી બાર ભાગ માટી લેવી; વૈકુંઠ માટે આઠ ભાગ અને પિનાકીન માટે પણ લેવી.

ન્યગ્રોધોદુમ્બરાશ્વત્થચૂતજમ્વુત્વગુદ્ભવં। કષાયપઞ્ચકં ગ્રાહ્યમાર્ત્તવઞ્ચ ફલાષ્ટકં

પાંચ કડક પદાર્થો વટ, ઉદુંબર, પિપળ, કેરી અને જાંબુના છાલમાંથી લેવું; અને ઋતુના આઠ પ્રકારના ફળ પણ લેવું.

તીર્થામ્ભાંસિ સુગન્ધીનિ તથા સર્વૌષધીજલં। શસ્તં પુષ્પફલં વક્ષ્યે રત્નગોશ્રૃઙ્ગવારિ ચ

પવિત્ર સ્થળોના સુગંધિત પાણી અને તમામ ઔષધિઓનું પાણી યોગ્ય છે. હું યોગ્ય ફૂલ અને ફળ તથા રત્ન અને ગૌના શીંગનું પાણી પણ જણાવું છું.

સ્નાનાયાપાહરેત્ પઞ્ચ પઞ્ચગવ્યામૃતં તથા। પિષ્ટનિર્મિતવસ્ત્રાદિદ્રવ્યં નિર્મ્મજ્જનાય ચ

સ્નાન માટે પાંચ વસ્તુઓ લાવવી, અને ગૌના પાંચ પદાર્થોનું અમૃત પણ; લોટ અને કપડાથી બનેલા પદાર્થો પણ શુદ્ધિ માટે ઉપયોગમાં લેવા.

સહસ્રશુષિરં કુમ્ભં મણ્ડલાય ચ રોચના । શતમોષધિમૂલાનાં વિજયા લક્ષ્મણા બલા

હઝાર છિદ્રોવાળું કુંભ, મંડળ માટે રોચન અને શત ઔષધિઓના મૂળ—વિજયા, લક્ષ્મણા અને બલા.

ગુડૂચ્યતિબલા પાઠા સહદેવા શતાવરી। ઋદ્ધિ સુવર્ચસા વૃદ્ધિઃ સ્નાને પ્રોક્તા પૃથક્‌ પૃથક

ગૂડૂચી, અતિબલા, પાઠા, સહદેવા અને શતાવરી; ઋદ્ધિ અને સુવર્ચસા વૃદ્ધિ લાવે છે. દરેક સ્નાન માટે અલગ અલગ જણાવવામાં આવ્યા છે.

રક્ષાયૈ તિલદર્ભૌઘો ભસ્મસ્નાનન્તુ કેવલં। યવગોધૂમવિલ્વાનાં ચુર્ણાનિ ચ વિચક્ષણઃ

રક્ષા માટે તલ અને દર્ભાનો ઢગલો, અને માત્ર ભસ્મથી સ્નાન; યવ, ઘઉં અને બિલ્વના ચૂર્ણ વિવેકી વ્યક્તિ ઉપયોગ કરે.

વિલેપનં સકર્પ્પૂરં સ્નાનાર્થં કુમ્ભગણ્ડકાન્ । ખટ્‌વાઞ્ચ તુલિકાયુગ્મં સોપધાનં સવ સ્ત્રકાં

વિલેપન માટે કપૂર, સ્નાન માટે કુંભના બાજુ; પથારી, બે તકિયા, એક ઉછાળ અને એક કપડું.

કુર્ય્યાદ્વિત્તાનુસારેણ શયને લક્ષ્યકલ્પને । ઘૃતક્ષૌદ્રયુતં પાત્રં કુર્ય્યાત્ સ્વર્ણશલાકિકાં

ધન પ્રમાણે શયન માટે વ્યવસ્થા કરવી; ઘી અને મધથી મિશ્રિત પાત્ર અને સોનાની સળિયા તૈયાર કરવી.

વર્દ્ધનીં શિવકુમ્ભઞ્ચ લોકપાલઘટાનપિ। એકં નિદ્રાકૃતે કુમ્ભં શાન્ત્યર્થં કુણ્ડસઙ્‌ખ્યયા

વૃદ્ધિ માટે શિવનો કુંભ અને લોકપાલોના કુંભ; નિદ્રા માટે એક કુંભ અને શાંતિ માટે કુંડની સંખ્યાને અનુરૂપ.

દ્વારપાલાદિધર્મ્માદિ પ્રશાન્તાદિઘટાનપિ। વાસ્તુલક્ષ્મીગણેશાનાં કલશાનપરાનપિ

દ્વારપાલ અને ધર્મ માટેના કુંભ, શાંતિ માટેના કુંભ; વાસ્તુ, લક્ષ્મી અને ગણેશના કુંભ અને અન્ય કુંભ પણ.

ધાન્યપુઞ્જકૃતાધારાન્ સવસ્ત્રાન્ સ્રગ્વિભૂષિતાન્। સહિરણ્યાન્ સમાલબ્ધાન્ ગન્ધપાનીયપૂરિતાન્

ધાન્યના ઢગલાથી બનેલા પાત્ર, કપડાં અને ફૂલોની માળાથી સજેલા; સોનાથી ભરેલા અને સુગંધિત પાણીથી છાંટેલા.

પૂર્ણપાત્રફલાધારાન્ પલ્લવાદ્યાન્ સલક્ષણાન્। વસ્ત્રૈરાચ્છાદયેત્ કુમ્ભાનાહરેદ્‌ગૌરસર્ષપાન્

ફળથી ભરેલા પાત્ર, પલ્લવ અને શુભ ચિહ્નવાળા પાત્ર; કુંભને કપડાંથી ઢાંકવા અને સફેદ રાઈ લાવવી.

વિકિરાર્થન્તથા લાજાન્ જ્ઞાનખડ્ગઞ્ચ પૂર્વવત્। સાપિધાનાં ચરુસ્થાલીં દર્વ્વી ચ તામ્રનિર્મ્મિતાં

વિખેરવા માટે લાજ લાવવી, અને જ્ઞાનની ખડગ પણ પહેલાની જેમ; ઢાંકવાળું ચરુનું પાત્ર અને તાંબાથી બનેલી દરવી.

ઘૃતક્ષૌદ્રાન્વિતં પાત્રં પાદાભ્યઙ્ગકૃતે તથા। વિષ્ટરાંસ્ત્રિશતાદર્ભદલૈર્બાહુપ્રમાણકાન્

પાદ અભ્યંગ માટે ઘી અને મધથી મિશ્રિત પાત્ર; ત્રણસો દર્ભાના પાંદડા વડે બનેલી ચટાઈ, હાથની લંબાઈ પ્રમાણે.

ચતુરશ્ચતુરસ્તદ્વત્ પાલાશાન્ પરિધીનપિ। તિલપાત્રં હવિઃ પાત્રમર્ધપાત્રં પવિત્રકં

ચોરસ અને ચતુરસ ચટાઈ, પલાશના પાંદડાથી બનેલી; તલ માટે પાત્ર, હવિ માટે પાત્ર, અડધું પાત્ર અને પવિત્રક.

પલવિંશાષ્ટમાનાનિ ઘટો ધૂપપ્રદાનકં । શ્રુક્શ્રુવૌ પિટકં પીઠં વ્યજનં શુષ્કમિન્ધનં

અઠાવીસ વસ્તુઓ: ધૂપ અર્પણ માટેનો ઘડો, ચમચા, ટોપલી, બેઠાડું, પંખો અને સૂકું ઇંધણ.

પુષ્પં પત્રં ગુગ્ગુલઞ્ચ ઘૃતૈર્દ્દીપાંશ્ચ ધૂપકં। અક્ષતાનિ ત્રિસૂત્રીઞ્ચ ગવ્યમાજ્યં યવાંસ્તિલાન્

ફૂલો, પાંદડા, ગુગ્ગલ, ઘીથી દીવો, ધૂપ, અખંડ ચોખા, ત્રણ તાંડા વાળી દોર, ગાયનું ઘી, જવાર અને તલ.

કુશાઃ શાનત્યૈ ત્રિમધુરં સમિધો દશપર્વિકાઃ। બાહુમાત્રં શ્રુવં હસ્તમ્ અર્કાદિગ્રહશાન્ત્યે

શુદ્ધિ માટે કુશ, ત્રણ પ્રકારની મીઠી વસ્તુઓ, દસ ઇંધણના લાકડા, હાથ જેટલી લાંબી ચમચી અને સૂર્ય તથા અન્ય ગ્રહોને શાંત કરવા માટે હાથ.

સમિધોઽર્કપલાશોત્થાઃ ખાદિરામાર્ગપિપ્પલાઃ । ઉદુમ્બરશમીદૂર્વાકુશોત્થાઃ શતમષ્ટ ચ

ઇંધણના લાકડા અર્ક, પલાશ, ખાદિર, આમ, પિપ્પલ, ઉદુંબર, શમી, દુર્વા અને કુશમાંથી હોવા જોઈએ—કુલ એકસો આઠ.