અગ્નિપુરાણમ્

ઈશ્વર ઉવાચ ઈશાદિષુ ચરક્યાદ્યાઃ(૫) પૂર્વવત્પૂજયેદ્વહિઃ ।૯૪.૦૦૨ આહુતિત્રિતયં દદ્યાત્પ્રતિદેવમનુક્રમાત્ ॥૯૪.૦૦૨ દત્વા ભૂતબલિં લગ્ને શિલાન્યાસમનુક્રમાત્ ।૯૪.૦૦૩ મધ્યસૂત્રે(૬) ન્યસેચ્છક્તિં કુમ્ભઞ્ચાનન્તમુત્તમં(૭) ॥૯૪.૦૦૩ નકારારૂઢમૂલેન કુમ્ભેઽસ્મિન્ ધારયેચ્છિલાં ।૯૪.૦૦૪ કુમ્ભાનષ્ટૌ સભદ્રાદીન્ દિક્ષુ પૂર્વાદિષુ ક્રમાત્ ॥૯૪.૦૦૪ લોકપાલાણુભિર્ન્યસ્ય(૮) શ્વભ્રેષુ(૬) ન્યસ્તશક્તિષુ ।૯૪.૦૦૫ શિલાસ્તેષ્વથ નન્દાદ્યાઃ ક્રમેણ વિનિયોજયેત્ ॥૯૪.૦૦૫ શમ્બરૈર્મૂર્તિનાથાનાં યથા સ્યુર્ભિત્તિમધ્યતઃ ।૯૪.૦૦૬ તાસુ ધર્માદિકાનષ્ટૌ કોણાત્કોણં વિભાગશઃ ॥૯૪.૦૦૬ સુભદ્રાદિષુ નન્દાદ્યાશ્ચતસ્રોઽગ્ન્યાદિકોણગાઃ ।૯૪.૦૦૭ અજિતાદ્યાશ્ચ પૂર્વાદિજયાદિષ્વથ વિન્યસેત્ ॥૯૪.૦૦૭ બ્રહ્માણં ચોપરિ મસ્ય વ્યાપકં ચ મહેશ્વરં ।૯૪.૦૦૮ ચિન્તયેદેષુ ચાધાનં વ્યોમપ્રસાદમધ્યગં ॥૯૪.૦૦૮ બલિન્દત્ત્વા જપેદસ્ત્રં વિઘ્નદોષનિવારણં ।૯૪.૦૦૯ શિલાપઞ્ચકપક્ષેઽપિ મનાગુદ્દિશ્યતે યથા ॥૯૪.૦૦૯ મધ્યે પૂર્ણશિલાન્યાસઃ સુભદ્રકલશેઽર્ધતઃ ।૯૪.૦૧૦ પદ્માદિષુ ચ નન્દાદ્યાઃ કોણેષ્વગ્ન્યાદિષુ ક્રમાત્ ॥૯૪.૦૧૦ મધ્યભાવે ચતસ્રોઽપિ માતૃવદ્ભાવસમ્મતાઃ ।૯૪.૦૧૧ ઓં પૂર્ણે ત્વં મહાવિશ્વે સર્વસન્દોહલક્ષણે ॥૯૪.૦૧૧ સર્વસમ્પૂર્ણમેવાત્ર કુરુષ્વાઙ્ગિરસઃ સુતે ।૯૪.૦૧૨ ઓં નન્દે ત્વં નન્દિની પુંસાં ત્વામત્ર સ્થાપયામ્યહં ॥૯૪.૦૧૨ પ્રાસાદે તિષ્ઠ સન્તૃપ્તા યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકં ।૯૪.૦૧૩ આયુઃ કામં શ્રિયન્નન્દે દેહિ વાસિષ્ઠ દેહિનાં ॥૯૪.૦૧૩ અસ્મિન્ રક્ષા સદા કાર્યા પ્રાસાદે યત્નતસ્ત્વયા ।૯૪.૦૧૪ ઓં ભદ્રે ત્વં સર્વદા ભદ્રં લોકાનાં કુરુ કાશ્યપિ ॥૯૪.૦૧૪ આયુર્દા કામદા દેવિ શ્રીપ્રદા ચ સદા ભવ ।૯૪.૦૧૫ ઓં જયેઽત્ર સર્વદા દેવિ શ્રીદા.અયુર્દા ચ સદા ભવ ॥૯૪.૦૧૫ ઓં જયેઽત્ર સર્વદા દેવિ તિષ્ઠ ત્વં સ્થાપિતા મય ।૯૪.૦૧૬ નિત્યઞ્જયાય ભૂત્યૈ ચ સ્વામિની ભવ ભાર્ગવિ ॥૯૪.૦૧૬ ઓં રિક્તેઽતિરિક્તદોષઘ્ને સિદ્ધિમુક્તિપ્રદે શુભં ।૯૪.૦૧૭ સર્વદા સર્વદેશસ્થે તિષ્ઠાસ્મિન્ વિશ્વરૂપિણિ ॥૯૪.૦૧૭ ગગનાયતનન્ધ્યાત્વા તત્ર તત્ત્વત્રયં ન્યસેત્ ।૯૪.૦૧૮ પ્રાયશ્ચિત્તન્તતો હુત્વા વિધિના વિસૃજેન્મખં ॥૯૪.૦૧૮ ઇત્યાદિમહાપુરાણે આગ્નેયે શિલાન્યાસકથનં નામ ચતુર્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ ॥ ઈશ્વર ઉવાચ ઈશાદિષુ ચરક્યાદ્યાઃ પૂર્વવત્ પૂજયેદ્વહિઃ। આહુતિત્રિતયં દદ્યાત્ પ્રતિદેવમનુક્રમાત્

ઈશ્વરે કહ્યું: ઈશાનાદિ દેવતાઓ અને ચરકાદિ અન્ય દેવતાઓની પૂર્વવત્ પૂજા કરવી, દરેક દેવતાને ક્રમશઃ ત્રણ આહુતિ અર્પણ કરવી.

દત્વા ભૂતબલિં લગ્ને શિલાન્યાસમનુક્રમાત્। મધ્યશૂત્રે ન્યસેચ્છક્તિં કુમ્ભઞ્ચાનન્તમુત્તમં

શુભ મુહૂર્તે ભૂતબલિ આપ્યા પછી, શિલાઓનું સ્થાનન્યાસ ક્રમશઃ કરવું; મધ્યસૂત્રમાં શક્તિ અને શ્રેષ્ઠ અનંતને કળશમાં સ્થાપિત કરવી.

નકારારૂઢમૂલેન કુમ્ભેઽસ્મિન્ ધારયેચ્છિલાં। કુમ્ભાનષ્ટૌ સુભદ્રાદીન્ દિક્ષુ પૂર્વાદિષુ ક્રમાત્

'ન' અક્ષરથી મૂળ સ્થાપિત કરીને, આ કળશમાં શિલા મૂકી શકાય; સુભદ્રા સહિતના આઠ કળશો દિશાઓમાં પૂર્વથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ મૂકવા.

લોકપાલાણુભિર્ન્યસ્ય શ્વભ્રેષુ ન્યસ્તશક્તિષુ। શિલાસ્તેષ્વથ નન્દાદ્યાઃ ક્રમેણ વિનિવેશયેત્

દિશાના રક્ષકોને, જ્યાં શક્તિઓ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, તે ખાડાઓમાં મૂકી, પછી નંદાદિ શિલાઓને ક્રમશઃ ગોઠવવી.

શમ્બરૈર્મૂર્ત્તિનાથાનાં યથા સ્યુર્ભિત્તિમધ્યતઃ। તાસુ ધર્મ્માદિકાનષ્ટૌ કોણાત્ કોણં વિબાગશઃ

મૂર્તિનાથોની પ્રતિમાઓ જેમ દીવાલના મધ્યમાં હોય છે, તેમ ધર્માદિ આઠને એક ખૂણેથી બીજા ખૂણે વિભાજિત કરવું.

સુભદ્રાદિષુ નન્દાદ્યાશ્ચતસ્રોઽગન્યાદિકોણગાઃ। અજિતાદ્યાસ્ચ પૂર્વાદિજયાદિષ્વથ વિન્યસેત્

સુભદ્રાદિમાં નંદાદિ ચાર શિલાઓ અગ્નિકોણોમાં મૂકવી; અને અજિતાદિ શિલાઓને પૂર્વાદિ જયકોણોમાં સ્થાપિત કરવી.

બ્રહ્માણં ચોપરિ નસ્ય વ્યાપકં ચ મહેશ્વરં। ચિન્તયેદેષુ ચાધાનં વ્યોમપ્રાસાદમધ્યગં

બ્રહ્માને ઉપર અને મહેશ્વરને સર્વવ્યાપક રૂપે સ્થાપિત કરવું; આ બધામાં તેમનું સ્થાનન્યાસ આકાશપ્રાસાદના મધ્યમાં ધ્યાનમાં રાખવું.

બલિન્દત્ત્વા જપેદસ્ત્રં વિઘ્નદોષનિવારણં । શિલાપઞ્ચકપક્ષેઽપિ મનાગુદ્દિશ્યતે યથા

બલિ આપ્યા પછી, વિઘ્ન અને દોષ દૂર કરવા માટે અસ્ત્રમંત્ર જપવો; પાંચ શિલાના સંજોગે પણ યથાયોગ્ય થોડું સૂચન કરવું.

મધ્યે પૂર્ણશિલાન્યાસઃ સૂભદ્રકલશેઽર્દ્ધતઃ। પદ્માદિષુ ચ નન્દાદ્યાઃ કોણેષ્વગન્યાદિષુ ક્રમાત્

મધ્યમાં પૂર્ણશિલાનું સ્થાનન્યાસ સુભદ્રા કળશમાં અડધું કરવું; કમળાદિમાં નંદાદિ શિલાઓને ખૂણામાં, અગ્નિકોણથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ મૂકવી.

મધ્યભાવે ચતસ્રોઽપિ માતૃવદ્ભાવસમ્મતાઃ। ઓં પૂર્ણે ત્વં મહાવદ્યે સર્વસન્દોહલક્ષણે

મધ્યભાગમાં પણ ચાર શિલાઓ માતૃરૂપ સ્વીકારાયેલી છે; હે પૂર્ણે, તું મહાવિશ્વરૂપ, સર્વ સંયોગના લક્ષણવાળી છે.

સર્વસમ્પૂર્ણમેવાત્ર કુરુષ્વાઙિગિરસઃ સુતે। ઓં નન્દે ત્વં નન્દિની પુંસાં ત્વામત્ર સ્થાપયામ્યહં

હવે અહીં સર્વે સંપૂર્ણતા લાવ, હે અંગિરસપુત્ર; હે નંદે, તું નંદિની છે, હું તને અહીં પુરૂષોમાં સ્થાપિત કરું છું.

પ્રાસાદે તિષ્ઠ સન્તૃપ્તા યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકં। આયુઃ કામં શ્રિયન્નન્દે દેહિ વાસિષ્ઠિ દેહિનાં

હે વાસિષ્ઠી, તું મહેલમાં ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ જેટલા સમય સુધી છે, તેટલા સમય સુધી તૃપ્ત રહીને વસ; અને સર્વ જીવોને આયુષ્ય, ઇચ્છા, ધન અને આનંદ આપ.

અસ્મિન્ રક્ષા સદા કાર્ય્યા પ્રાસાદે યત્નતસ્ત્વયા। ઓં ભદ્રે ત્વં સર્વદા ભદ્રં લોકાનાં કુરુ કાશ્યપિ

હે કાશ્યપકુળની શુભ સ્ત્રી, તું હંમેશા મહેલમાં પુરુષાર્થથી રક્ષા કર; હે કલ્યાણમયી, તું સદા સર્વ લોકોએ સુખ આપ.

આયુર્દા કામદા દેવિ શ્રીપ્રદા ચ સદા ભવ। ઓં જયેઽત્ર સર્વદા દેવિ શ્રીદાઽઽયુર્દા સદા ભવ

હે દેવી, તું હંમેશા આયુષ્ય અને ઇચ્છિત ફળ આપતી રહો, અને ધન પણ આપે; હે વિજયવંતી દેવી, અહીં હંમેશા ધન અને આયુષ્ય આપતી રહો.

ઓં જયેઽત્ર સર્વદા દેવિ તિષ્ઠ ત્વં સ્થાપિતામય । નિત્યઞ્જયાય ભૂત્યૈ ચ સ્વામિની ભવ ભાર્ગવિ

હે વિજયવંતી દેવી, તું અહીં મારા દ્વારા સ્થાપિત થઈને હંમેશા રહો; હે ભાર્ગવી, તું હંમેશા વિજય અને કલ્યાણ માટે સ્વામિની બની રહો.

ઓં રિક્તેઽતિરિક્તદોષઘ્ને સિદ્ધિમુક્તિપ્રદે શુભે। સર્વદા સર્વદેશસ્થે તિષ્ઠાસ્મિન્ વિશ્વરૂપિણિ

હે શુદ્ધ અને પાવન દેવી, તું વધારાના અને બાકી રહેલા દોષોનો નાશ કર, સિદ્ધિ અને મુક્તિ આપ, અને સર્વત્ર સર્વસ્થળે હંમેશા વસ, હે વિશ્વરૂપિણી.

ગગનાયતનન્ધ્યાત્વા તત્ર તત્ત્વાત્રયં ન્યસેત્। પ્રાયશ્ચિત્તન્તતો હુત્વા વિધિના વિસૃજેન્મખં

આકાશને યજ્ઞસ્થળ બનાવી, ત્યાં ત્રણ તત્ત્વો સ્થાપિત કરવાં, પછી નિયમ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત હવન કરીને યજ્ઞ પૂર્ણ કરવો.

ઈશ્વર ઉવાચ વક્ષ્યે લિઙ્ગપ્રતિષ્ઠાં ચ પ્રાસાદે ભુક્તિમુક્તિદાં। તાઞ્ચરેત્ સર્વદા મુક્તૌ ભુક્તૌ દેવદિને સતિ

ઈશ્વરે કહ્યું: હવે હું મહેલમાં લિંગસ્થાપન વિષે કહું છું, જે ભોગ અને મુક્તિ આપે છે; એ વિધિ દેવદિને હંમેશા કરવી, જેથી ભોગ અને મુક્તિ મળે.

વિના ચૈત્રેણ માઘાદૌ પ્રતિષ્ઠા માસપઞ્ચકે। ગુરુશુક્રોદયે કાર્ય્યા પ્રથમે કરણત્રયે

ચૈત્ર અને માઘના આરંભ સિવાય, પાંચ મહીનામાં, ગુરુ કે શુક્ર ઉદયે અને પ્રથમ ત્રણ કરણોમાં સ્થાપન કરવી.

શુક્લપક્ષે વિશેષેણ કૃષ્ણે વા પઞ્ચમન્દિનં । ચતુર્થી નવમીં ષષ્ઠીં વર્જયિત્વા ચતુર્દશીં

ખાસ કરીને શુક્લપક્ષમાં, અથવા કૃષ્ણપક્ષની પંચમીના દિવસે, ચોથ, નવમી, છઠ્ઠ અને ચૌદસ છોડીને સ્થાપન કરવી.

શોભનાસ્તિથયઃ શષાઃ ક્રૂરવારવિવર્જિતાઃ। શતભિષા ધનિષ્ઠાદ્‌ર્દ્રા અનુરાધોત્તરત્રયં

શુભ તિથિઓમાં છઠ્ઠ, અને ક્રૂરવાર ટાળીને, શતભિષા, ધનિષ્ઠા, અર્દ્રા, અનુરાધા અને ત્રણ ઉત્તરા નક્ષત્રો શ્રેષ્ઠ છે.

રોહિણી શ્રવણશ્ચેતિ સ્થિરારમ્ભે મહોદયાઃ। લગ્નઞ્ચ કુમ્ભસિહાલિતુલાસ્ત્રીવૃષધન્વિનાં

રોહિણી અને શ્રવણ પણ મંગળકારક છે, અને મકર, સિંહ, તુલા, વૃષભ, ધનુ કે તેમના ત્રિકોણ રાશિમાં લગ્ન હોય તો શુભ છે.

શસ્તો જીવો નવર્ક્ષેષુ સપ્તસ્થાનેષુ સર્વદા। બુધઃ ષડષ્ટદિક્‌સપ્તતુર્યેષુ વિનર્તું શિતઃ

ગુરુ નવ રાશિ અને સાતમા સ્થાને હંમેશા શુભ છે; બુધ છઠ્ઠ, આઠમું, દસમું અને સાતમું સ્થાન શુભ છે; શનિ પણ અશુભ ન હોય ત્યારે લાભદાયક છે.

સપ્તર્ત્તુ ત્રિદશાદિસ્થઃ શશાઙ્કો બલદઃ સદા । સવિર્દશત્રિષટ્સંસ્થો રાહુસ્ત્રિદશષઙ્ગતઃ

ચંદ્ર સાતમા સ્થાનમાં કે દેવતાઓ સાથે હોય ત્યારે હંમેશા બળ આપે છે; રાહુ દસમું, ત્રીજું કે છઠ્ઠું અને દેવતાઓ સાથે હોય ત્યારે પણ શુભ છે.

ષટ્ત્રિસ્થાનગતાઃ શસ્તા મન્દાઙ્ગારાર્કકેતવઃ। શુભાઃ ક્રૂરાશ્ચ પાપાશ્ચ સર્વ એકાદશસ્થિતાઃ

શનિ, મંગળ, સૂર્ય અને ધૂમકેતુ છઠ્ઠું, ત્રીજું કે અગિયારમું સ્થાનમાં હોય ત્યારે શુભ છે; બધા ગ્રહો, ભલે શુભ કે અશુભ હોય, અગિયારમા સ્થાનમાં હંમેશા શુભ છે.

એષાં દૃષ્ટિર્મુનૌ પૂર્ણા ત્વાર્દ્ધિકી ગ્રહભૂતયોઃ। પાદિકી રામદિક્‌સ્થાને ચતુરષ્ટૌ પાદવર્જિતાઃ

મુળસ્થાને (લગ્ન) દૃષ્ટિ પૂર્ણ ગણાય છે, ગ્રહસ્થાને અર્ધી અને ચોથા તથા આઠમા સ્થાનમાં ચોથાઈ દૃષ્ટિ ગણાય છે, પણ ચોથા અને આઠમા પાદ છોડીને.

પાદાન્યૂનચતુર્નાડી ભોગઃ સ્યાન્મીનમેષયોઃ। વૃષકુમ્ભૌ ચ ભુઞ્જાતે ચતસ્રઃ પાદવર્જિતાઃ

જો ચાર પાદોમાંથી ચોથાઈ નાડી ઓછી હોય તો મીન અને મેષમાં ભોગ મળે છે; વૃષભ અને કુંભમાં ચાર પાદ છોડવામાં આવે છે.

મકરો મિથુનં પઞ્ચ ચાપાલિહરિકર્ક્કટાઃ। પાદોનાઃ ષટ્તુલાકન્યે ઘટિકાઃ સાર્દ્ધપઞ્ચ ચ

મકર, મિથુન, પાંચ રાશિ, ધનુ, તુલા, કર્ક અને સિંહ; તુલા અને કન્યામાં છ પાદ ઓછા ગણાય છે, અને ઘડિકામાં પાંચ અને અડધી ગણાય છે.

કેશરીવૃષભઃ કુમ્ભ સ્થિરાઃ સ્યુઃ સિદ્ધિદાયકાઃ। ચરા ધનુસ્તુલામેષા દ્વિઃ સ્વભાવાસ્તુતૃતીયકાઃ

સિંહ, વૃષભ અને કુંભ સ્થિર છે અને સિદ્ધિ આપે છે; ધનુ, તુલા અને મેષ ચલ છે, અને દરેકની ત્રીજી ભાગ દ્વિભાવ છે.