અગ્નિપુરાણમ્

આકુઞ્ચિતકચં વાસ્તુમુત્તાનમસુરાકૃતિ । સ્મરેત્ પૂજાસુ કુડ્યાદિનિવેશે ઉત્તરાનનં

કુડીઓ અને અન્ય બાંધકામ ગોઠવતી વખતે, પૂજામાં, વાસ્તુપુરુષનું સ્મરણ કરવું, જેના વાળ ઉપર બાંધેલા છે, અને જે દૈત્યરૂપે પથરાયેલો છે, અને જેનું મોઢું ઉત્તર તરફ છે.

જાનુની કૂર્પરૌ શક્‌થિ દિશિ વાતહુતાશયોઃ। પૈત્ર્યાં પાદપુટે રૌદ્ર્યાં શિરોઽસ્ય હૃદયેઽઞ્જલિઃ

વાસ્તુપુરુષના ઘૂંટણ અને કોણી વાયુ અને અગ્નિ દિશામાં છે; પિતૃદિશામાં પગના તળવા, રૌદ્ર દિશામાં માથું, અને હૃદયમાં હાથ જોડેલા છે.

અસ્ય દેહે સમારૂઢા દેવતાઃ પૂજિતાઃ શુભાઃ। અષ્ઠૌ કોણાધિપાસ્તત્ર કોણાર્દ્ધેષ્વષ્ટસુ સ્થિતાઃ

આ વાસ્તુપુરુષના શરીર પર શુભ દેવતાઓ સ્થાપિત છે અને તેમની પૂજા કરવામાં આવી છે; ત્યાં આઠ કોણોના અધિપતિઓ, આઠ અર્ધકોણોમાં સ્થિત છે.

ષટ્‌પદાસ્તુ મરીચ્યાદ્યા દિક્ષુ પૂર્વાદિષુ ક્રમાત્। મધ્યે ચતુષ્પદો બ્રહ્મા શેષાસ્તુ પદિકાઃ સ્મુતાઃ

છ પગવાળા દેવતાઓ, જેમ કે મરીચિ વગેરે, પૂર્વથી શરૂ કરીને ક્રમશ: દિશાઓમાં છે; મધ્યમાં ચાર પગવાળા બ્રહ્મા છે, અને બાકી બધાને એક પગવાળા કહેવાય છે.

સમસ્તનાડીસંયોગે મહામર્મ્માનુજં ફલં। ત્રિશૂલં સ્વસ્તિકં વજ્રં મહાસ્વસ્તિકસમ્પુટૌ

જ્યાં બધી નાડીઓ મળે છે, ત્યાં મહામર્મ છે, જે પોતાનું ફળ આપે છે; ત્યાં ત્રિશૂલ, સ્વસ્તિક, વજ્ર અને મહાસ્વસ્તિક સાથે સંરક્ષણ છે.

ત્રિકટું મણિબન્ધં ચ સુવિશુદ્ધં પદં તતા। ઇતિ દ્વાદશ મર્મ્માણિ વાસ્તોર્ભિત્ત્યાદિષુ ત્યજેત્

ત્રિકટુ, મણિબંધ અને સંપૂર્ણ શુદ્ધ સ્થાન—આ રીતે, વાસ્તુના ભીંત વગેરેમાં આ બાર મર્મસ્થાનો ટાળવા.

સાજ્યમક્ષતમીશાય પર્જન્યાયામ્બુજોદકં। દદીતાથ જયન્તાય પતાકાં કુઙ્કુમોજ્જ્વલાં

ઈશાને ઘી અને અખંડિત ચોખા અર્પણ કરવું, પર્જન્યને કમળનું પાણી આપવું અને જયંતને કુંકુમથી તેજસ્વી ધ્વજ અર્પણ કરવો.

રત્નવારિ મહેન્દ્રાય રવૌ ધૂમ્રં વિતાનકં। સત્યાય ઘૃતગોધૂમમાજ્યભક્તં ભૃશાય ચ

મહેન્દ્રને રત્નમિશ્રિત પાણી, રવિને ધૂસરી છત્રી, સત્યને ઘી, ઘઉં અને ભાત, અને ભૃશને પણ એ જ રીતે અર્પણ કરવું.

વિમાંસમન્તરિક્ષાય શક્તુન્તેભ્યસ્તુ પૂર્વતઃ। મધુક્ષીરાકજ્યસમ્બૂર્ણાં પ્રદદ્યાદ્વહ્નયે શ્રુચં

અંતરિક્ષને કાચું માંસ, શક્તિને શસ્ત્ર, અને પૂર્વ દિશામાં અગ્નિને મધ, દૂધ, દહીં અને ઘીથી ભરેલી કરછલી અર્પણ કરવી.

લાજાન્ પૂર્ણે સુવર્ણામ્બુ વિતથાય નિવેદયેત્। દદ્યાદ્ ગૃહક્ષતે ક્ષૌદ્રં યમરાજે પલૌદનં

વિતથને સુવર્ણમાં ભરી લાજ અને શુદ્ધ પાણી અર્પણ કરવું; ઘરપાલકને મધ, અને યમરાજને દાળ સાથે પકવેલા ભાત અર્પણ કરવું.

ગન્ધં ગન્ધર્વનાથાય જિહ્વાં ભૃઙ્ગાય પક્ષિણઃ। મૃગાય પદ્મપર્ણાનિ યામ્યામિત્યષ્ટદેવતા

ગંધર્વનાથને સુગંધ, ભૃંગ નામના પક્ષીને જીભ, મૃગને કમળના પાંદડા, અને દક્ષિણ દિશાની આઠ દેવતાઓને આ રીતે અર્પણ કરવું.

પિત્રે તિલોદકં ક્ષીરં વૃક્ષજં દન્તધાવનં। દૌવારિકાય દેવાય પ્રદદ્યાદ્ ધેનુમુદ્રયા

પિતૃઓને તિલમિશ્રિત પાણી, દૂધ અને વૃક્ષની દાતણ અર્પણ કરવી; દ્વારપાલ દેવને મુદ્રાંકિત ગાય અર્પણ કરવી.

સુગ્રીવાય દિશેત્ પૂપાન્ પુષ્પદન્તાય દર્બ્ભકં। રક્તં પ્રચેતસે પદ્મમસુરાય સુરાસવં

સુગ્રીવને પુઆ, પુષ્પદંતને દર્ભ, પ્રચેતસને લાલ કમળ, અને અસુરને મદિરા અર્પણ કરવી.

ઘૃતં ગુડૌદનં શેષે રોગાય ઘૃતમણ્ડકાન્। લાજાન્ વા પશ્ચિમાશાયાં દેવાષ્ટકમિતીરિતં

શેષને ઘી અને ગુડભાત, રોગાને ઘીથી બનેલા પકવાન, અથવા પશ્ચિમ દિશામાં લાજ, આ રીતે આઠ દેવતાઓ માટે અર્પણ કરવું.

મારુતાય ધ્વજં પીતં નાગાય નાગકેશરં। મુખ્યે ભક્ષ્યાણિ ભલ્લાટે મુદ્ગસૂપં સુસંસ્કૃતં

મારુતને પીળો ધ્વજ, નાગને નાગકેશર ફૂલ, મુખ્ય ભલ્લાટને સારી રીતે તૈયાર કરેલું મગનું સૂપ અને અન્ય ભોજન અર્પણ કરવું.

સોમાય પાયસં સાજ્યં શાલૂકમૂષયે દિશેત્। લોપીમદિતયે દિત્યૈ પુરીમિત્યુત્તરાષ્ટકં

સોમદેવને દૂધ અને ઘીથી બનેલું પાયસ અર્પણ કરો; શાલૂક અને મૂષને પણ એ જ રીતે પાયસ આપો. લોપી, મદિતિ અને દિતિને ઉત્તર દિશામાં વસેલ શહેરનું દાન કરો.

મોદકાન્ બ્રહ્મણઃ પ્રાચ્યાં ષટ્પદાય મરીચયે। સવિત્રે રક્તપુષ્પાણિ વહ્ન્યધઃ કોણકોષ્ઠકે

પૂર્વ દિશામાં બ્રહ્માને મીઠા લાડુ અર્પણ કરો; મરીચિને છ પાંખાવાળું ફૂલ આપો; સવિતૃને અગ્નિની નીચે, ખૂણાની ઓટમાં લાલ ફૂલ ચઢાવો.

તદધઃ કોષ્ઠકે દદ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ ચ કુશોદકં । દક્ષિણે ચન્દનં રક્તં ષટ્પદાય વિવસ્વતે

એના નીચે, ઓટમાં, સાવિત્રીને કુશથી શુદ્ધ કરેલું પાણી અર્પણ કરો; દક્ષિણ બાજુએ, છ પાંખાવાળી બેઠકે વિવસ્વતને લાલ ચંદન ચઢાવો.

હરિદ્રૌદનમિન્દ્રાય રક્ષોધઃ કોણકોષ્ઠકે। ઇન્દ્રજયાય મિશ્રાન્નમિન્દ્રાધસ્તાન્નિવેદયેત્

રક્ષસ ખૂણાની નીચેના ઓટમાં ઇન્દ્રને હળદરવાળું ભાત અર્પણ કરો; ઇન્દ્રની નીચે ઇન્દ્રજયાને મિશ્ર અન્નનું ભોજન આપો.

વારુણ્યાં ષટ્પદાસીને મિત્રે સગુડમોદનં। રુદ્રાય ઘૃતસિદ્ધાન્નં વાયુકોણાધરે પદે

વારુણીની છ પાંખાવાળી બેઠકે મિતરને ગુડવાળું ભાત અર્પણ કરો; વાયુના ખૂણાની નીચેની જગ્યાએ રુદ્રને ઘીમાં રાંધેલું ભોજન આપો.

તદધો રુદ્રદાસાય માંસં માર્ગમથોત્તરે। દદીત માષનૈવેદ્યં ષટ્પદસ્થે ધરાધરે

એની નીચે, રુદ્રના દાસને માંસ અર્પણ કરો; ઉત્તર માર્ગે, છ પાંખાવાળી બેઠકે ધરાધર દેવને મગના દાળનું ભોજન આપો.

આપાય શિવકોણાધઃ તદ્વત્સાય ચ તત્સ્થલે । ક્રમાદ્દદ્યાદ્દધિ ક્ષીરં પૂજયિત્વા વિધાનતઃ

શિવના ખૂણાની નીચે આપાને અને એ જ જગ્યાએ સાયાને પણ ક્રમશઃ દહીં અને દૂધ અર્પણ કરો, વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરીને.

ચતુષ્પદે નિવિષ્ટાય બ્રહ્મણે મધ્યદેશતઃ। પઞ્ચગવ્યાક્ષતોપેતઞ્ચરું સાજ્યં નિવેદયેત્

મધ્યસ્થળે, ચતુષ્પદ બેઠકે વસેલા બ્રહ્માને પાંચ ગૌઉત્પાદન અને ઘી વડે બનેલું ચરુ અર્પણ કરો.

ઈશાદિવાયુપર્ય્યન્તકોણેષ્વથ યથાક્રમં। વાસ્તુવાહ્યે ચરક્યાદ્યાશ્ચતસ્રઃ પૂજયેદ્ યથા

ઈશાનથી વાયુદિશા સુધીના ખૂણાઓમાં, ક્રમશઃ, ચરકાદિ ચાર વાસ્તુપાલોનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરો.

ચરક્યૈ સઘૃતં માંસં વિદાર્ય્યૈ દધિપઙ્કજે। પૂતનાયૈ પલં પિત્તં રુધિરં ચ નિવેદયેત્

ચરકીદેવીને ઘી સાથે માંસ અર્પણ કરો; વિદારીયાને કમળની પાંખડીમાં દહીં આપો; પૂતનાને પિત્ત અને રક્તનો ભાગ અર્પણ કરો.

અસ્થીનિ પાપરાક્ષસ્યૈ રક્તપિત્તપલાનિ ચ। તતોમાષૌદનં પ્રાચ્યાં સ્કન્દાય વિનિવેદયેત્

પાપરાક્ષસીદેવીને હાડકાં અને રક્તપિત્તના ભાગ અર્પણ કરો; પછી પૂર્વ દિશામાં સ્કંદને મગના ભાતનું ભોજન આપો.

અર્ય્યમ્ણે દક્ષિણાશાયાં પૂપાન્ કૃસરયા યુતાન્। જમ્ભકાય ચ વારુણ્યામામિષં રુધિરાન્વિતં

દક્ષિણ દિશામાં અર્યમાને દાળમિશ્રિત પુરીઓ અર્પણ કરો; વારુણ દિશામાં જંભકને રક્તમિશ્ર માંસ આપો.

ઉદીચ્યાં પિલિપિઞ્જાય રક્તાન્નં કુસુમાનિ ચ। યજેદ્વા સકલં વાસ્તું કુશદધ્યક્ષતૈર્જલૈઃ

ઉત્તર બાજુએ પિલિપિંજાને લાલ ભાત અને ફૂલ અર્પણ કરો; અથવા, આખા વાસ્તુનું પૂજન કુશ, દહીં અને પાણી વડે કરો.

ગૃહે ચ નગરાદૌ ચ એકાશીતિપદૈર્યજેત્। ત્રિપદા રજ્જવઃ કાર્ય્યાઃ ષટ્પદાશ્ચ વિકોણકે

ઘરમાં કે શહેરમાં એકયાસી બેઠકો વડે પૂજન કરો; ત્રણ પગવાળી રેખાઓ દોરો અને ખૂણાઓમાં છ પાંખાવાળી બેઠકો બનાવો.