અગ્નિપુરાણમ્

તદધો રુદ્રદાસાય માંસં માર્ગમથોત્તરે। દદીત માષનૈવેદ્યં ષટ્પદસ્થે ધરાધરે

એની નીચે, રુદ્રના દાસને માંસ અર્પણ કરો; ઉત્તર માર્ગે, છ પાંખાવાળી બેઠકે ધરાધર દેવને મગના દાળનું ભોજન આપો.

આપાય શિવકોણાધઃ તદ્વત્સાય ચ તત્સ્થલે । ક્રમાદ્દદ્યાદ્દધિ ક્ષીરં પૂજયિત્વા વિધાનતઃ

શિવના ખૂણાની નીચે આપાને અને એ જ જગ્યાએ સાયાને પણ ક્રમશઃ દહીં અને દૂધ અર્પણ કરો, વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરીને.

ચતુષ્પદે નિવિષ્ટાય બ્રહ્મણે મધ્યદેશતઃ। પઞ્ચગવ્યાક્ષતોપેતઞ્ચરું સાજ્યં નિવેદયેત્

મધ્યસ્થળે, ચતુષ્પદ બેઠકે વસેલા બ્રહ્માને પાંચ ગૌઉત્પાદન અને ઘી વડે બનેલું ચરુ અર્પણ કરો.

ઈશાદિવાયુપર્ય્યન્તકોણેષ્વથ યથાક્રમં। વાસ્તુવાહ્યે ચરક્યાદ્યાશ્ચતસ્રઃ પૂજયેદ્ યથા

ઈશાનથી વાયુદિશા સુધીના ખૂણાઓમાં, ક્રમશઃ, ચરકાદિ ચાર વાસ્તુપાલોનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરો.

ચરક્યૈ સઘૃતં માંસં વિદાર્ય્યૈ દધિપઙ્કજે। પૂતનાયૈ પલં પિત્તં રુધિરં ચ નિવેદયેત્

ચરકીદેવીને ઘી સાથે માંસ અર્પણ કરો; વિદારીયાને કમળની પાંખડીમાં દહીં આપો; પૂતનાને પિત્ત અને રક્તનો ભાગ અર્પણ કરો.

અસ્થીનિ પાપરાક્ષસ્યૈ રક્તપિત્તપલાનિ ચ। તતોમાષૌદનં પ્રાચ્યાં સ્કન્દાય વિનિવેદયેત્

પાપરાક્ષસીદેવીને હાડકાં અને રક્તપિત્તના ભાગ અર્પણ કરો; પછી પૂર્વ દિશામાં સ્કંદને મગના ભાતનું ભોજન આપો.

અર્ય્યમ્ણે દક્ષિણાશાયાં પૂપાન્ કૃસરયા યુતાન્। જમ્ભકાય ચ વારુણ્યામામિષં રુધિરાન્વિતં

દક્ષિણ દિશામાં અર્યમાને દાળમિશ્રિત પુરીઓ અર્પણ કરો; વારુણ દિશામાં જંભકને રક્તમિશ્ર માંસ આપો.

ઉદીચ્યાં પિલિપિઞ્જાય રક્તાન્નં કુસુમાનિ ચ। યજેદ્વા સકલં વાસ્તું કુશદધ્યક્ષતૈર્જલૈઃ

ઉત્તર બાજુએ પિલિપિંજાને લાલ ભાત અને ફૂલ અર્પણ કરો; અથવા, આખા વાસ્તુનું પૂજન કુશ, દહીં અને પાણી વડે કરો.

ગૃહે ચ નગરાદૌ ચ એકાશીતિપદૈર્યજેત્। ત્રિપદા રજ્જવઃ કાર્ય્યાઃ ષટ્પદાશ્ચ વિકોણકે

ઘરમાં કે શહેરમાં એકયાસી બેઠકો વડે પૂજન કરો; ત્રણ પગવાળી રેખાઓ દોરો અને ખૂણાઓમાં છ પાંખાવાળી બેઠકો બનાવો.

ઈશાદ્યાઃ પાદિકસ્તસ્મિન્નાગાદ્યાશ્ચ દ્વિકોષ્ઠગાઃ। ષટ્પદસ્થા મરીચ્યાદ્યા બ્રહ્મા નવપદઃ સ્મૃતઃ

ઈશાનથી આરંભે દિશાઓમાં પાળીઓ છે; નાગ વગેરે બે ઓટમાં છે; મરીચિ વગેરે છ પાંખાવાળી બેઠકોમાં છે; બ્રહ્મા નવ બેઠકોમાં જાણીતો છે.

નગરગ્રામખેટાદૌ વાસ્તુઃ શતપદોઽપિ વા। વંશદ્વયં કોણગતં દુર્જયં દુર્દ્ધરં સદા

નગરી, ગામ કે ખેટમાં વાસ્તુમાં સો બેઠકો પણ હોઈ શકે; ખૂણાઓમાં બે પાંયદાંની લાઈનો હોય છે, જે હંમેશાં અપરાજિત અને અડગ રહે છે.

યથા દેવાલયે ન્યાસસ્તથા શતપદે હિતઃ। ગ્રહાઃ સ્કન્દાદયસ્તત્ર વિજ્ઞેયાશ્ચૈવ ષટ્પદાઃ

જેમ દેવાલયમાં વ્યવસ્થા થાય છે, તેમ સો બેઠકોવાળા વાસ્તુમાં પણ થાય છે; ત્યાં ગ્રહો, સ્કંદ અને છ પાંખાવાળી બેઠકો જાણી શકાય.

ચરક્યાદ્યા ભૂતપદા રજ્જુવંશાદિ પૂર્વવત્। દેશસંસ્થાપને વાસ્તુ ચતુસ્ત્રિશંચ્છતં ભવેત્

ચરકાદિ ભૂતપદો, રેખાઓ અને પાંયદાં પહેલાંની જેમ ગોઠવો; પ્રદેશની સ્થાપનામાં વાસ્તુમાં ત્રણસો ચોત્રીસ બેઠકો હોવી જોઈએ.

ચતુઃ ષષ્ટિપદો બ્રહ્મા મરીચ્યાદ્યાશ્ચ દેવતાઃ। ચતુઃ પઞ્ચાશત્પદિકા આપાદ્યષ્ટૌ રસાગ્નિભિઃ

બ્રહ્મા, મરીચિ અને અન્ય દેવતાઓને ચૌસઠ અક્ષરો વડે વર્ણવાયા છે; અને આઠ રસો તથા અગ્નિઓને ચોપન અક્ષરોમાં વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા છે.

ઈશાનાદ્યા નવપદાઃ સ્કન્દાદ્યાઃ શક્તિકાઃ સ્મૃતાઃ। ચરક્યાદ્યાસ્તદ્વદેવ રજ્જુવંશાદિપૂર્વવત્

ઈશાનાદિ શક્તિઓને નવ અક્ષરો ધરાવતી માનવામાં આવી છે; એ જ રીતે, ચરક અને અન્ય લોકો, તેમજ રજ્જુ વંશાદિકો પણ પૂર્વવત્ ગણાય છે.

જ્ઞેયો વંળશસહસ્રૈસ્તુ વાસ્તુમણ્ડલગઃ પદૈઃ ન્યાસો નવગુણસ્તત્ર કર્ત્તવ્યો દેશવાસ્તુવત્

વાસ્તુમંડળને વંશ પ્રમાણે હજાર અક્ષરો ધરાવતું સમજવું જોઈએ; ત્યાં સ્થાનન્યાસ નવ વખત, પ્રદેશ અને વાસ્તુ પ્રમાણે કરવો જોઈએ.

પઞ્ચવિંશતિપદો વાસ્તુર્વેતાલાખ્યશ્ચિતૌ સ્મૃતઃ। અન્યો નવપદો વાસ્તુઃ ષોડશાઙ્ઘ્નિસ્તથાપરઃ

વેટાળાકૃતિ ચિતામાં વાસ્તુ પચ્ચીસ અક્ષરો ધરાવતું કહેવાયું છે; બીજું વાસ્તુ નવ અક્ષરોનું છે અને ત્રીજું વાસ્તુ સોળ અંગો ધરાવે છે.

ષડસ્રત્ર્યસ્રવૃત્તાદેર્મ્મધ્યે સ્યાચ્ચતુરસ્રકં। ખાતે વાસ્તોઃ સમં પૃષ્ઠે ન્યાસે બ્રહ્મશિલાત્મકે

છકોણા, ત્રિકોણ અથવા વર્તુળાકૃતિઓના મધ્યમાં ચતુરસ્ર આકાર હોવો જોઈએ; વાસ્તુ માટે ખોદવામાં પાછળનું ભાગ સમાન હોવું જોઈએ અને ત્યાં બ્રહ્મશિલાનું સ્થાનન્યાસ કરવું જોઈએ.

શાવાકસ્ય નિવેશે ચ મૂર્ત્તિસંસ્થાપને તથા। પાયસેન તું નૈવેદ્યં સર્વેષાં વા પ્રદાપયેત્

શવની સ્થાપના કરતી વખતે અને મૂર્તિ સ્થાપન સમયે પણ, પાયસનું નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું અથવા બધાને આપવું જોઈએ.

ઉત્તાનુક્તે તુ વૈ વાસ્તુઃ પઞ્ચહસ્તપ્રમાણતઃ । ગૃહપ્રાસાદમાનેન વાસ્તુઃ શ્રેષ્ઠસ્તુ સર્વદા

પૂર્વે જણાવ્યા પ્રમાણે વાસ્તુનું નિર્માણ થાય ત્યારે તેની માપ પાંચ હાથ હોય છે; ઘર કે મહેલની માપ પ્રમાણે વાસ્તુ હંમેશા શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ઈશ્વર ઉવાચ ઈશાદિષુ ચરક્યાદ્યાઃ(૫) પૂર્વવત્પૂજયેદ્વહિઃ ।૯૪.૦૦૨ આહુતિત્રિતયં દદ્યાત્પ્રતિદેવમનુક્રમાત્ ॥૯૪.૦૦૨ દત્વા ભૂતબલિં લગ્ને શિલાન્યાસમનુક્રમાત્ ।૯૪.૦૦૩ મધ્યસૂત્રે(૬) ન્યસેચ્છક્તિં કુમ્ભઞ્ચાનન્તમુત્તમં(૭) ॥૯૪.૦૦૩ નકારારૂઢમૂલેન કુમ્ભેઽસ્મિન્ ધારયેચ્છિલાં ।૯૪.૦૦૪ કુમ્ભાનષ્ટૌ સભદ્રાદીન્ દિક્ષુ પૂર્વાદિષુ ક્રમાત્ ॥૯૪.૦૦૪ લોકપાલાણુભિર્ન્યસ્ય(૮) શ્વભ્રેષુ(૬) ન્યસ્તશક્તિષુ ।૯૪.૦૦૫ શિલાસ્તેષ્વથ નન્દાદ્યાઃ ક્રમેણ વિનિયોજયેત્ ॥૯૪.૦૦૫ શમ્બરૈર્મૂર્તિનાથાનાં યથા સ્યુર્ભિત્તિમધ્યતઃ ।૯૪.૦૦૬ તાસુ ધર્માદિકાનષ્ટૌ કોણાત્કોણં વિભાગશઃ ॥૯૪.૦૦૬ સુભદ્રાદિષુ નન્દાદ્યાશ્ચતસ્રોઽગ્ન્યાદિકોણગાઃ ।૯૪.૦૦૭ અજિતાદ્યાશ્ચ પૂર્વાદિજયાદિષ્વથ વિન્યસેત્ ॥૯૪.૦૦૭ બ્રહ્માણં ચોપરિ મસ્ય વ્યાપકં ચ મહેશ્વરં ।૯૪.૦૦૮ ચિન્તયેદેષુ ચાધાનં વ્યોમપ્રસાદમધ્યગં ॥૯૪.૦૦૮ બલિન્દત્ત્વા જપેદસ્ત્રં વિઘ્નદોષનિવારણં ।૯૪.૦૦૯ શિલાપઞ્ચકપક્ષેઽપિ મનાગુદ્દિશ્યતે યથા ॥૯૪.૦૦૯ મધ્યે પૂર્ણશિલાન્યાસઃ સુભદ્રકલશેઽર્ધતઃ ।૯૪.૦૧૦ પદ્માદિષુ ચ નન્દાદ્યાઃ કોણેષ્વગ્ન્યાદિષુ ક્રમાત્ ॥૯૪.૦૧૦ મધ્યભાવે ચતસ્રોઽપિ માતૃવદ્ભાવસમ્મતાઃ ।૯૪.૦૧૧ ઓં પૂર્ણે ત્વં મહાવિશ્વે સર્વસન્દોહલક્ષણે ॥૯૪.૦૧૧ સર્વસમ્પૂર્ણમેવાત્ર કુરુષ્વાઙ્ગિરસઃ સુતે ।૯૪.૦૧૨ ઓં નન્દે ત્વં નન્દિની પુંસાં ત્વામત્ર સ્થાપયામ્યહં ॥૯૪.૦૧૨ પ્રાસાદે તિષ્ઠ સન્તૃપ્તા યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકં ।૯૪.૦૧૩ આયુઃ કામં શ્રિયન્નન્દે દેહિ વાસિષ્ઠ દેહિનાં ॥૯૪.૦૧૩ અસ્મિન્ રક્ષા સદા કાર્યા પ્રાસાદે યત્નતસ્ત્વયા ।૯૪.૦૧૪ ઓં ભદ્રે ત્વં સર્વદા ભદ્રં લોકાનાં કુરુ કાશ્યપિ ॥૯૪.૦૧૪ આયુર્દા કામદા દેવિ શ્રીપ્રદા ચ સદા ભવ ।૯૪.૦૧૫ ઓં જયેઽત્ર સર્વદા દેવિ શ્રીદા.અયુર્દા ચ સદા ભવ ॥૯૪.૦૧૫ ઓં જયેઽત્ર સર્વદા દેવિ તિષ્ઠ ત્વં સ્થાપિતા મય ।૯૪.૦૧૬ નિત્યઞ્જયાય ભૂત્યૈ ચ સ્વામિની ભવ ભાર્ગવિ ॥૯૪.૦૧૬ ઓં રિક્તેઽતિરિક્તદોષઘ્ને સિદ્ધિમુક્તિપ્રદે શુભં ।૯૪.૦૧૭ સર્વદા સર્વદેશસ્થે તિષ્ઠાસ્મિન્ વિશ્વરૂપિણિ ॥૯૪.૦૧૭ ગગનાયતનન્ધ્યાત્વા તત્ર તત્ત્વત્રયં ન્યસેત્ ।૯૪.૦૧૮ પ્રાયશ્ચિત્તન્તતો હુત્વા વિધિના વિસૃજેન્મખં ॥૯૪.૦૧૮ ઇત્યાદિમહાપુરાણે આગ્નેયે શિલાન્યાસકથનં નામ ચતુર્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ ॥ ઈશ્વર ઉવાચ ઈશાદિષુ ચરક્યાદ્યાઃ પૂર્વવત્ પૂજયેદ્વહિઃ। આહુતિત્રિતયં દદ્યાત્ પ્રતિદેવમનુક્રમાત્

દત્વા ભૂતબલિં લગ્ને શિલાન્યાસમનુક્રમાત્। મધ્યશૂત્રે ન્યસેચ્છક્તિં કુમ્ભઞ્ચાનન્તમુત્તમં

શુભ મુહૂર્તે ભૂતબલિ આપ્યા પછી, શિલાઓનું સ્થાનન્યાસ ક્રમશઃ કરવું; મધ્યસૂત્રમાં શક્તિ અને શ્રેષ્ઠ અનંતને કળશમાં સ્થાપિત કરવી.

નકારારૂઢમૂલેન કુમ્ભેઽસ્મિન્ ધારયેચ્છિલાં। કુમ્ભાનષ્ટૌ સુભદ્રાદીન્ દિક્ષુ પૂર્વાદિષુ ક્રમાત્

'ન' અક્ષરથી મૂળ સ્થાપિત કરીને, આ કળશમાં શિલા મૂકી શકાય; સુભદ્રા સહિતના આઠ કળશો દિશાઓમાં પૂર્વથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ મૂકવા.

લોકપાલાણુભિર્ન્યસ્ય શ્વભ્રેષુ ન્યસ્તશક્તિષુ। શિલાસ્તેષ્વથ નન્દાદ્યાઃ ક્રમેણ વિનિવેશયેત્

દિશાના રક્ષકોને, જ્યાં શક્તિઓ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, તે ખાડાઓમાં મૂકી, પછી નંદાદિ શિલાઓને ક્રમશઃ ગોઠવવી.

શમ્બરૈર્મૂર્ત્તિનાથાનાં યથા સ્યુર્ભિત્તિમધ્યતઃ। તાસુ ધર્મ્માદિકાનષ્ટૌ કોણાત્ કોણં વિબાગશઃ

મૂર્તિનાથોની પ્રતિમાઓ જેમ દીવાલના મધ્યમાં હોય છે, તેમ ધર્માદિ આઠને એક ખૂણેથી બીજા ખૂણે વિભાજિત કરવું.

સુભદ્રાદિષુ નન્દાદ્યાશ્ચતસ્રોઽગન્યાદિકોણગાઃ। અજિતાદ્યાસ્ચ પૂર્વાદિજયાદિષ્વથ વિન્યસેત્

સુભદ્રાદિમાં નંદાદિ ચાર શિલાઓ અગ્નિકોણોમાં મૂકવી; અને અજિતાદિ શિલાઓને પૂર્વાદિ જયકોણોમાં સ્થાપિત કરવી.

બ્રહ્માણં ચોપરિ નસ્ય વ્યાપકં ચ મહેશ્વરં। ચિન્તયેદેષુ ચાધાનં વ્યોમપ્રાસાદમધ્યગં

બ્રહ્માને ઉપર અને મહેશ્વરને સર્વવ્યાપક રૂપે સ્થાપિત કરવું; આ બધામાં તેમનું સ્થાનન્યાસ આકાશપ્રાસાદના મધ્યમાં ધ્યાનમાં રાખવું.

બલિન્દત્ત્વા જપેદસ્ત્રં વિઘ્નદોષનિવારણં । શિલાપઞ્ચકપક્ષેઽપિ મનાગુદ્દિશ્યતે યથા

બલિ આપ્યા પછી, વિઘ્ન અને દોષ દૂર કરવા માટે અસ્ત્રમંત્ર જપવો; પાંચ શિલાના સંજોગે પણ યથાયોગ્ય થોડું સૂચન કરવું.

મધ્યે પૂર્ણશિલાન્યાસઃ સૂભદ્રકલશેઽર્દ્ધતઃ। પદ્માદિષુ ચ નન્દાદ્યાઃ કોણેષ્વગન્યાદિષુ ક્રમાત્

મધ્યમાં પૂર્ણશિલાનું સ્થાનન્યાસ સુભદ્રા કળશમાં અડધું કરવું; કમળાદિમાં નંદાદિ શિલાઓને ખૂણામાં, અગ્નિકોણથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ મૂકવી.