અગ્નિપુરાણમ્

રાજ્યં શૌર્ય્યં બલં પુત્રાન્ યશોધર્મ્માદિકં બહુ। પ્રથમઃ સપ્તમસ્તુર્ય્યો દશમઃ કેન્દ્ર ઉચ્યતે

રાજ, શૌર્ય, બળ, પુત્રો, યશ, ધર્મ અને બીજા અનેક લાભો મળે છે; પ્રથમ, સાતમો, ચોથો અને દસમો સ્થાન કેદ્ર કહેવાય છે.

ગુરુશુક્રબુધાસ્તત્ર સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકાઃ। ત્રયેકાદશચતુર્થસ્થા લગ્નાત્ પાપગ્રહાઃ શુભાઃ

ત્યાં ગુરુ, શુક્ર અને બુધ સર્વ સિદ્ધિ આપનાર છે; લઘ્નથી ત્રીજું, એકાદશ અને ચોથું સ્થાનમાં પાપ ગ્રહો પણ શુભ બની જાય છે.

અતોપ્યનીચકર્માર્થં યોજ્યાસ્તિથ્યાદયો બુધૈઃ। ધામ્નઃ પઞ્ચગુણાં ભૂમિં ત્યક્ત્વા વા ધાનસમ્મિતાં

ઉચ્ચતા સાથે સંબંધિત ન હોય એવા કાર્યો માટે, વિદ્વાનોએ તિથિ અને અન્ય સમયનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ, અને સ્થાનના પાંચ ગુણોને છોડીને તેને ધન સમાન માનવું જોઈએ.

હસ્તાદ્ દ્વાદશસોપાનાત્ કુર્ય્યાન્મણ્ડપમગ્રતઃ। ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારં સ્નાનાર્થન્તુ તદર્દ્ધતઃ

હાથથી બાર પગલાં દૂર મંડપ આગળ બનાવવો જોઈએ; એ ચોરસ અને ચાર દ્વારવાળો હોવો જોઈએ, અને સ્નાન માટે એનો અર્ધો કદ રાખવો.

એકાસ્યં ચતુરાસ્યં વા રૌદ્ર્યાં પ્રાચ્યુત્તરેથવા । હાસ્તિકો દશહસ્તો વૈ મણ્ડપોર્કકરોઽથવા

મંડપ એક કે ચાર મુખવાળો, રૌદ્ર સ્વરૂપનો, પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખવાળો હોઈ શકે; હાથી જેવો મંડપ દસ હાથનો હોય, અથવા તે પ્રમાણે બનાવવો.

દ્વિહસ્તોત્તરયા વૃદ્ધ્યા શેષ સ્યાન્મણ્ડપાષ્ટકં। વેદી ચતુષ્કરા મધ્યે કોણસ્તમ્ભેન સંયુતા

ઉત્તર તરફ બે હાથ વધારવાથી, બાકી મંડપો આઠ હોવા જોઈએ; મધ્યમાં ચોરસ વેદી, ખૂણાના સ્તંભ સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ.

વેદીપાદાન્તરં ત્યક્ત્વા કુણ્ડાનિ નવ પઞ્ચ વા। એકં વા શિવકાષ્ઠાયાં પ્રાચ્યાં વા તદ્‌ગુરોઃ પરં

વેદીના પગ વચ્ચે જગ્યા છોડી, નવ કે પાંચ કુંડો હોવા જોઈએ, અથવા એક, શિવના કાંઠા પર, પૂર્વ તરફ, અથવા ગુરુની today પ્રમાણે.

મુષ્ટિમાત્રં શતાર્દ્ધે સ્યાચ્છતે ચારત્નિમાત્રકં । હસ્તં સહસ્રહોમે સ્યાન્નિયુતે તુ દ્વિહાસ્તિકં

શતપચાસ માટે મુષ્ટિ જેટલું, શત માટે આંગળી જેટલું, હજાર હોમ માટે હાથ જેટલું, અને દસ હજાર માટે બે હાથ જેટલું કદ રાખવું.

લક્ષે ચતુષ્કરં કુણ્ડંકોટિહોમેઽષ્ટહસ્તકં। ભગાભમગ્નૌ ખણ્ડેન્દુ દક્ષે ત્ર્યસ્રઞ્ચ નૈર્ઋતે

લક્ષ માટે ચોરસ કુંડ, કરોડ હોમ માટે આઠ હાથનું, પૂર્વમાં ચાંદની જેવું અર્ધચંદ્રાકાર, દક્ષિણમાં ત્રિકોણાકાર.

ષડસ્રં વાયવે પદ્મ સૌમ્યે ચાષ્ટાસ્રકં શિવે। તિર્ય્યક્પાતશિવં ખાતમૂદ્‌ર્ધ્વં મેખલયા સહ

પશ્ચિમમાં છકોણું, ઉત્તર તરફ કમળાકાર, શિવ માટે અષ્ટકોણ; શિવ માટેનું કુંડ તિરાડથી ખોદેલું, ઉપર મેખલાથી ઘેરેલું.

તદ્વહિર્મ્મેખલાસ્તિસ્રો વેદવહ્નિયમાઙ્ગુલૈ । અઙ્ગુલૈઃ ષડ્‌ભિરેકા વા કુણ્ડાકારાસ્તુ મેખલાઃ

એના બહાર ત્રણ મેખલાઓ, વેદ અગ્નિ માટે દરેક મેખલા આંગળી જેટલી પહોળી; છ આંગળી પહોળી, અથવા એક, અને કુંડની આકારવાળી.

તાસામુપરિ યોનિઃ સ્યાન્મધ્યેઽશ્વત્થદલાકૃતિઃ। ઉચ્છ્રાયેણાઙ્ગુલં તસ્માદિવિસ્તારેણાઙ્ગુલાષ્ટકં

એના ઉપર યોનિ હોવી જોઈએ, મધ્યમાં પિપળાના પાન જેવી; ઊંચાઈ એક આંગળી, પહોળાઈ આઠ આંગળી.

દૈર્ઘ્યં કુણ્ડાર્દ્ધમાનેન કુણ્ડકણ્ઠસમોઽધરઃ। પૂર્વાગ્નિયામ્યકુણ્ડાનાં યોનિઃ સ્યાદુત્તરાનના

લંબાઈ કુંડના અર્ધા માપની, તળિયું કુંડના કાંઠા જેટલું; પૂર્વ, દક્ષિણ અને દક્ષિણપશ્ચિમના કુંડમાં યોનિ ઉત્તરમુખી.

પૂર્વાનના તુ શેષાણામૈશાન્યેઽન્યતરા તયોઃ। કુણ્ડાનાં યશ્ચતુર્વિંશો બાગઃ સોઙ્ગુલ ઇત્યતઃ

બાકી કુંડો માટે યોનિ પૂર્વમુખી, અથવા એ બે માટે ઈશાનમુખી; કુંડનો ચોવીસમો ભાગ એક આંગળી કહેવાય છે.

પ્લક્ષોદુમ્બરકાશ્વત્થવટજાસ્તોરણાઃ ક્રમાત્। શાન્તિભૂતિબલારોગ્યપૂર્વાદ્યા નામતઃ ક્રમાત્

પલાશ, ઉદુંબર, પિપળા અને વટનાં દરવાજા ક્રમથી; શાંતિ, ભૂત, બળ, આરોગ્ય અને બીજા નામો એ ક્રમથી.

પઞ્ચષટ્‌સપ્તહસ્તાનિ હસ્તકાતસ્થિતાનિ ચ। તદર્દ્ધવિસ્તરાણિ સ્યુર્યુતાન્યામ્રદલાદિભિઃ

પાંચ, છ કે સાત હાથ લાંબા, એક હાથ દૂર રાખેલા; પહોળાઈ એના અર્ધી, અને આમ્ર પાન વગેરેથી શોભાયેલી.

ઇન્દ્રાયુધોપમા રક્તા કૃષ્ણા ધૂમ્રા શશિપ્રભા। શુક્લાભા હેમવર્ણા ચ પતાકા સ્ફાટિકોપમા

ઇન્દ્રધનુષ જેવી, લાલ, કાળી, ધૂમ્ર, ચાંદની જેવી, સફેદ, સોનાની અને સ્ફટિક જેવી ધ્વજાઓ.

પૂર્વાદિતોબ્જજે રક્તા નીલાઽન્ન્તસ્ય નૈર્ઋતે। પઞ્ચહસ્તાસ્તદર્દ્ધાઞ્ચ ધ્વજા દીર્ઘાશ્ચ વિસ્તરાઃ

પૂર્વ દિશામાં ધ્વજ લાલ હોય છે, દક્ષિણમાં નીલાં, જે નૈરૃતના છે. ધ્વજની લંબાઈ પાંચ હાથ અને પહોળાઈ અડધી હોય છે; ધ્વજ લાંબા અને પહોળા હોય છે.

હસ્તપ્રદેશિતા દણ્ડા ધ્વજાનાં પઞ્ચહસ્તકાઃ। વલ્મીકાદ્દન્તિદન્તાગ્રાત્તથા વૃષભશ્રૃઙ્ગતઃ

ધ્વજના દંડ હાથથી માપવામાં આવે છે અને તેની લંબાઈ પાંચ હાથ હોય છે; તે વાંદળી, હાથીના દાંતના ટોચ અથવા વાઘના શીંગમાંથી લઈ શકાય છે.

પદ્મષણ્ડાદ્વરાહાચ્ચ ગોષ્ઠાદપિ ચતુષ્પથાત્। મૃત્તિકા દ્વાદશ ગ્રાહ્ય વૈકુણ્ઠેષ્ટૌ પિનાકિનિ

પદ્મના ગુચ્છ, વરાહ, ગૌશાળા અને ચોરાસી રસ્તા પરથી બાર ભાગ માટી લેવી; વૈકુંઠ માટે આઠ ભાગ અને પિનાકીન માટે પણ લેવી.

ન્યગ્રોધોદુમ્બરાશ્વત્થચૂતજમ્વુત્વગુદ્ભવં। કષાયપઞ્ચકં ગ્રાહ્યમાર્ત્તવઞ્ચ ફલાષ્ટકં

પાંચ કડક પદાર્થો વટ, ઉદુંબર, પિપળ, કેરી અને જાંબુના છાલમાંથી લેવું; અને ઋતુના આઠ પ્રકારના ફળ પણ લેવું.

તીર્થામ્ભાંસિ સુગન્ધીનિ તથા સર્વૌષધીજલં। શસ્તં પુષ્પફલં વક્ષ્યે રત્નગોશ્રૃઙ્ગવારિ ચ

પવિત્ર સ્થળોના સુગંધિત પાણી અને તમામ ઔષધિઓનું પાણી યોગ્ય છે. હું યોગ્ય ફૂલ અને ફળ તથા રત્ન અને ગૌના શીંગનું પાણી પણ જણાવું છું.

સ્નાનાયાપાહરેત્ પઞ્ચ પઞ્ચગવ્યામૃતં તથા। પિષ્ટનિર્મિતવસ્ત્રાદિદ્રવ્યં નિર્મ્મજ્જનાય ચ

સ્નાન માટે પાંચ વસ્તુઓ લાવવી, અને ગૌના પાંચ પદાર્થોનું અમૃત પણ; લોટ અને કપડાથી બનેલા પદાર્થો પણ શુદ્ધિ માટે ઉપયોગમાં લેવા.

સહસ્રશુષિરં કુમ્ભં મણ્ડલાય ચ રોચના । શતમોષધિમૂલાનાં વિજયા લક્ષ્મણા બલા

હઝાર છિદ્રોવાળું કુંભ, મંડળ માટે રોચન અને શત ઔષધિઓના મૂળ—વિજયા, લક્ષ્મણા અને બલા.

ગુડૂચ્યતિબલા પાઠા સહદેવા શતાવરી। ઋદ્ધિ સુવર્ચસા વૃદ્ધિઃ સ્નાને પ્રોક્તા પૃથક્‌ પૃથક

ગૂડૂચી, અતિબલા, પાઠા, સહદેવા અને શતાવરી; ઋદ્ધિ અને સુવર્ચસા વૃદ્ધિ લાવે છે. દરેક સ્નાન માટે અલગ અલગ જણાવવામાં આવ્યા છે.

રક્ષાયૈ તિલદર્ભૌઘો ભસ્મસ્નાનન્તુ કેવલં। યવગોધૂમવિલ્વાનાં ચુર્ણાનિ ચ વિચક્ષણઃ

રક્ષા માટે તલ અને દર્ભાનો ઢગલો, અને માત્ર ભસ્મથી સ્નાન; યવ, ઘઉં અને બિલ્વના ચૂર્ણ વિવેકી વ્યક્તિ ઉપયોગ કરે.

વિલેપનં સકર્પ્પૂરં સ્નાનાર્થં કુમ્ભગણ્ડકાન્ । ખટ્‌વાઞ્ચ તુલિકાયુગ્મં સોપધાનં સવ સ્ત્રકાં

વિલેપન માટે કપૂર, સ્નાન માટે કુંભના બાજુ; પથારી, બે તકિયા, એક ઉછાળ અને એક કપડું.

કુર્ય્યાદ્વિત્તાનુસારેણ શયને લક્ષ્યકલ્પને । ઘૃતક્ષૌદ્રયુતં પાત્રં કુર્ય્યાત્ સ્વર્ણશલાકિકાં

ધન પ્રમાણે શયન માટે વ્યવસ્થા કરવી; ઘી અને મધથી મિશ્રિત પાત્ર અને સોનાની સળિયા તૈયાર કરવી.

વર્દ્ધનીં શિવકુમ્ભઞ્ચ લોકપાલઘટાનપિ। એકં નિદ્રાકૃતે કુમ્ભં શાન્ત્યર્થં કુણ્ડસઙ્‌ખ્યયા

વૃદ્ધિ માટે શિવનો કુંભ અને લોકપાલોના કુંભ; નિદ્રા માટે એક કુંભ અને શાંતિ માટે કુંડની સંખ્યાને અનુરૂપ.