અગ્નિપુરાણમ્

શોભનાસ્તિથયઃ શષાઃ ક્રૂરવારવિવર્જિતાઃ। શતભિષા ધનિષ્ઠાદ્‌ર્દ્રા અનુરાધોત્તરત્રયં

શુભ તિથિઓમાં છઠ્ઠ, અને ક્રૂરવાર ટાળીને, શતભિષા, ધનિષ્ઠા, અર્દ્રા, અનુરાધા અને ત્રણ ઉત્તરા નક્ષત્રો શ્રેષ્ઠ છે.

રોહિણી શ્રવણશ્ચેતિ સ્થિરારમ્ભે મહોદયાઃ। લગ્નઞ્ચ કુમ્ભસિહાલિતુલાસ્ત્રીવૃષધન્વિનાં

રોહિણી અને શ્રવણ પણ મંગળકારક છે, અને મકર, સિંહ, તુલા, વૃષભ, ધનુ કે તેમના ત્રિકોણ રાશિમાં લગ્ન હોય તો શુભ છે.

શસ્તો જીવો નવર્ક્ષેષુ સપ્તસ્થાનેષુ સર્વદા। બુધઃ ષડષ્ટદિક્‌સપ્તતુર્યેષુ વિનર્તું શિતઃ

ગુરુ નવ રાશિ અને સાતમા સ્થાને હંમેશા શુભ છે; બુધ છઠ્ઠ, આઠમું, દસમું અને સાતમું સ્થાન શુભ છે; શનિ પણ અશુભ ન હોય ત્યારે લાભદાયક છે.

સપ્તર્ત્તુ ત્રિદશાદિસ્થઃ શશાઙ્કો બલદઃ સદા । સવિર્દશત્રિષટ્સંસ્થો રાહુસ્ત્રિદશષઙ્ગતઃ

ચંદ્ર સાતમા સ્થાનમાં કે દેવતાઓ સાથે હોય ત્યારે હંમેશા બળ આપે છે; રાહુ દસમું, ત્રીજું કે છઠ્ઠું અને દેવતાઓ સાથે હોય ત્યારે પણ શુભ છે.

ષટ્ત્રિસ્થાનગતાઃ શસ્તા મન્દાઙ્ગારાર્કકેતવઃ। શુભાઃ ક્રૂરાશ્ચ પાપાશ્ચ સર્વ એકાદશસ્થિતાઃ

શનિ, મંગળ, સૂર્ય અને ધૂમકેતુ છઠ્ઠું, ત્રીજું કે અગિયારમું સ્થાનમાં હોય ત્યારે શુભ છે; બધા ગ્રહો, ભલે શુભ કે અશુભ હોય, અગિયારમા સ્થાનમાં હંમેશા શુભ છે.

એષાં દૃષ્ટિર્મુનૌ પૂર્ણા ત્વાર્દ્ધિકી ગ્રહભૂતયોઃ। પાદિકી રામદિક્‌સ્થાને ચતુરષ્ટૌ પાદવર્જિતાઃ

મુળસ્થાને (લગ્ન) દૃષ્ટિ પૂર્ણ ગણાય છે, ગ્રહસ્થાને અર્ધી અને ચોથા તથા આઠમા સ્થાનમાં ચોથાઈ દૃષ્ટિ ગણાય છે, પણ ચોથા અને આઠમા પાદ છોડીને.

પાદાન્યૂનચતુર્નાડી ભોગઃ સ્યાન્મીનમેષયોઃ। વૃષકુમ્ભૌ ચ ભુઞ્જાતે ચતસ્રઃ પાદવર્જિતાઃ

જો ચાર પાદોમાંથી ચોથાઈ નાડી ઓછી હોય તો મીન અને મેષમાં ભોગ મળે છે; વૃષભ અને કુંભમાં ચાર પાદ છોડવામાં આવે છે.

મકરો મિથુનં પઞ્ચ ચાપાલિહરિકર્ક્કટાઃ। પાદોનાઃ ષટ્તુલાકન્યે ઘટિકાઃ સાર્દ્ધપઞ્ચ ચ

મકર, મિથુન, પાંચ રાશિ, ધનુ, તુલા, કર્ક અને સિંહ; તુલા અને કન્યામાં છ પાદ ઓછા ગણાય છે, અને ઘડિકામાં પાંચ અને અડધી ગણાય છે.

કેશરીવૃષભઃ કુમ્ભ સ્થિરાઃ સ્યુઃ સિદ્ધિદાયકાઃ। ચરા ધનુસ્તુલામેષા દ્વિઃ સ્વભાવાસ્તુતૃતીયકાઃ

સિંહ, વૃષભ અને કુંભ સ્થિર છે અને સિદ્ધિ આપે છે; ધનુ, તુલા અને મેષ ચલ છે, અને દરેકની ત્રીજી ભાગ દ્વિભાવ છે.

શુભઃ શુભગ્રહૈર્દૃષ્ટઃ શસ્તો લગ્નઃ શુભાશ્રિતઃ । ગુરુશુક્રબુધૈર્યુક્તો લગ્નો દદ્યાદ્‌બલાયુષી

શુભ લઘ્ન, જો શુભ ગ્રહો સાથે હોય અને શુભ અસરથી સંકેલાય, ગુરુ, શુક્ર કે બુધ સાથે જોડાય તો એ લઘ્ને શક્તિ અને લાંબી આયુષ્ય આપે છે.

રાજ્યં શૌર્ય્યં બલં પુત્રાન્ યશોધર્મ્માદિકં બહુ। પ્રથમઃ સપ્તમસ્તુર્ય્યો દશમઃ કેન્દ્ર ઉચ્યતે

રાજ, શૌર્ય, બળ, પુત્રો, યશ, ધર્મ અને બીજા અનેક લાભો મળે છે; પ્રથમ, સાતમો, ચોથો અને દસમો સ્થાન કેદ્ર કહેવાય છે.

ગુરુશુક્રબુધાસ્તત્ર સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકાઃ। ત્રયેકાદશચતુર્થસ્થા લગ્નાત્ પાપગ્રહાઃ શુભાઃ

ત્યાં ગુરુ, શુક્ર અને બુધ સર્વ સિદ્ધિ આપનાર છે; લઘ્નથી ત્રીજું, એકાદશ અને ચોથું સ્થાનમાં પાપ ગ્રહો પણ શુભ બની જાય છે.

અતોપ્યનીચકર્માર્થં યોજ્યાસ્તિથ્યાદયો બુધૈઃ। ધામ્નઃ પઞ્ચગુણાં ભૂમિં ત્યક્ત્વા વા ધાનસમ્મિતાં

ઉચ્ચતા સાથે સંબંધિત ન હોય એવા કાર્યો માટે, વિદ્વાનોએ તિથિ અને અન્ય સમયનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ, અને સ્થાનના પાંચ ગુણોને છોડીને તેને ધન સમાન માનવું જોઈએ.

હસ્તાદ્ દ્વાદશસોપાનાત્ કુર્ય્યાન્મણ્ડપમગ્રતઃ। ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારં સ્નાનાર્થન્તુ તદર્દ્ધતઃ

હાથથી બાર પગલાં દૂર મંડપ આગળ બનાવવો જોઈએ; એ ચોરસ અને ચાર દ્વારવાળો હોવો જોઈએ, અને સ્નાન માટે એનો અર્ધો કદ રાખવો.

એકાસ્યં ચતુરાસ્યં વા રૌદ્ર્યાં પ્રાચ્યુત્તરેથવા । હાસ્તિકો દશહસ્તો વૈ મણ્ડપોર્કકરોઽથવા

મંડપ એક કે ચાર મુખવાળો, રૌદ્ર સ્વરૂપનો, પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખવાળો હોઈ શકે; હાથી જેવો મંડપ દસ હાથનો હોય, અથવા તે પ્રમાણે બનાવવો.

દ્વિહસ્તોત્તરયા વૃદ્ધ્યા શેષ સ્યાન્મણ્ડપાષ્ટકં। વેદી ચતુષ્કરા મધ્યે કોણસ્તમ્ભેન સંયુતા

ઉત્તર તરફ બે હાથ વધારવાથી, બાકી મંડપો આઠ હોવા જોઈએ; મધ્યમાં ચોરસ વેદી, ખૂણાના સ્તંભ સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ.

વેદીપાદાન્તરં ત્યક્ત્વા કુણ્ડાનિ નવ પઞ્ચ વા। એકં વા શિવકાષ્ઠાયાં પ્રાચ્યાં વા તદ્‌ગુરોઃ પરં

વેદીના પગ વચ્ચે જગ્યા છોડી, નવ કે પાંચ કુંડો હોવા જોઈએ, અથવા એક, શિવના કાંઠા પર, પૂર્વ તરફ, અથવા ગુરુની today પ્રમાણે.

મુષ્ટિમાત્રં શતાર્દ્ધે સ્યાચ્છતે ચારત્નિમાત્રકં । હસ્તં સહસ્રહોમે સ્યાન્નિયુતે તુ દ્વિહાસ્તિકં

શતપચાસ માટે મુષ્ટિ જેટલું, શત માટે આંગળી જેટલું, હજાર હોમ માટે હાથ જેટલું, અને દસ હજાર માટે બે હાથ જેટલું કદ રાખવું.

લક્ષે ચતુષ્કરં કુણ્ડંકોટિહોમેઽષ્ટહસ્તકં। ભગાભમગ્નૌ ખણ્ડેન્દુ દક્ષે ત્ર્યસ્રઞ્ચ નૈર્ઋતે

લક્ષ માટે ચોરસ કુંડ, કરોડ હોમ માટે આઠ હાથનું, પૂર્વમાં ચાંદની જેવું અર્ધચંદ્રાકાર, દક્ષિણમાં ત્રિકોણાકાર.

ષડસ્રં વાયવે પદ્મ સૌમ્યે ચાષ્ટાસ્રકં શિવે। તિર્ય્યક્પાતશિવં ખાતમૂદ્‌ર્ધ્વં મેખલયા સહ

પશ્ચિમમાં છકોણું, ઉત્તર તરફ કમળાકાર, શિવ માટે અષ્ટકોણ; શિવ માટેનું કુંડ તિરાડથી ખોદેલું, ઉપર મેખલાથી ઘેરેલું.

તદ્વહિર્મ્મેખલાસ્તિસ્રો વેદવહ્નિયમાઙ્ગુલૈ । અઙ્ગુલૈઃ ષડ્‌ભિરેકા વા કુણ્ડાકારાસ્તુ મેખલાઃ

એના બહાર ત્રણ મેખલાઓ, વેદ અગ્નિ માટે દરેક મેખલા આંગળી જેટલી પહોળી; છ આંગળી પહોળી, અથવા એક, અને કુંડની આકારવાળી.

તાસામુપરિ યોનિઃ સ્યાન્મધ્યેઽશ્વત્થદલાકૃતિઃ। ઉચ્છ્રાયેણાઙ્ગુલં તસ્માદિવિસ્તારેણાઙ્ગુલાષ્ટકં

એના ઉપર યોનિ હોવી જોઈએ, મધ્યમાં પિપળાના પાન જેવી; ઊંચાઈ એક આંગળી, પહોળાઈ આઠ આંગળી.

દૈર્ઘ્યં કુણ્ડાર્દ્ધમાનેન કુણ્ડકણ્ઠસમોઽધરઃ। પૂર્વાગ્નિયામ્યકુણ્ડાનાં યોનિઃ સ્યાદુત્તરાનના

લંબાઈ કુંડના અર્ધા માપની, તળિયું કુંડના કાંઠા જેટલું; પૂર્વ, દક્ષિણ અને દક્ષિણપશ્ચિમના કુંડમાં યોનિ ઉત્તરમુખી.

પૂર્વાનના તુ શેષાણામૈશાન્યેઽન્યતરા તયોઃ। કુણ્ડાનાં યશ્ચતુર્વિંશો બાગઃ સોઙ્ગુલ ઇત્યતઃ

બાકી કુંડો માટે યોનિ પૂર્વમુખી, અથવા એ બે માટે ઈશાનમુખી; કુંડનો ચોવીસમો ભાગ એક આંગળી કહેવાય છે.

પ્લક્ષોદુમ્બરકાશ્વત્થવટજાસ્તોરણાઃ ક્રમાત્। શાન્તિભૂતિબલારોગ્યપૂર્વાદ્યા નામતઃ ક્રમાત્

પલાશ, ઉદુંબર, પિપળા અને વટનાં દરવાજા ક્રમથી; શાંતિ, ભૂત, બળ, આરોગ્ય અને બીજા નામો એ ક્રમથી.

પઞ્ચષટ્‌સપ્તહસ્તાનિ હસ્તકાતસ્થિતાનિ ચ। તદર્દ્ધવિસ્તરાણિ સ્યુર્યુતાન્યામ્રદલાદિભિઃ

પાંચ, છ કે સાત હાથ લાંબા, એક હાથ દૂર રાખેલા; પહોળાઈ એના અર્ધી, અને આમ્ર પાન વગેરેથી શોભાયેલી.

ઇન્દ્રાયુધોપમા રક્તા કૃષ્ણા ધૂમ્રા શશિપ્રભા। શુક્લાભા હેમવર્ણા ચ પતાકા સ્ફાટિકોપમા

ઇન્દ્રધનુષ જેવી, લાલ, કાળી, ધૂમ્ર, ચાંદની જેવી, સફેદ, સોનાની અને સ્ફટિક જેવી ધ્વજાઓ.

પૂર્વાદિતોબ્જજે રક્તા નીલાઽન્ન્તસ્ય નૈર્ઋતે। પઞ્ચહસ્તાસ્તદર્દ્ધાઞ્ચ ધ્વજા દીર્ઘાશ્ચ વિસ્તરાઃ

પૂર્વ દિશામાં ધ્વજ લાલ હોય છે, દક્ષિણમાં નીલાં, જે નૈરૃતના છે. ધ્વજની લંબાઈ પાંચ હાથ અને પહોળાઈ અડધી હોય છે; ધ્વજ લાંબા અને પહોળા હોય છે.

હસ્તપ્રદેશિતા દણ્ડા ધ્વજાનાં પઞ્ચહસ્તકાઃ। વલ્મીકાદ્દન્તિદન્તાગ્રાત્તથા વૃષભશ્રૃઙ્ગતઃ

ધ્વજના દંડ હાથથી માપવામાં આવે છે અને તેની લંબાઈ પાંચ હાથ હોય છે; તે વાંદળી, હાથીના દાંતના ટોચ અથવા વાઘના શીંગમાંથી લઈ શકાય છે.