અગ્નિપુરાણમ્

ગન્ધં ગન્ધર્વનાથાય જિહ્વાં ભૃઙ્ગાય પક્ષિણઃ। મૃગાય પદ્મપર્ણાનિ યામ્યામિત્યષ્ટદેવતા

ગંધર્વનાથને સુગંધ, ભૃંગ નામના પક્ષીને જીભ, મૃગને કમળના પાંદડા, અને દક્ષિણ દિશાની આઠ દેવતાઓને આ રીતે અર્પણ કરવું.

પિત્રે તિલોદકં ક્ષીરં વૃક્ષજં દન્તધાવનં। દૌવારિકાય દેવાય પ્રદદ્યાદ્ ધેનુમુદ્રયા

પિતૃઓને તિલમિશ્રિત પાણી, દૂધ અને વૃક્ષની દાતણ અર્પણ કરવી; દ્વારપાલ દેવને મુદ્રાંકિત ગાય અર્પણ કરવી.

સુગ્રીવાય દિશેત્ પૂપાન્ પુષ્પદન્તાય દર્બ્ભકં। રક્તં પ્રચેતસે પદ્મમસુરાય સુરાસવં

સુગ્રીવને પુઆ, પુષ્પદંતને દર્ભ, પ્રચેતસને લાલ કમળ, અને અસુરને મદિરા અર્પણ કરવી.

ઘૃતં ગુડૌદનં શેષે રોગાય ઘૃતમણ્ડકાન્। લાજાન્ વા પશ્ચિમાશાયાં દેવાષ્ટકમિતીરિતં

શેષને ઘી અને ગુડભાત, રોગાને ઘીથી બનેલા પકવાન, અથવા પશ્ચિમ દિશામાં લાજ, આ રીતે આઠ દેવતાઓ માટે અર્પણ કરવું.

મારુતાય ધ્વજં પીતં નાગાય નાગકેશરં। મુખ્યે ભક્ષ્યાણિ ભલ્લાટે મુદ્ગસૂપં સુસંસ્કૃતં

મારુતને પીળો ધ્વજ, નાગને નાગકેશર ફૂલ, મુખ્ય ભલ્લાટને સારી રીતે તૈયાર કરેલું મગનું સૂપ અને અન્ય ભોજન અર્પણ કરવું.

સોમાય પાયસં સાજ્યં શાલૂકમૂષયે દિશેત્। લોપીમદિતયે દિત્યૈ પુરીમિત્યુત્તરાષ્ટકં

સોમદેવને દૂધ અને ઘીથી બનેલું પાયસ અર્પણ કરો; શાલૂક અને મૂષને પણ એ જ રીતે પાયસ આપો. લોપી, મદિતિ અને દિતિને ઉત્તર દિશામાં વસેલ શહેરનું દાન કરો.

મોદકાન્ બ્રહ્મણઃ પ્રાચ્યાં ષટ્પદાય મરીચયે। સવિત્રે રક્તપુષ્પાણિ વહ્ન્યધઃ કોણકોષ્ઠકે

પૂર્વ દિશામાં બ્રહ્માને મીઠા લાડુ અર્પણ કરો; મરીચિને છ પાંખાવાળું ફૂલ આપો; સવિતૃને અગ્નિની નીચે, ખૂણાની ઓટમાં લાલ ફૂલ ચઢાવો.

તદધઃ કોષ્ઠકે દદ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ ચ કુશોદકં । દક્ષિણે ચન્દનં રક્તં ષટ્પદાય વિવસ્વતે

એના નીચે, ઓટમાં, સાવિત્રીને કુશથી શુદ્ધ કરેલું પાણી અર્પણ કરો; દક્ષિણ બાજુએ, છ પાંખાવાળી બેઠકે વિવસ્વતને લાલ ચંદન ચઢાવો.

હરિદ્રૌદનમિન્દ્રાય રક્ષોધઃ કોણકોષ્ઠકે। ઇન્દ્રજયાય મિશ્રાન્નમિન્દ્રાધસ્તાન્નિવેદયેત્

રક્ષસ ખૂણાની નીચેના ઓટમાં ઇન્દ્રને હળદરવાળું ભાત અર્પણ કરો; ઇન્દ્રની નીચે ઇન્દ્રજયાને મિશ્ર અન્નનું ભોજન આપો.

વારુણ્યાં ષટ્પદાસીને મિત્રે સગુડમોદનં। રુદ્રાય ઘૃતસિદ્ધાન્નં વાયુકોણાધરે પદે

વારુણીની છ પાંખાવાળી બેઠકે મિતરને ગુડવાળું ભાત અર્પણ કરો; વાયુના ખૂણાની નીચેની જગ્યાએ રુદ્રને ઘીમાં રાંધેલું ભોજન આપો.

તદધો રુદ્રદાસાય માંસં માર્ગમથોત્તરે। દદીત માષનૈવેદ્યં ષટ્પદસ્થે ધરાધરે

એની નીચે, રુદ્રના દાસને માંસ અર્પણ કરો; ઉત્તર માર્ગે, છ પાંખાવાળી બેઠકે ધરાધર દેવને મગના દાળનું ભોજન આપો.

આપાય શિવકોણાધઃ તદ્વત્સાય ચ તત્સ્થલે । ક્રમાદ્દદ્યાદ્દધિ ક્ષીરં પૂજયિત્વા વિધાનતઃ

શિવના ખૂણાની નીચે આપાને અને એ જ જગ્યાએ સાયાને પણ ક્રમશઃ દહીં અને દૂધ અર્પણ કરો, વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરીને.

ચતુષ્પદે નિવિષ્ટાય બ્રહ્મણે મધ્યદેશતઃ। પઞ્ચગવ્યાક્ષતોપેતઞ્ચરું સાજ્યં નિવેદયેત્

મધ્યસ્થળે, ચતુષ્પદ બેઠકે વસેલા બ્રહ્માને પાંચ ગૌઉત્પાદન અને ઘી વડે બનેલું ચરુ અર્પણ કરો.

ઈશાદિવાયુપર્ય્યન્તકોણેષ્વથ યથાક્રમં। વાસ્તુવાહ્યે ચરક્યાદ્યાશ્ચતસ્રઃ પૂજયેદ્ યથા

ઈશાનથી વાયુદિશા સુધીના ખૂણાઓમાં, ક્રમશઃ, ચરકાદિ ચાર વાસ્તુપાલોનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરો.

ચરક્યૈ સઘૃતં માંસં વિદાર્ય્યૈ દધિપઙ્કજે। પૂતનાયૈ પલં પિત્તં રુધિરં ચ નિવેદયેત્

ચરકીદેવીને ઘી સાથે માંસ અર્પણ કરો; વિદારીયાને કમળની પાંખડીમાં દહીં આપો; પૂતનાને પિત્ત અને રક્તનો ભાગ અર્પણ કરો.

અસ્થીનિ પાપરાક્ષસ્યૈ રક્તપિત્તપલાનિ ચ। તતોમાષૌદનં પ્રાચ્યાં સ્કન્દાય વિનિવેદયેત્

પાપરાક્ષસીદેવીને હાડકાં અને રક્તપિત્તના ભાગ અર્પણ કરો; પછી પૂર્વ દિશામાં સ્કંદને મગના ભાતનું ભોજન આપો.

અર્ય્યમ્ણે દક્ષિણાશાયાં પૂપાન્ કૃસરયા યુતાન્। જમ્ભકાય ચ વારુણ્યામામિષં રુધિરાન્વિતં

દક્ષિણ દિશામાં અર્યમાને દાળમિશ્રિત પુરીઓ અર્પણ કરો; વારુણ દિશામાં જંભકને રક્તમિશ્ર માંસ આપો.

ઉદીચ્યાં પિલિપિઞ્જાય રક્તાન્નં કુસુમાનિ ચ। યજેદ્વા સકલં વાસ્તું કુશદધ્યક્ષતૈર્જલૈઃ

ઉત્તર બાજુએ પિલિપિંજાને લાલ ભાત અને ફૂલ અર્પણ કરો; અથવા, આખા વાસ્તુનું પૂજન કુશ, દહીં અને પાણી વડે કરો.

ગૃહે ચ નગરાદૌ ચ એકાશીતિપદૈર્યજેત્। ત્રિપદા રજ્જવઃ કાર્ય્યાઃ ષટ્પદાશ્ચ વિકોણકે

ઘરમાં કે શહેરમાં એકયાસી બેઠકો વડે પૂજન કરો; ત્રણ પગવાળી રેખાઓ દોરો અને ખૂણાઓમાં છ પાંખાવાળી બેઠકો બનાવો.

ઈશાદ્યાઃ પાદિકસ્તસ્મિન્નાગાદ્યાશ્ચ દ્વિકોષ્ઠગાઃ। ષટ્પદસ્થા મરીચ્યાદ્યા બ્રહ્મા નવપદઃ સ્મૃતઃ

ઈશાનથી આરંભે દિશાઓમાં પાળીઓ છે; નાગ વગેરે બે ઓટમાં છે; મરીચિ વગેરે છ પાંખાવાળી બેઠકોમાં છે; બ્રહ્મા નવ બેઠકોમાં જાણીતો છે.

નગરગ્રામખેટાદૌ વાસ્તુઃ શતપદોઽપિ વા। વંશદ્વયં કોણગતં દુર્જયં દુર્દ્ધરં સદા

નગરી, ગામ કે ખેટમાં વાસ્તુમાં સો બેઠકો પણ હોઈ શકે; ખૂણાઓમાં બે પાંયદાંની લાઈનો હોય છે, જે હંમેશાં અપરાજિત અને અડગ રહે છે.

યથા દેવાલયે ન્યાસસ્તથા શતપદે હિતઃ। ગ્રહાઃ સ્કન્દાદયસ્તત્ર વિજ્ઞેયાશ્ચૈવ ષટ્પદાઃ

જેમ દેવાલયમાં વ્યવસ્થા થાય છે, તેમ સો બેઠકોવાળા વાસ્તુમાં પણ થાય છે; ત્યાં ગ્રહો, સ્કંદ અને છ પાંખાવાળી બેઠકો જાણી શકાય.

ચરક્યાદ્યા ભૂતપદા રજ્જુવંશાદિ પૂર્વવત્। દેશસંસ્થાપને વાસ્તુ ચતુસ્ત્રિશંચ્છતં ભવેત્

ચરકાદિ ભૂતપદો, રેખાઓ અને પાંયદાં પહેલાંની જેમ ગોઠવો; પ્રદેશની સ્થાપનામાં વાસ્તુમાં ત્રણસો ચોત્રીસ બેઠકો હોવી જોઈએ.

ચતુઃ ષષ્ટિપદો બ્રહ્મા મરીચ્યાદ્યાશ્ચ દેવતાઃ। ચતુઃ પઞ્ચાશત્પદિકા આપાદ્યષ્ટૌ રસાગ્નિભિઃ

બ્રહ્મા, મરીચિ અને અન્ય દેવતાઓને ચૌસઠ અક્ષરો વડે વર્ણવાયા છે; અને આઠ રસો તથા અગ્નિઓને ચોપન અક્ષરોમાં વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા છે.

ઈશાનાદ્યા નવપદાઃ સ્કન્દાદ્યાઃ શક્તિકાઃ સ્મૃતાઃ। ચરક્યાદ્યાસ્તદ્વદેવ રજ્જુવંશાદિપૂર્વવત્

ઈશાનાદિ શક્તિઓને નવ અક્ષરો ધરાવતી માનવામાં આવી છે; એ જ રીતે, ચરક અને અન્ય લોકો, તેમજ રજ્જુ વંશાદિકો પણ પૂર્વવત્ ગણાય છે.

જ્ઞેયો વંળશસહસ્રૈસ્તુ વાસ્તુમણ્ડલગઃ પદૈઃ ન્યાસો નવગુણસ્તત્ર કર્ત્તવ્યો દેશવાસ્તુવત્

વાસ્તુમંડળને વંશ પ્રમાણે હજાર અક્ષરો ધરાવતું સમજવું જોઈએ; ત્યાં સ્થાનન્યાસ નવ વખત, પ્રદેશ અને વાસ્તુ પ્રમાણે કરવો જોઈએ.

પઞ્ચવિંશતિપદો વાસ્તુર્વેતાલાખ્યશ્ચિતૌ સ્મૃતઃ। અન્યો નવપદો વાસ્તુઃ ષોડશાઙ્ઘ્નિસ્તથાપરઃ

વેટાળાકૃતિ ચિતામાં વાસ્તુ પચ્ચીસ અક્ષરો ધરાવતું કહેવાયું છે; બીજું વાસ્તુ નવ અક્ષરોનું છે અને ત્રીજું વાસ્તુ સોળ અંગો ધરાવે છે.

ષડસ્રત્ર્યસ્રવૃત્તાદેર્મ્મધ્યે સ્યાચ્ચતુરસ્રકં। ખાતે વાસ્તોઃ સમં પૃષ્ઠે ન્યાસે બ્રહ્મશિલાત્મકે

છકોણા, ત્રિકોણ અથવા વર્તુળાકૃતિઓના મધ્યમાં ચતુરસ્ર આકાર હોવો જોઈએ; વાસ્તુ માટે ખોદવામાં પાછળનું ભાગ સમાન હોવું જોઈએ અને ત્યાં બ્રહ્મશિલાનું સ્થાનન્યાસ કરવું જોઈએ.

શાવાકસ્ય નિવેશે ચ મૂર્ત્તિસંસ્થાપને તથા। પાયસેન તું નૈવેદ્યં સર્વેષાં વા પ્રદાપયેત્

શવની સ્થાપના કરતી વખતે અને મૂર્તિ સ્થાપન સમયે પણ, પાયસનું નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું અથવા બધાને આપવું જોઈએ.